ที่มาของภาพ http://ecurriculum.mv.ac.th/ebhuddismmusiem/religion/dhammathai/view.php-No=4520.htm

การตีความหมายทางผัสสะผิดทำให้เกิดทุกข์ คนในโลกนี้ล้วนตีความหมายทางผัสสะผิด ผัสสะคือการกระทบระหว่าง ตากับรูป หูกับเสียง จมูกกับกลิ่น ลิ้นกับรส กายกับสัมผัส ใจกับความรู้สึกนึกคิด

เมื่อเกิดการกระทบกันเกิดความรู้สึกชอบ ไม่ชอบ ต้องการ ไม่ต้องการ อันนี้เรียกว่าตีความหมายทางผัสสะผิด

ตาเห็นรูปรู้ว่านี่คือรูป หูฟังเสียงแล้วรู้ว่านี่คือเสียง ฯ อย่างนี้จึงเรียกว่าตีความหมายทางผัสสะถูก คือไม่ได้รู้สึกว่าชอบหรือไม่ชอบในสิ่งที่รับรู้ ไม่มีการปรุงแต่งเวลามีผัสสะมากระทบ

“มานะ” เป็นกิเลสอย่างละเอียดที่มีแต่พระอรหันต์ที่สามารถละได้ มานะคือความถือว่าเราว่าเขา เกิดจากความเข้าใจที่ว่ารูปธรรมนามธรรมมีตัวตน ยึดถือว่ามีตัวตนจริงๆ ความรู้ที่ว่าทุกสิ่งไม่มีตัวตนที่แท้จริงเป็นตัวทำลาย “มานะ” อนัตตาเป็นตัวทำลาย “มานะ” อัตตา(กู)ทำให้เกิดมานะ คือรู้สึกว่านี่คือเรา นี่คือเขา แล้วนำเรากับเขานี้มาเปรียบเทียบ เราดีกว่าเขา เราดีเท่าเขา เราดีน้อยกว่าเขา เป็นต้น

มานะถือเป็นกิเลสอย่างละเอียดถูกจัดอยู่ใน สังโยชน์ ๑๐

สังโยชน์ กิเลสที่ผูกมัดใจสัตว์, ธรรมที่มัดสัตว์ไว้กับทุกข์ มี ๑๐ อย่าง คือ
       ก. โอรัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ได้แก่
           ๑. สักกายทิฏฐิ ความเห็นว่าเป็นตัวของตน
           ๒. วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย
           ๓. สีลัพพตปรามาส ความถือมั่นศีลพรต
           ๔. กามราคะ ความติดใจในกามคุณ
           ๕. ปฏิฆะ ความกระทบกระทั่งในใจ
       ข. อุทธัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เบื้องสูง ๕ ได้แก่
           ๖. รูปราคะ ความติดใจในรูปธรรมอันประณีต
           ๗. อรูปราคะ ความติดใจในอรูปธรรม
           ๘. มานะ ความถือว่าตนเป็นนั่นเป็นนี่
           ๙. อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน
           ๑๐. อวิชชา ความไม่รู้จริง;
       พระโสดาบัน ละสังโยชน์ ๓ ข้อต้นได้,
       พระสกิทาคามี ทำสังโยชน์ข้อ ๔ และ ๕ ให้เบาบางลงด้วย,
       พระอนาคามี ละสังโยชน์ ๕ ข้อต้นได้หมด,
       พระอรหันต์ ละสังโยชน์ทั้ง ๑๐ ข้อ;

ที่มา http://www.84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=สังโยชน์_กิเลสที่ผูกมัดใจสัตว์&detail=on

หมายเหตุ ขอขอบคุณภาพและเนื้อหา(สังโยชน์)จากพจนานุกรมฉบับประมาลธรรม