หายไปนานเกือบ 3 เดือน ..มีโอกาสเดินทางไกลอีกรอบ เมื่อปลายเดือน ก.ย.   ได้ไปเยือน.."มอสโก"  มหานครของสหพันธรัฐรัสเซีย  เมืองในฝันอีกแห่งที่อยากเห็น                              

 “มอสโก” มาจากภาษาอังกฤษ   Moscow  แต่ถ้าเป็นภาษารัสเซีย จะเป็น  Москва́   อ่านออกเสียงว่า “มัสกวา “ หรือจะเรียก “มอสควา” ก็ใกล้เคียง  ไปมอสโกภาษารัสเซียสำคัญมาก  เพราะคนส่วนใหญ่เขาไม่ใช้ภาษาอังกฤษกัน  ( แม้แต่บริกรในโรงแรมขนาดใหญ่ ยังไม่ค่อยสัดทัดภาษาอังกฤษ ) 

 ถึงกระนั้น  ไปมาแล้วก็ไม่ผิดหวัง..เพราะเมืองสวยมาก  แม้ทัศนียภาพจะรกเรื้อ ไปด้วยสายไฟ-สายเคเบิลระโยงระยางทั่วเมือง  แต่อาคารสิ่งปลูกสร้างที่อลังการก็ตื่นตาตื่นใจไม่น้อย

 
โดยเฉพาะสถาปัตยกรรมเก่าแก่ เอกลักษณ์ยุค"สตาลิน"  กับอาคารที่มีชื่อเรียกเล่นๆ ว่า  "SSS"  ย่อมาจาก  Stalin Seven Sisters   ซึ่งเป็นอาคารสูงทรงยุโรป 7 อาคาร ที่มีปลายโดมแหลม ก่อสร้างในยุคสตาลินเรืองอำนาจ  ยังคงโดดเด่น เป็นแลนด์มาร์คของมหานครแห่งนี้ถึงปัจจุบัน    

 แต่นอกจากความสวยงาม ยิ่งใหญ่ ตระการตาที่ว่านี้แล้ว  อีกอย่างที่เชื่อว่าใครไปก็อดพูดถึงไม่ได้  และคงไม่อาจลืมได้โดยง่าย นั่นคือ..  "วิกฤติจราจรที่เข้าขั้นนรก!"   ใช้คำนี้ได้จริงๆ ขอยืนยันว่ารถติดที่มอสโก.. เลวร้ายมาก!  กรุงเทพฯเคยมีเหตุการณ์ "วันพุธทมิฬ"  รถติดตั้งแต่ 5 โมงเช้า - ตี 2 เมื่อหลายปีก่อน กลายเป็นเรื่องเล็ก เมื่อเทียบกับจราจรที่มอสโก ..  ซึ่งรถติดทุกวันเกือบทุกเวลา  บนถนนขนาดซูเปอร์ไฮเวย์ผิวจราจร 10 -14 เลน!  

 ไม่ได้พูดเล่น.. มันติดขนาดนี้จริงๆ  และสาเหตุที่รถติด ก็ไม่ได้มาจากอุบัติเหตุ หรืองานมหกรรมใหญ่อะไร  แต่เป็นเพราะคนเดินทางเข้า-ออกทุกวัน  ที่สำคัญไม่ใช่ว่า มอสโกไม่มีระบบแมสทรานซิส  ที่นี่มีรถไฟใต้ดินถึง 11 สาย  มีสถานีขนส่งผู้โดยสารทั่วเมืองกว่า 194  สถานี  ใช้มาตั้งแต่สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 โน่น..   แถมยังหรูหราอลังการ  และสถานีรถไฟใต้ดินสวยที่สุดในโลกก็อยู่ที่นี่ด้วย!  
 

แล้วปัจจัยอะไรเล่า ทำให้การจราจรในมอสโก มีสภาพเลวร้ายขนาดนี้  เราพยายามหาคำตอบ.. (เพราะอยากรู้จริงๆ )  ล่าสุดได้ความจากข้อมูลผ่านสถานทูตไทยประจำกรุงมอสโก มาว่า ..
 เรื่องนี้ต้องย้อนอดีตไปถึง ช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครองในรัสเซียกันเลยทีเดียว  เมื่อรัสเซีย ได้พัฒนาประเทศเข้าสู่ระบบทุนนิยม เศรษฐกิจของรัสเซียก็เติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกิดเศรษฐีใหม่ และชนชั้นกลางจำนวนมาก มีเงินมากพอจะซื้อรถใช้  รถยนต์นำเข้า จึงได้ทะลักเข้าประเทศ  ทำให้รถยนต์บนถนนเพิ่มขึ้นอย่างมากมาย ขณะที่โครงสร้างพื้นฐาน ไม่ได้รับการพัฒนาให้สนองตอบได้ทัน  (นี่ขนาดพื้นฐานเดิมกว้างอยู่แล้ว ยังรองรับไม่ไหว)  

 ส่วนประชากรรถยนต์ ที่เป็นต้นเหตุของคำถามนี้ ก็ต้องย้อนอดีตอีกเช่นกัน ไปยังช่วงก่อนที่สหภาพโซเวียตจะล่มสลายในปี 2534  กรุงมอสโก เป็นเมืองหลวงที่มีการจราจรเบาบาง    แต่มาบัดนี้.. การจราจรอยู่ในขั้นวิกฤติ  (ข้อมูล พ.ค.2549) รถที่จดทะเบียนในกรุงมอสโกมีกว่า 3 ล้านคัน 

ลองคิดดูเล่นๆ รถยนต์  3 ล้านคันที่นำมาใช้บนท้องถนนพร้อมๆ  กันเพราะมีวิถีชีวิตใกล้เคียงกัน  ย่อมทำให้การจราจรเป็นอัมพาตได้   มีผู้เก็บสถิติมาอ้างอิงไว้ในข้อมูลสถานทูตไทยที่มอสโกระบุว่า  อัตราการเคลื่อนตัวของรถยนต์ในกรุงมอสโก โดยเฉลี่ยอยู่ที่  5 กม./ชั่วโมง  แหมเร็วกว่าเดินเท้าไม่เท่าไรเลย คุณว่ามั๊ย!
 แล้วมันเรื่องอะไร  คนถึงต้องใช้รถยนต์ 3 ล้านคันมาวิ่งบนท้องถนนในเมืองๆ เดียวนี้  คำตอบก็ต้องอ้างอิง สถานการณ์ และความเปลี่ยนแปลงที่ผ่านมาอีกนั่นแหละ.. 

ข้อมูลจากบันทึกรอยต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคม ระบุไว้ว่า  ในช่วงแรกๆ ที่โซเวียตล่มสลาย ..รัฐบาลอนุญาตให้ประชาชนซื้ออพาร์ตเมนท์ ถือครองเป็นกรรมสิทธิ์ได้ในราคาถูก  คนส่วนหนึ่งเห็นหนทางเพิ่มรายได้ให้ตนเอง  ก็ปรับปรุงอพาร์ตเมนท์ที่ตนซื้อไว้นำออกมาให้เช่า  ส่วนตัวเองก็อาศัยบ้านชนบท  ซึ่งทุกครอบครัวเป็นเจ้าของ ตั้งแต่สมัยสหภาพโซเวียต (รัฐบาลจัดสรรที่ดินให้ครอบครัวละ  2.5 เอเคอร์ เพื่อปลูกผักผลไม้เลี้ยงตนเอง)  จากนั้นก็เลือกเดินทางไป-กลับ ระหว่างบ้านชนบทกับที่ทำงานในกรุงมอสโก ด้วยรถยนต์เป็นประจำ  ยิ่งเพิ่มการจราจรเข้าไปอีก  

หลายคนอาจสงสัย น้ำมันแพงจะตาย  เค้าไม่เสียดายสตางก์กันเหรอ  ถึงขับรถมาจอดเผาผลาญน้ำมันบนท้องถนนเป็นว่าเล่น  เรื่องนี้ก็มีคำตอบเช่นกัน  ข้อแรก คนมอสโก เศรษฐกิจเฟื่องฟู เพราะเพิ่งเปิดสู่โลกเสรี แต่เหนือสิ่งอื่นใด มอสโก เป็นเมืองอุตสาหกรรม  ธุรกิจหลักของรัสเซีย คือ “พลังงาน”  ที่นี่เขามีแหล่งน้ำมันของตัวเอง  ฉะนั้นสนนราคาน้ำมัน ก็ได้เปรียบคิดเป็นเงินบาท ก็ตกราวลิตรละ 15-16 บาท  ขนาดข่วงนี้น้ำมันแพง  แต่คนรัสเซียบอกว่า ... บ่ยั่นค่ะ  ไม่ใช่ปัจจัยที่ต้องประหยัด  ก็ฉันซื้อได้ถูก ฉันผลิตของฉันได้เองย่ะ 

มหาเศรษฐีน้ำมัน คนดังนั่นไง “โรมัน อับราโมวิช “  นายทุนใหญ่ทีมฟุตบอลดังสิงห์โตน้ำเงินเชลซี  คนนี้ก็ร่ำรวยกับอุตสาหกรรมน้ำมันที่รัสเซียนี่แหละ   แต่ขอโทษ.. เข้าประเทศไม่ค่อยได้ เพราะไม่กินเส้นกับผู้นำรัสเซีย (ฟังเขามาอีกที ไม่คอนเฟิร์มเล้วกัน) 
 ช่างเถอะเรื่องน้ำมัน  มาดูบ้านเมืองกันต่อดีวกว่า  ..  อพาร์ตเม้นท์ ที่กรุงมอสโก  ถ้าไม่เห็นด้วยตาตัวเองก็คงไม่เชื่ออีกเช่นกัน  เมืองอะไรไม่รู้ อพาร์ตเม้นต์แต่ละหลัง ยิ่งใหญ่กว่ารัฐสภาเราอีก  ถ้าเทียบกับสิ่งก่อสร้างบ้านเรา อพาร์ตเม้นท์ที่นี่ต่อหลังมีขนาดใหญ่พอๆ  กับที่ทำการศาลอาญา บนถนนรัชดาภิเษกนั่นเลยทีเดียว  ฉะนั้น ห้องพักในแต่ละอพาร์ตเม้นท์ ย่อมมีไม่น้อยกว่า 100 – 200  ห้อง  แล้วจำนวนคนเล่าจะมีเท่าไร ว่าแล้วก็มาประมวลกับคำยืนยันของท่านเอกอัคราชทูตไทย ณ กรุงมอสโก ที่บอกว่า ที่เมืองนี้มีประชากรราว 10 ล้านคน  หนาแน่นที่สุดในรัสเซีย เพราะเท่ากับประชากร 1 ใน 10 ของประเทศ 

มืองใหญ่ คนหนาแน่น ... มหาอำนาจแห่งระบบสังคมนิยม เมื่อเปลี่ยนมาสู่โลกเสรี  ความยิ่งใหญ่ไม่ได้จางหาย  กลับเต็มไปด้วยความต้องการ  กำลังซื้อมหาศาล  ที่มาพร้อมพลังแฝงจากเมืองที่เพิ่งเปิด  และยังพร้อมด้วยเงินทุน  เพราะรัสเซียได้ชื่อว่าร่ำรวยจากธุรกิจพลังงาน ขายน้ำมัน ยิ่งพักหลังราคานำมันพุ่งขึ้น กระเป๋าย่อมตุงเป็นธรรมดา  ..ช่วงนี้ใครเข้าถึงรัสเซีย ก็มีโอกาสร่ำรวยได้!..  จะเห็นว่าธุรกิจไทยพยายามเข้าไปบ้างแล้ว 
แต่อยากกระซิบสักนิดว่า .. คนรัสเซียไม่ใช่นิ่งๆ อะไรก็ได้   แม้จะเพิ่งเปิดประเทศ คนที่นี่ก็ไม่อ่อน ไม่ใช่ใครจะมาหลอกได้ง่าย  เพราะพื้นฐานที่นี่ เขาการศึกษาดี  ความรู้ดี  เก่งด้านวิทยาศาสตร์-พลังงาน  ฉะนั้นคนมอสโก จึงค่อนข้างมั่นใจในตัวเอง  บุคคลิกโผงผาง  จริงจัง  มีกำแพงส่วนตัวสูง  เชื่อมั่นและภาคภูมิในความเป็นรัสเซียมาก  แม้แต่ภาษาอังกฤษ ก็ยังไม่ค่อยเปิดรับสักเท่าไร .. ไว้จะเก็บมาเล่าให้ฟัง

 มอสโกยังมีเรื่อง ..เมืองสวย กับระบบ-ระเบียบที่เฉพาะตัว  จะรวบรวมมาฝากเป็นตอนที่สองแล้วกัน  (เขียนยาวไป เดี๋ยวอ่านเบื่อ)