การทรุดตัวของตึกแถวย่านรามคำแหง 58/4 เขตบางกะปิ ช่วงดึกสงัด คืนวันที่ 19 กรกฎาคม 2551 เสมือนมัจจุราชกระชากตัวเจ้าของบ้านที่กำลังหลับฝันหวานอยู่บนฟูกแสนสุขให้ตื่นจากภวังค์ และเปลี่ยนสภาพกลายเป็นความโกลาหลวิ่งเตลิดหนีตายในบัดดล !!

"บึ้ม"! "บึ้ม" ! "บึ้ม "! เสียงดังสนั่นหวั่นไหวไปทั่วบริเวณคล้ายหม้อแปลงระเบิด ไม่ต่ำกว่า 20-30 ครั้ง ไล่เลียงเป็นลูกระนาด พร้อมๆกับเสียงดังเอี๊ยดดด! กับความรู้สึกของพวกเขาเหล่านั้นว่า อาคารค่อยๆทรุดตัวลงช้าๆอย่างหน้าเสียวไส้ นี่คือคำบอกเล่าของชาวบ้านกลุ่มหนึ่งที่ยังไม่หายขวัญหนีดีฝ่อ กับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น

ขณะที่ กรุงเทพมหานคร และ สำนักงานเขตบางกะปิ ได้ประกาศระงับใช้อาคาร และเห็นว่าควรทุบทิ้งสถานเดียว หลังจับชีพจรแล้ว บ่งบอกว่า โครงสร้างอาคาร สิ้นอายุขัย เพราะใช้งานมานานกว่า 30 ปี ไม่สามารถแบกทานน้ำหนักได้อีกต่อไป พร้อมกับให้ สมาคมวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) ตรวจสอบซ้ำอีกครั้ง และวินิจฉัยให้ตรงจุดว่า สาเหตุอาคารทรุดตัวครั้งนี้เกิดจากอะไร และ ควรใช้อาคารนี้ต่อไปได้อีกหรือไม่ ?!

ขณะที่ชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบ ได้ชี้แจงให้ทีมข่าว"ฐานเศรษฐกิจ"ฟังถึงความเดือดร้อนที่เกิดขึ้น ไล่ตั้งแต่ "นายจิรวัฒน์ คุณะวเสน" ข้าราชการบำนาญอายุ 71 ปี และ "นางสาวสุวรรณ มาทันใจ" อาชีพค้าขาย อายุ 50 ปี เจ้าของบ้านที่ต่างออกมาระบุว่า เป็นเพราะคอนโดมิเนียม ได้แก่ สุขาภิบาล 3 แมนชั่น ซึ่งเป็นอาคารสูง 19 ชั้น ที่ก่อสร้างมานานและตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าตึกแถวที่ได้รับความเสียหาย และบริเวณด้านหลังตึกแถวเช่นกัน มีโครงการคอนโดมิเนียม "แบงค์คอกฮอไรซอน " ของกลุ่มเจ้าพระยามหานคร สูง 37 ชั้น อยู่ระหว่างตอกเสาเข็ม จนทำให้ตึกแถวเหล่านี้เกิดการทรุดตัวจากแรงสั่นสะเทือน ซึ่งพวกเขายืนยันว่า จะรวมตัวกันเรียกร้องค่าเสียหายจากเจ้าของคอนโดมิเนียมทั้งสองต่อไป ที่สำคัญ กรณีกทม.ออกมาระบุว่า อาคารมีอายุ 30 ปีแล้วจะเสื่อมสภาพและต้องทุบทิ้ง มองว่าไม่ใช่เหตุผลสำคัญ โดยเขาทั้งสองต่างยกตัวอย่าง ตึกแถวย่านเยาวราช ว่าทำไมอายุเป็น 100 ปี ไม่เห็นต้องทุบทิ้งและยังมั่นคงแข็งแรง เช่นเดียวกับ นางสุพัตรา จรดี อายุ 59 ปี กล่าวว่า เดือดร้อนมาก ปัญหาเกิดจาก คอนโดมิเนียมตอกเสาเข็มทำให้บ้านสะเทือนแตกร้าวและทรุดตัวในที่สุด ที่ผ่านมาได้เช่า3คูหาเพื่อแบ่งห้องให้เช่า 30 กว่าห้อง ขณะนี้ไม่เหลืออะไรเลย

ทีมข่าวได้เดินทางลัดเลาะบริเวณด้านหลังอาคารทรุด ไปสอบถาม พนักงานขายของกลุ่มบริษัท เจ้าพระยามหานครฯ ก็ได้รับคำตอบว่า ไม่ใช่เหตุผลที่คอนโดมิเนียมจะเป็นตัวการทำให้อาคารเหล่านั้นทรุดตัว เพราะอยู่ห่างกันเกือบ100 เมตร อีกทั้งโครงการได้ใช้เข็มเจาะ จึงไม่มีผลกระทบแน่นอน


อย่างไรก็ดี ปัญหาการทรุดตัวของอาคารมีสาเหตุเกิดจากหลายปัจจัย คือ

1. โครงสร้างฐานรากอาคาร ที่ไม่ได้มาตรฐาน ตามหลักวิศวกรรม โดยเฉพาะการใช้เสาเข็ม ที่มีลักษณะ เป็น 2 ท่อนต่อเข้าด้วยกัน แทนที่จะใช้เสาเข็มต้นเดียวกัน ซึ่งการใช้เสาเข็ม 2ท่อนต่อกันจะเสี่ยง หากอาคารมีอายุการใช้งานนานมากๆ จะเกิดการเคลื่อนตัวของเสาเข็มที่อาจจะผุกร่อน หรือ ไม่ต่อกันในตำแหน่งตรงศูนย์เหมือนเดิม ไม่ว่าจะเกิดจากแรงสั่นสะเทือน หรือ ความประมาทเลินเล่อของการต่อเชื่อมแท่งเสาเข็ม ทำให้อาคารโน้มเอียงไปทางใดทางหนึ่งได้ เหมือนกัน และล่าสุด เมื่อทานน้ำหนักไม่ไหว เสาเข็มที่รับน้ำหนัก ก็จะหัก เมื่อต้นใดต้นหนึ่งหัก ก็จะหักพร้อมๆกันทั้งหมด เพราะทั้งเสาและคานใช้โครงสร้างเดียวกัน ทั้ง 20 คูหา โดยเฉพาะ ตึกแถว ซอยรามคำแหง 58/4 ทำให้มีเสียงดัง เหมือนหม้อแปลงระเบิด แต่นั่นคือ "เสียงเสาเข็มหัก" ซึ่งก่อนหน้านี้ ช่วงที่เสาเข็มสองท่อนต่อกันเกิดการเคลื่อนตัว สำนักงานเขตบางกะปิ พบว่า ตึกเหล่านี้ ได้เอนตัว มา 10 กว่าปีแล้ว หรือ พูดง่ายๆ ก็คือ พวกเขาได้อยู่แบบ "หอเอนปิซ่า" ประเทศอิตาลี มาไม่ต่ำกว่า 10 ปีแล้ว แต่ เจ้าของอาคารก็เต็มใจอยู่อาศัย บางอาคารก็ไม่รู้ตัว

2. เกิดจาก ตำแหน่งของชั้นดินดานที่เสาเข็มแต่ละต้นปักลงไป ไม่อยู่ในระดับเดียวกัน ซึ่งปัญหาสำคัญก็คือดินในเขตกทม.มีปัญหาการทรุดตัวทุกปี และดินอ่อนเหลวดังนั้นความเรียบของชั้นดินดานจะแตกต่างกันแม้อยู่ในบริเวณเดียวกัน เช่นเสาเข็มต้นที่ 1-2 อาจวางอยู่ในตำแหน่ง ลึก 21เมตร แต่ เสาเข็มต้นที่ 4-5 อาจอยู่ในตำแหน่งความลึกที่ 22-23 เมตรก็เป็นได้ ดังนั้นจึงมีโอกาสเสี่ยงที่จะทำให้อาคารทรุดตัว

3. ปัญหาอาคารสูงที่เกิดขึ้นในละแวกใกล้เคียงโดยเฉพาะโครงการคอนโดมิเนียมหลายอาคารที่เกิดรายล้อม ตัวอาคารเหล่านี้ รวมไปถึง บ้านอีกหลายอาคารที่อยู่ตามแนวรถไฟฟ้าที่มีคอนโดมิเนียมเกิดขึ้น แต่กทม.ไม่นิ่งนอนใจ มีมาตรการป้องปรามมาตลอด โดยให้อาคารสูง อาคารใหญ่ ใช้เสาเข็มเจาะแทนเข็มตอกเนื่องจาก กทม.มีอาคารเกิดขึ้นหนาแน่น เกรงว่า หากใช้เข็มตอกแล้วจะกระทบต่อบ้านเรือนข้างเคียงได้

4. กฎหมายตรวจสอบอาคาร ของกรมโยธาธิการและผังเมือง ไม่ครอบคลุมถึงอาคารขนาดเล็กโดยเฉพาะตึกแถว บ้านอยู่อาศัย ส่งผลกระทบให้ ไม่มีการตรวจสอบโครงสร้าง ความมั่นคงแข็งแรง

5. ผู้อยู่อาศัยไม่หมั่นตรวจตรา หรือแจ้งต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นกรณีเกิดความผิดปกติในอาคารหรือโครงสร้างอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการแตกร้าวของผนัง สายไฟชำรุด การทรุดตัวของอาคาร

6. เจ้าพนักงานท้องถิ่นละเลยไม่ตรวจสอบสภาพอาคาร การใช้ประโยชน์อาคาร

7.การก่อสร้างที่ผิดไปจากแบบ และการลดต้นทุนค่าก่อสร้าง ทำให้อายุการใช้งานของอาคารสั้นลง บางอาคาร ใช้ได้เพียง 10-20 ปีก็สิ้นสภาพแล้ว เป็นต้น

อย่างไรก็ดี การทรุดตัว แตกร้าว จนถึงขั้นถล่มของอาคาร ในบ้านเราเกิดขึ้นแล้วหลายครั้งไม่ใช่ เหตุการณ์ครั้งนี้เกิดขึ้นเป็นครั้งแรก ไม่ว่าจะ เป็น ตึกแถวย่านถนนบางนา-ตราด กม. 18 บ้านจัดสรรรอบสนามบินสุวรรณภูมิ บ้านหรูย่านใจกลางเมือง และที่เป็นโศกนาฏกรรมครั้งรุนแรงคือ โรงแรมรอยัลพลาซ่า จังหวัดนครราชสีมา เป็นต้น

ตึกแถวทั้ง 20 คูหา บริเวณถนนรามคำแหง 58/4 น่าจะเป็นบทเรียนที่ดีให้กับหลายๆ อาคารต้องหมั่นตรวจสอบความมั่นคงแข็งแรง ตลอดจนการบำรุงรักษาให้อยู่ในสภาพที่ดีตลอดไป ทั้ง เจ้าของอาคารและเจ้าหน้าที่ของรัฐ ...เพื่อไม่ให้มีใครต้องสูญเสียอีก !!!

จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ฉบับที่ 2342 วันที่ 24 ก.ค. - 26 ก.ค. 2551