คนต่างถิ่นที่มาภาคเหนือ จะต้องได้ยินการอู้กำเมือง(พูดภาษาเหนือ)อยู่เป็นธรรมดาและส่วนมากก็จะฟังและเข้าใจกำเมืองได้อย่างง่ายๆเพราะกำเมืองที่อู้มักจะมีสำเนียงและภาษาไม่แตกต่างจากภาษากลางมากนักซึ่งเป็นเพราะคนเมืองที่อาศัยอยู่ในถิ่นเจริญได้รับอิทธิพลทางภาษากลางเข้ามามากแล้ว ดังนั้นผู้คนทั่วไปจึงไม่ค่อยได้ยินหรือรู้จักภาษาเหนือแท้ๆ ซึ่งยังคงใช้พูดกันอยู่ในชนบทที่ไม่ได้ห่างไกลตัวเมืองไปมากมายนัก

อู้กำเมืองหรือพูดภาษาเหนือ มีความไพเราะอ่อนหวานมากๆอยู่ในตัวเพราะผู้ใหญ่มักสอนละอ่อน(เด็กๆ)ให้ “อู้ม่วนจ๋าหวาน” อยู่เสมอ

          ข้าพเจ้ายินดีมากที่จะนำเสนอ “...กำเมือง...” ให้ท่านได้ติดตาม เพื่อท่านจะได้เสพความสุนทรีย์ของภาษาล้านนาที่มีอายุสืบต่อกันมาเป็นพันๆปีแล้ว “มาเลย....มาอู้กำเมืองม่วนๆกั๋นได้แล้ว!” ข้อมูลที่นำเสนอต้องขอขอบคุณเว็บไซด์ของร้าน นำสวัสดิ์พาณิชย์ จังหวัดเชียงใหม่ มาณ.ที่นี้ด้วย

….กำเมือง... ๑.

ก๋ะง็อกก๋ะแง็ก ว.กระเง้ากระงอด ไม่ลงรอยกัน ไม่เข้าใจกัน ก๋ะง้องก๋ะแง้ง ว.คดไปคดมา วนไปวนมา คดง่องคดแง่ง ก็ว่า ก๋ะล็อกกะล่อย ว.รู้สึกปั่นป่วนในท้อง อะล็อกอะล่อย ก็ว่า ก๋ะวอกก๋ะแวก ก.สกปรก มอมแมม กระวอมกระแวม ก็ว่า ก๋ะวุกก๋ะวุย ก.เปรอะเปรื้อนไปทั่ว
	ก้อหว้อ ว.ลักษณะรูที่ลึกลงไป จ้อหว้อ จี้หวี้ กี้หวี้ โก้โหว้ ก็ว่า ก็อกด็อก ว.ของเล็กโผล่ยื่นขึ้นมา เก็กเด็ก ว.ของกลางยื่นออกมา ก๋กด๋ก ว.ของยาวใหญ่ยื่นออกมา เกิกเดิก ว.ของใหญ่หรือเกะกะ เก่อเด่อ หรือโก่โด่ ก็ว่า กิกดิก ว.ของที่เล็กและสั้น กุดดุด ว.ของใหญ่สั้นยื่นออกมา
เกิ่งก๋างฮางมะ ว.ครึ่งๆกลางๆ โก่งโกะโก่งโก๋ย ว.หลังค้อมลุกนั่งลำบากเพราะโรคภัย งกๆเงิ่นๆ โก่งโคโย ก.ว.โก้งโค้ง ถ้าเล็กใช้ ก่องคอยอ ก่านโก้งลายเลน ว.กระดำกระด่าง ก๋องโก้ก๋องโกด ว.มากมาย
	ขะด็อกขะแด็ก ว.กระดอนขึ้น-ลง กระด็อกขะดอน ก็ว่า ขะมุกขะมุ่น ว.คลื่นไส้ คลื่นเหียน พะอืดพะอม ขะล่มต้มต้ำ ว.เสียงโครมคราม ขะโล่มโต้มต้าม ก็ว่า ขะลึกตึกตั้ก ว.โครมคราม พรวดพราด รีบร้อน ขะแลขะแจ ว.แตกกระจัดกระจาย ระส่ำระสาย
ขึงขังนึงนัง ว.ติดพัน สับสน พัลวัน ขึดบ้านขึดเมือง ว.ผิดจารีตประเพณีบ้านเมือง แข้งแหย้ง ว.ผอม ซีดเซียว ใช้กับคนเล็กผอมสูง ขนาดกลางใช้ ข้องหย้อง ใหญ่สูงใช้ โข้งโหย้ง ข่องเหยาะ ก.กระหย่ง ทำให้สูงขึ้น นั่งยองๆ ไขว่าขว้างขวิดขวาง ว.ระเกะระกะ ไม่มีระเบียบ
	ก้อมกะลอม ก.เอาผ้าคลุมศรีษะ ผ้าผืนใหญ่ว่า กุ้มกะลุม กอยกำลอ ก.ดูสักทีซิ ผ่อกำลอ ผ่อกำเลาะ ก็ว่า กำก้อมกำย่อย น.เรื่องไร้สาระ เรื่องจุกๆจิกๆ กำเก่ากำหลัง น.เล่าความหลัง กิมมิม ว.ของเล็กมากมีสีดำ ขนาดกลางเรียก กอมมอม ถ้าใหญ่เรียก กุมมุม
กึ้ดถอกกึ้อถอน ก.คิดเรรวน กึ้ดยอกกึ้ดถอน ก็ว่า กู้จ็อกกู้แจ่ง ว.ทุกซอกทุกมุม กู้เจื้อกู้อัน ว.ทุกสิ่งทุกอย่าง โกโถ่งโหน่ง ก.ปูด โผล่ นูนขึ้น ปูดเป็นก้อนใหญ่ โก๊กโวก ว.ลักษณะของใหญ่ซูบหรือดูผอม ถ้าขนาดกลางใช้ ก๊อกวอก ถ้าเล็กใช้ แก็กแวก หรือก็อกวอก
	งอก้องหง้อง ว.อาการสัตว์ คน สิ่งของ ขดตัวทอดอยู่กับพื้น ขดก้องหง้อง ขอหล้องหง้อง ก็ว่า ถ้าลักษณะใหญ่ใช้ งอโก้งโหง้ง งอโก๊งโง้ง งอหล้องหง้อง ง่าวใบ้ง่าวๆ ว.โง่บัดซบจริงๆ ง่าวใบ้ง่าวบอด ว.โง่จริงๆ ง่าวสุดหัวสุดตี๋น ว.โง่ตั้งแต่หัวถึงเท้า ง้ำหงื้อง้ำงืด ว.ง้อมเงื้อไปหน้าตน เสียความทรงตัว
จ๋ะหล๋ะจ๋ะกวะ ว.สัปดน กระโชกโฮกฮาก จ่องเจ๋าะเดาะด้อย ว.ผอมแห้งแรงน้อย จ่อมๆบอยๆ ว.เสมอๆเรื่อยๆ จักเข็บแมงเวา น.ตะขาบและแมงป่อง จิ๋มจี้จิ๋มจีด ว.มากมาย แออัดยัดเยียด ดักจื้อกื้อ ว.เงียบ นิ่งไม่ปริปากพูด
	ดักจื้อขื้อ ว.นิ่งเฉย เงียบกริบ ดั๋กปิ้งเย็นวอย ก็ว่า ดั๋กหูเย็นใจ๋ ว.สงบเงียบ ไม่วุ่นวาย ดิ้นด๋ะดิ้นด่าว ว.อาการดิ้นเร่าๆ ถ้าของเล็กใช้ แด่วๆ-ดิ้นด่าวๆ ดิ้นโจ้งดิ้นจ้าง ก.ดิ้นกระเสือกกระสน ดิ้นรนไปมา ดู้ดี้ดุกดิ๋ก ว.กระดุกกระดิกไปมา ไม่หยุดอยู่นิ่ง