คนแปลกหน้าในดินแดนแปลกถิ่น

ก่อนที่จะขึ้นสู่ตำแหน่งบริหารระดับสูงในช่วงกลาง/ปลายชีวิตราชการ  หรือสามารถย้ายไปประจำที่อินเดีย  โดยทั่วไปแล้วเจ้าหน้าที่  ICS ฝึกหัดที่เริ่มมาปฏิบัติงานในพม่าต้องทำงานเป็นนายอำเภอ ราว15ถึง20ปีจึงจะได้รับการเลื่อนตำแหน่ง   การที่การจัดเก็บรายได้ถูกจัดให้เป็นหน้าที่ที่สำคัญอย่างยิ่งอันเป็นผลมาจากนโยบายของรัฐบาลอาณานิคมที่มุ่งเน้นการรักษากฎและระเบียบโดยใช้ค่าใช้จ่ายน้อยที่สุด  ทำให้เจ้าหน้าที่ ICS ที่เริ่มปฏิบัติงานในพม่ามักถูกมอบหมายให้ไปประจำอยู่ตามหัวเมืองหรือเขตชนบทที่ห่างไกลเพื่อทำการสำรวจและรวบรวมข้อมูลทางด้านประชากรศาสตร์  ภูมิศาสตร์  และข้อมูลด้านอื่นๆ  เพื่อจัดเตรียมข้อมูลพื้นฐานการจัดเก็บรายได้  มากกว่าประจำอยู่ที่สำนักงานใหญ่ที่เมืองย่างกุ้ง  ด้วยเหตุนี้ผู้สอบผ่านเข้าเป็น ICS  ที่มีความมุ่งหวังสูงจึงมักเลือกไปปฏิบัติงานในอินเดียมากกว่าพม่า

                ตั้งแต่อังกฤษเข้ายึดครองดินแดนบางส่วนของพม่าตอนล่าง  โดยตั้งแต่ค.ศ. 1832  นักบริหารอาณานิคมอังกฤษในพม่าถูกเรียกร้องให้ต้องชี้แจงเหตุผลในการกระทำของตนต่อผู้บริหารระดับสูงที่กัลกัตตา  ตามระเบียบปฏิบัติทางราชการของจักรวรรดิอินเดียของอังกฤษ  และแม้กระทั่งถึงค.ศ.1937 ซึ่งพม่าแยกตัวจากอินเดียแล้ว  นักปกครองอังกฤษในพม่าก็ยังมองว่าพวกเป็นเพียงส่วนหนึ่งในสายการบังคับบัญชาอันยืดยาวซึ่งเริ่มต้นจากลอนดอน  ผ่านกัลกัตตา  ถึงย่างกุ้ง  นักบริหารอาณานิคมชาวอังกฤษบางคนพบว่าชีวิตราชการที่พม่านั้นโดเดี่ยวอย่างยิ่ง  ถูกตัดขาดจากผู้คนที่มีการศึกษาระดับเดียวกัน  ทั้งยังถูกละเลยและถูกขัดขวางจากรัฐบาลที่อินเดีย  ซึ่งมักไม่ฟังข้อเสนอแนะเกี่ยวกับพม่าจากเจ้าหน้าที่ในพื้นเมืองอย่างที่อย่างพวกเขาทั้งที่ไม่มีความรู้เกี่ยวกับพม่าเลย  กล่าวได้ว่าโดยภาพรวมนักปกครองอังกฤษ-พม่ารู้สึกว่าพวกเขาอยู่ ณ ชายขอบของอำนาจตราบเท่าที่รัฐบาลที่อินเดียได้เข้ามาเกี่ยวข้อง

                นอกจากความรู้สึกแปลกแยกที่มีต่อผู้ปกครองระดับสูงที่อินเดีย  เจ้าหน้าที่ ICS ที่ปฏิบัติงานในพม่ายังต้องเผชิญกับความแปลกแยกจากคนพื้นเมืองที่พวกตนต้องปกครอง  กล่าวคือ  ภายใต้วัฒนาการปกครองแบบอุปถัมภ์  ระบบอาวุโส  และปิตานิยม ที่แพร่หลายในสมัยวิกตอเรียน  เจ้าหน้าที่ ICS  ซึ่งส่วนใหญ่เติบโตและได้รับการศึกษาที่อังกฤษภายใต้หลักสูตรที่เน้นความรู้ทั่วไป  การฝึกฝนทำงานเป็นกลุ่ม  การเชื่อฟังคำสั่ง  และให้ความสำคัญกับความเป็นชายอย่างยิ่ง  รวมถึงการเป็นชาวคริสต์ที่ดีก่อนมาประจำการในอาณานิคม  จึงพยายามรักษาระยะห่างจากคนพื้นเมืองชาวพม่าซึ่งเป็นชนชาติที่พวกเขามักมอง/กล่าวถึงว่าเป็นพวกที่มีอุปนิสัยและบุคลิกภาพขัดแย้งในตนเอง     ด้วยการใช้ผู้นำท้องถิ่นที่เป็นคนพื้นเมืองเพื่อเป็นคนกลางในการปกครองหรือการติดต่ออื่นๆ  อันมีที่มาจากความเชื่อของนักบริหารชาวอังกฤษที่ว่าแนวทางดังกล่าวมีประสิทธิภาพ  ประหยัด  และสะดวกที่สุดสำหรับการปกครองอาณานิคมในดินแดนตะวันออกที่ล้าหลัง

เมื่อพิจารณาในด้านลักษณะชีวิตทางสังคม  โดยปกติแล้วเจ้าหน้าที่ ICS ในอาณานิคมพม่ามิได้มีปฏิสัมพันธ์กับคนพื้นเมืองเท่าไหร่นักอันเนื่องมาจากความแตกต่างของประเพณีทางสังคม ความสนใจ  การศึกษา  และโดยเฉพาะภาษา  แต่ก็ปรากฏว่ามีนักบริหารอาณานิคมชาวอังกฤษน้อยมากที่ศึกษาภาษาพม่าอย่างจริงจัง   จากสภาวการณ์เช่นนี้  นักบริหารอังกฤษในอาณานิคมพม่าจึงต้องเผชิญกับความแปลกแยกทั้งจากคนเชื้อชาติเดียวกันและคนต่างเชื้อชาติ

แรงกดดันจากการทำงานและการใช้ชีวิตในดินแดนที่แตกต่างจากแผ่นดินแม่  รวมถึงความรู้สึกเบื้องลึกที่ว่าตนเองเป็นคนแปลกถิ่น  ผลักดันให้ชีวิตทางสังคมหลังเลิกงานและวันพักผ่อนของนักบริหารอาณานิคมชาวอังกฤษและชาวอังกฤษกลุ่มอื่นในพม่ารวมศูนย์อยู่ที่สโมสรเพื่อทำกิจกรรมสันทนาการต่างๆ  เช่น เทนนิส  กอล์ฟ  เต้นรำ  ดื่มวิสกี้  คุยซุบซิบ   กล่าวได้ว่าสโมสรคือศูนย์กลางชีวิตทางสังคมของชาวอังกฤษในพม่าและเป็นสถานที่ซึ่งชาวอังกฤษสามารถรู้สึกว่าได้กลับไปอยู่ในที่ซึ่งพวกตนคุ้นเคย  นั่นคือบ้านที่อังกฤษ

ในความเห็นของ  Collis  ชาวอังกฤษและชาวยุโรปชาติอื่นที่สามารถเข้าเป็นสมาชิกของสโมสรอาจจำแนกได้เป็น  3กลุ่มคือ  เจ้าหน้าที่พอเรือน  เจ้าหน้าที่ทหาร  และพ่อค้า  เขากล่าวว่าพวกเจ้าหน้าที่พลเรือนซึ่งตัวเขาเองเป็นส่วนหนึ่งด้วยนั้นโดยส่วนใหญ่ยินดีที่จะให้มีการรับคนพื้นเมืองเข้าสู่สโมสร  เนื่องจากโยรูปแบบการทำงานแล้ว  เจ้าหน้าที่พลเรือนชาวอังกฤษจำเป็นต้องมีปฏิสัมพันธ์กับชาวตะวันออก  เช่น  ชาวอินเดียและชาวจีน  ดังนั้นการได้เห็นชาวพม่าในสโมสรจึงเป็นเรื่องที่ดี  ทว่า  พวกนายทหารและพ่อค้ากลับไม่สนับสนุนความเห็นดังกล่าว Collis  กล่าวว่าชาวอังกฤษที่เป็นพ่อค้าอาจมีเหตุผลทั้งในแง่ของอาชีพและอารมณ์ความรู้สึกอยู่บ้างที่จะผลักดันให้พวกเขายินดีต้อนรับชาวพม่า

ในขณะที่พวกพ่อค้ามีแรงจูงใจน้อยที่จะเชิญชวนชาวพม่าเข้าสู่สมาคมหรือสโมสร  พวกเจ้าหน้าที่ทหารนั้นกลับมีน้อยมากหรือไม่มีเลย   ความที่เป็นกลุ่มคนซึ่งผ่านการฝึกฝนและดำเนินภารกิจเฉพาะทาง  ทำให้เจ้าหน้าที่ทหารอังกฤษไม่ได้สัมผัสกับชีวิตของชาวพม่า  Collis  กล่าวเชิงเสียดสีว่า  ถ้าคนเหล่านี้ปฏิบัติงานในพม่าเกินเวลา  3 ปีโดยไม่พูดกับชาวพม่าแม้แต่คำเดียว  นั่นก็ไม่ทำให้เกิดความแตกต่างแก่ประสิทธิภาพในงานที่ปฏิบัติ  อาจกล่าวได้ว่าอคติที่มองว่าชาวพม่าเป็นเผ่าพันธุ์ที่ต่ำต้อยส่งผลให้ชาวอังกฤษทั้งสองกลุ่มมีความเห็นว่าพวกตนไม่มีความจำเป็นต้องสร้างความคุ้นเคยกับคนพื้นเมือง   และนำไปสู่ความรู้สึกไม่ยินดีที่จะรับคนพื้นเมืองเข้าสโมสรหรือสมาคมของชาวยุโรป  ความรู้สึกแบ่งแยกทางชาติพันธุ์ยังเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมเกิดขึ้นคล้ายกันในอาณานิคมด้านตะวันออกของอังกฤษแห่งอื่นๆ

นักบริหารชาวอังกฤษจำนวนหนึ่งจึงโน้มเอียงที่จะยอมรับชีวิตที่จืดชืดนี้ด้วยการยึดมั่นในความเชื่อเกี่ยวกับภาระหน้าที่ของพวกเขาที่มีต่อชาวตะวันออกอุดมการณ์ทางการเมืองและศาสนาที่ต้องการปลดปล่อยคนพื้นเมืองจากความทุกข์ยากและล้าหลังได้สร้างโลกทัศน์ใหม่ที่จะมีอิทธิพลสำคัญต่อการตีความประสบการณ์ที่ได้รับในอาณานิคมแก่คนเหล่านี้

ข้อมูลจาก เอกสารโลกทัศน์และความรู้สึกนึกคิดต่อพม่าและคนพื้นเมืองของนักบริหารอาณานิคมชาวอังกฤษในพม่า ปลายคริสต์ศตวรรษที่19ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่20  โดย ธนภาษ  เดชพาวุฒิกุล