บริษัทจัดการพลังงาน(ESCO) : อีกหนึ่งทางเลือกในการประหยัดพลังงาน

โดย นิสารัตน์ ชัยมุสิก

ภาคอุตสาหกรรมไทยมีการใช้พลังงานในสัดส่วนที่สูงมากเป็นอันดับสองรองจากภาคขนส่ง การใช้พลังงานในโรงงานอุตสาหกรรมจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องทราบแนวทางด้านการอนุรักษ์พลังงานเพื่อนำมาประยุกต์ใช้ได้อย่างถูกต้องและเหมาะสมโดยเฉพาะโรงงานอุตสาหกรรมขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ที่มีความจำเป็นในการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันหลายๆ ด้านเช่นการพัฒนาความรู้และทักษะของบุคลากรในโรงงาน การพัฒนาด้านเทคนิคการอนุรักษ์พลังงานและการพัฒนาการลงทุนติดตั้งเครื่องจักรอุปกรณ์ที่เหมาะสมกับกระบวนการผลิตซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่จะทำการอนุรักษ์พลังงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุผลสำเร็จ

                ปัจจุบันมีบริษัทจัดการพลังงาน (Energy Service Company) หรือที่เรียกโดยย่อว่า ESCO คอยเป็นผู้ให้บริการในด้านการตรวจวิเคราะห์ปัญหาด้านพลังงานพร้อมทั้งลงมือดำเนินการปรับปรุงให้แก่โรงงานอุตสาหกรรมด้วยการสนับสนุนจากแหล่งทุนแล้วนั้น แต่ก็ยังคงมีผู้ประกอบการไม่มากนักที่มีความเข้าใจและรู้รายละเอียดของระบบการให้บริการดังกล่าวหรือถึงแม้ผู้ประกอบการใดที่ทราบและให้ความสนใจแต่ก็ยังคงติดปัญหาที่ไม่ทราบว่าจะเริ่มติดต่อเพื่อดำเนินการอย่างไร เนื่องจากไม่ทราบแหล่งข้อมูลและระเบียบขั้นตอนการดำเนินการความสนใจดังกล่าวจึงดูเหมือนว่าจะถูกละเลยไปในที่สุด ปัจจุบันทางสถาบันพลังงานเพื่ออุตสาหกรรม สภาอุตสาหกรรม ได้มีการจัดตั้งศูนย์กลางข้อมูลในของบริษัทจัดการพลังงานหรือที่เรียกกันว่า ESCO Information Center ขึ้นทั้งนี้เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างบริษัทจัดการพลังงาน ผู้ประกอบการ และสถาบันการเงินเข้าด้วยกัน ทั้งนี้ปัจจุบันได้มีบริษัทจัดการพลังงาน เกิดขึ้นมากมายในประเทศไทยแต่ทว่ามีแค่ 18 บริษัทเท่านั้นที่ทางสถาบันฯ ให้การรับรอง

                        ธุรกิจบริษัทจัดการพลังงานดำเนินงานโดยการเข้าไปรับดำเนินการในโครงการต่างๆ ให้ลูกค้าประหยัดการใช้พลังงานลงและมีการแบ่งผลประโยชน์จากผลการประหยัดดังกล่าว พร้อมทั้งมีการรับประกันถึงผลการประหยัดไว้อีกด้วย ในกรณีที่ประหยัดไม่ได้ตามที่ตกลงกันไว้บริษัทจัดการพลังงานก็จะเป็นผู้รับผิดชอบชดเชยให้ โดยในขั้นตอนการดำเนินการนั้นจะประกอบด้วยผู้เกี่ยวข้อง 3 ส่วนได้แก่ :
1. ผู้ให้บริการที่เป็นบริษัทจัดการพลังงาน (ESCO)
2. ผู้รับบริการ ได้แก่ ผู้ประกอบการที่ต้องการลดการใช้พลังงานโดย ESCO เป็นผู้รับประกันผลการประหยัด
3. แหล่งทุน ได้แก่ผู้อนุมัติเงินลงทุนเพื่อการประหยัดพลังงานอาจจะเป็นการลงทุนโดย ESCO เอง   สถาบันการเงินต่างๆ หรืออาจจะเป็นผู้เข้ารับบริการที่เป็นสถานประกอบการเป็นผู้ลงทุนด้วยตัวเอง ทั้งนี้ไม่ว่าใครจะเป็นผู้ลงทุนขึ้นอยู่กับข้อตกลงร่วมกัน

โดยทั่วไปในการให้บริการจะแบ่งออกเป็น 3 รูปแบบในการทำสัญญาว่าจ้าง

1. สัญญาแบบแบ่งปันผลการประหยัด เป็นรูปแบบที่ ESCO เป็นผู้ลงทุนในการปรับเปลี่ยนอุปกรณ์ต่างๆ และมีข้อตกลงในสัญญาด้านการแบ่งผลการประหยัดพลังงานระหว่าง ESCO กับเจ้าของโรงาน/อาคาร

2. การรับประกันผลการประหยัด โดยสัญญาประเภทนี้ เจ้าของโรงาน/อาคารจะเป็นผู้รับผิดชอบเรื่องเงินลงทุนด้วยตัวเอง โดยบริษัท ESCO จะเป็นผู้รับประกันยอดเงินที่จะสามารถประหยัดได้จากการลงทุนดังกล่าว

3. สัญญาแบบไม่มีประกันยอดเงินที่ประหยัดได้ สัญญาประเภทนี้ ESCO จะเข้ามามีส่วนร่วมแค่เพียงการตรวจสอบการใช้พลังงาน การออกแบบ การจัดการก่อสร้าง ซึ่งเจ้าของโรงงาน/อาคารจะเป็นผู้รับผิดชอบในเรื่องการเงินและความเสี่ยงทั้งหมดในขณะเดียวกันค่าใช้จ่ายที่ประหยัดได้ทั้งหมดที่เกี่ยวข้องในโครงการจะคืนสู่เจ้าของโรงาน/อาคาร

สัญญาพลังงานที่ทำขึ้นระหว่างเจ้าของโรงาน/อาคารและESCO เป็นสัญญาที่มีรายละเอียดและความซับซ้อนมาก จึงมีโอกาสเกิดความขัดแย้งได้มากดังนั้นเพื่อขจัดความขัดแย้งที่เกิดขึ้นจำเป็นต้องระบุไว้ในสัญญาด้วยถึงกระบวนการจัดการกับข้อขัดแย้ง

การประหยัดพลังงานเป็นอีกหนึ่งวิธีที่จะลดต้นทุนในการผลิตสินค้าและช่วยลดภาวะโลกร้อน ซึ่งการประหยัดพลังงานนั้นมีด้วยกันหลากหลายมาตรการ การใช้บริการ ESCO เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่มีความเชี่ยวชาญในการดำเนินงานด้านกิจกรรมพลังงานโดยเฉพาะ ซึ่งโดยทั่วไปแล้วโรงาน/อาคารที่ต้องการประหยัดพลังงานโดยการใช้บริการของ ESCO สามารถเรียกบริษัทผู้ให้บริการดังกล่าวเข้ามาเพื่อคัดเลือกโดยผ่านกระบวนการประมูลและให้คัดเลือกจากคณะกรรมการด้านการประหยัดพลังงานจากทางโรงงาน/อาคารนั้นๆ ซึ่งกระบวนการนี้ต้องพิจารณาอย่างถี่ถ้วนเนื่องจากโครงการประหยัดพลังงานจะสำเร็จหรือไม่ก็ต้องเริ่มต้นจากการสรรหา ESCO  หรือจะใช้วิธีสอบถามจากศูนย์กลางข้อมูลในของบริษัทจัดการพลังงาน (ESCO Information Center) ซึ่งเป็นหน่วยงานหนึ่งในสถาบันพลังงาน สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย