องค์กรคณะกรรมการตุลาการในฐานะหลักประกันความเป็นอิสระของระบบศาลต่างๆ ที่ใช้อำนาจตุลาการ การให้มีองค์กรคณะกรรมการมาพิจารณางานบุคลาการแทนการให้เป็นอำนาจของผู้บังคับบัญชาเพียงคนเดียว

ศาลรัฐธรรมนูญ

เป็นศาลที่ประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญจำนวน 15 คน มาจากผู้พิพากษาศาลฎีกาที่ดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา โดยวิธีการลงคะแนนลับ จำนวน 5 คน ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดซึ่งได้รับเลือกในที่ประชุมใหญ่โดยวิธีการลงคะแนนลับจำนวน 2 คน ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ จำนวน 5 คน และผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ จำนวน 3 คน ซึ่งได้รับเลือกจากคณะกรรมการสรรหาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ

 ( มาตรา 25ของรัฐธรรมนูญฯ) มีเพียงศาลระดับเดียว และมีวาระการดำรงตำแหน่ง 9 ปี และดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ( มาตรา 259 ) จึงไม่มีองค์กรบริหารงานบุคคลที่ควบคุมดูแลบรรดาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ อย่างเช่นระบบศาลยุติธรรมและศาลปกครอง การให้ดำรงตำแหน่งเพียงวาระเดียวและบังคับให้ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นองค์คณะทุกคนจะต้องทำคำวินิจฉัยในส่วนของตน พร้อมแถลงด้วยวาจาต่อที่ประชุมก่อนการลงมติและให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาด้วย ( มาตรา 267 วรรคสาม ) เป็นมาตราในการประกันหลักความเป็นอิสระของศาลอย่างหนึ่ง ( ข้อมูลจากหนังสือ การเมืองการปกครองไทยในรอบ 60 ปีแห่งการครองสิริราชสมบัติของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดย สถาบันพระปกเกล้า )

ศาลยุติธรรม

คณะกรรมการบริหารงานบุคคลศาลยุติธรรม เรียกว่าคณะกรรมการตุลาการ ( ก.ต. ) มีพัฒนาการโดยยึดหลักความเป็นอิสระขององค์กรจนไม่มีองค์กรฝ่ายบริหารเข้ามาร่วมเป็นกรรมการ จนถึงเมื่อเกิดวิกฤตตุลาการ พ.ศ. 2534 ได้มีการวิพากวิจารณ์ว่าองค์กร ก.ต. เป็นเอกเทศไม่สอดคล้องกับหลักประชาธิปไตย เพราะการดุลย์และคานกันกับองค์กรที่ใช้อำนาจอธิปไตยอื่นๆจึงได้มีการปรับปรุงองค์ประกอบ ก.ต. ใหม่ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับปัจจุบัน ดังนี้

1.องค์ประกอบของ ก.ต. ตามพระราชบัยญัติระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการ พ.ศ. 2521 ( ถูกยกเลิกโดยพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการศาลยุติธรรม พ.ศ. 2543 ) ได้กำหนดองค์ประกอบของ ก.ต. ไว้ในมาตรา 34 ดังนี้

(1.) ประธานศาลฎีกา อธิบดีผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ รองประธานศาลฎีกา ซึ่งมีอาวุโสสูงสุด และปลัดกระทรวงยุติธรรม เป็นกรรมการตุลาการโดยตำแหน่ง

(2.) กรรมการตุลาการผู้ทรงคุณวุฒิ 8 คน ซึ่งข้าราชการตุลาการ ซึ่งได้รับเงินเดือนตั้งแต่ชั้น 2 ขึ้นไป เป็นผู้เลือกจาก

- ข้าราชการตุลาการตั้งแต่ชั้น 7 ขึ้นไป และมิได้เป็นกรรมการตุลาการโดยตำแหน่งอยู่แล้ว 4 คน

- ผู้รับบำนาญซึ่งเคยรับราชการเป็นข้าราชการตุลาการมาแล้วและต้องไม่เป็นข้าราชการการเมือง สมาชิกรัฐสภา กรรมการพรรคการเมือง เจ้าหน้าที่ในพรรคการเมือง หรือทนายความอีก 4 คน

ให้ประธานศาลฎีกาเป็นประธาน ก.ต. และเลขาธิการส่งเสริมงานตุลาการเป็นเลขานุการคณะกรรมการตุลาการ

ก.ต. มีอำนาจในการให้ความเห็นชอบการแต่งตั้ง โยกย้าย ให้ความดีความชอบ รวมทั้งการดำเนินการทางวินัยของผู้พิพากษาด้วย

2. ปัจจุบันรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยได้ปรับองค์ประกอบของคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมใหม่ให้มีกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 2 คน ซึ่งไม่เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการตุลาการและได้รับเลือกจากวุฒิสภาร่วมเป็นกรรมการใน ก.ต. ด้วย ตามมาตรา 274 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และต่อมาได้มีการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการศาลยุติธรรม พ.ศ. 2543 มารองรับโดยกำหนดให้มีคณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรม ( ก.ต. ) ไว้ในมาตรา 36 ประกอบด้วย

(1.) ประธานศาลฎีกา เป็นประธานกรรมการ

(2.) กรรมการตุลาการศาลยุติธรรมผู้ทรงคุณวุฒิ 12 คน ซึ่งข้าราชการตุลาการเว้นแต่ผู้ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยผู้พิพากษาเป็นผู้เลือกจากข้าราชการตุลาการในแต่ละชั้นศาล ดังนี้

- ศาลฎีกา ให้เลือกจากข้าราชการตุลาการที่ดำรงตำแหน่งในศาลฎีกาในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา จำนวน 4 คน

- ศาลอุทธรณ์ ให้เลือกจากข้าราชการตุลาการที่ดำรงตำแหน่งในศาลอุทธรณ์และศาลอุทธรณ์ภาค ในตำแหน่งที่ไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ หรือผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค จำนวน 4 คน

- ศาลชั้นต้น ให้เลือกจากข้าราชการตุลาการผู้มีอาวุโสสูงสุด 100 คนแรกในศาลชั้นต้น ซึ่งมิใช่ข้าราชการตุลาการที่ดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาอาวุโส จำนวน 4 คน

(3.) กรรมการตุลาการศาลยุติธรรมผู้ทรงคุณวุฒิ 2 คน ซึ่งวุฒิสภาเลือกจากบุคคลซึ่งไม่เป็นหรือเคยเป็นข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม และมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 39  

ฯลฯ

ให้เลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมเป็นเลขานุการ และให้คณะกรรมการตุลาการศาลยุติธรรมแต่งตั้งข้าราชการศาลยุติธรรม จำนวนไมเกิน 2 คน เป็นผู้ช่วยเลขานุการ