...หลังจากพ.ศ.๑๘๐๐ ความยิ่งใหญ่ของกรุงศรียโศธรปุระ(นครธม)ก็ทรุดฮวบลง อาณาจักรอันยิ่งใหญ่ต้องเผชิญหน้ากับอาณาจักรสุโขทัย ศรีอยุธยา และลานช้าง  ระบบสังคมทาสเริ่มพังทลาย ศาสนาพราหมณ์ที่อยู่ในในมือของพวกพราหมณ์ตระกูลใหญ่ๆ ไม่กี่ตระกูลซึ่งคุมอยู่เบื้องหลังราชบัลลังก์ มาหลายศตวรรษ ต้องเผชิญกับกระแสพุทธศาสนาฝ่ายหินยาน ที่มักน้อย ไม่กอบโกยบ้ายศศักดิ์ การต่อสู้ระหว่างสองศาสนาเปนไปอย่างดุเดือด ยังทิ้งร่องรอยของการรื้อทำลาย ศาสนสถานเพื่อแปลงจากพราหมณ์เปนพุทธ  และ จากพุทธเปนพราหมณ์ อยู่ตามโบราณสถาน บริเวณนครธมทุกวันนี้ ตามพงศาวดารกัมพูชา: พวกทาสที่ถูกเกณฑ์ไปสกัดหิน ขนหิน มาสร้างมฤตกเทวาลัยหรือปราสาทหิน (ปราสาทหินคืออนุสาวรีย์เก็บอัฐิของกษัตริย์หรือเจ้านาย) พากันก่อจลาจล ยกเข้าล้อมนครธม ฆ่ากษัตริย์ ฯลฯ ระยะตั้งแต่พ.ศ. ๑๘๐๐ – ๑๙๕๐ เปนยุคแห่งความพินาศล่มจม เหมือนความหายนะของราชอาณาจักรโรมันในยุโรป  เราแทบไม่ได้พบศิลาจารึกในระยะนี้เลย
       ระหว่างพ.ศ.๑๘๐๐ นี้ เราได้พบศิลาจารึกภาษาบาลีแห่งหนึ่งซึ่งบอกแก่เราว่า พุทธศาสนาฝ่ายหินยานกำลังขยายตัวขึ้นในอาณาจักรนี้ ในระหว่างพ.ศ.๑๘๓๙-๑๘๔๐  โจว ต้ากวาน ราชทูตจีนซึ่งเดินทางไปยังนครธม ได้เล่าถึงพุทธศาสนาในอาณาจักรนี้ว่า ชาวเขมรเรียกพระภิกษุสงฆ์ว่า “เจ้ากู” เราอนุมานได้ว่าภาษาไทยได้เริ่มหลั่งไหลเข้าสู่อาณาจักรนี้พร้อมกับพุทธศาสนาฝ่ายหินยานจากสุโขทัย
       ระหว่างพ.ศ.๑๘๐๐ -๑๙๕๐ อันเปนระยะแห่งการจลาจลไม่หยุดหย่อนของพวกทาส การแย่งชิงอำนาจกลับคืนของพวกทาส จนในที่สุดสังคมทาสก็ทลายลงอย่างสิ้นเชิงนี้ บริเวณนครธม เต็มไปด้วยความสับสนทางภาษา ชนชั้นปกครองเจ้าทาสเดิมที่ใช้ภาษาเขมรถิ่นสำเนียงนครธมเปนภาษาทางการในจารึกนั้น ต้องแตกระส่ำระสายล้มตายแทบหมดสิ้น พวกชาวนาอิสระผู้ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินในชนบท และพวกทาสที่มาจากทุกสารทิศ โดยเฉพาะจากลุ่มน้ำเจ้าพระยา ได้ก้าวเข้าสู่บทบาทบนเวทีการเมืองและภาษาแทนที่  ภาษาเขมรได้เริ่มต้นเปลี่ยนสำเนียงมาตามเค้าสำเนียงไทยและเปลี่ยนกฎเกณฑ์ทางไวยากรณ์บางประการขึ้นในตอนนี้ และไปปรากฏชัดเจนเรียบร้อยเอาเมื่อราว พ.ศ. ๒๐๐๐
 
           ตัวอย่างเทียบภาษาเขมรถิ่นสำเนียง