ภัยจากบุหรี่ ท่าทียังขยายกว้างขึ้น

จากสถิติสิงห์อมควันไม่ได้ลดลงตามเจตนาของผู้ทำการณรงค์

            ทุกวันนี้ การรณรงค์เพื่อให้สถิติการสูบบุหรี่ของประชากรลดลง จะมีการกระทำกันอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในกลุ่มของบรรดาวัยรุ่นที่กำลังจะก้าวเข้ามาพบกับภัยของบุหรี่ แต่ดูเหมือนว่า สถิติของคนสูบบุหรี่มิได้ลดลงตามเจตนาของผู้ทำการณรงค์เลย

            ทั้งนี้เนื่องจาก มีปัจจัยอื่นๆในสังคม พยายามที่จะตอกย้ำและปลุกกระแสชวนเชื่อในรูปแบบของการ โฆษณาประชาสัมพันธ์ ให้มีผู้หลงผิดก้าวเข้ามาสู่วงจรของการสูบบุหรี่อย่างแยบยลและแปลกใหม่ แม้ว่าประเทศไทยจะได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในประเทศที่มีกฎหมายควบคุมการโฆษณาบุหรี่ที่ก้าวหน้าระดับหัวแถวของโลกมาตั้งแต่ปี 2535 หลังมี พ.ร.บ.ควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ ที่มีเนื้อหารวมถึงการ total ban นั่นคือห้ามโฆษณาบุหรี่ผ่านสื่อมวลชนทุกแขนง

            แต่วันนี้ กฎหมายดังกล่าวกำลังล่อแหลมต่อภาวะ "ล้าสมัย" ไปเสียแล้ว ด้วยการท้าทายจากสื่อในโลกสมัยใหม่ที่ผลิตและส่งต่อถึงกลุ่มเป้าหมายแบบไร้พรมแดน

            เกี่ยวกับเรื่องนี้ ดร.ปิยรัตน์ นิ่มพิทักษ์พงศ์ จากมหาวิทยาลัยนเรศวร กล่าวว่า จากข้อมูลที่รวบรวมโดยโครงการเฝ้าระวังกลยุทธ์บริษัทบุหรี่ ซึ่งทำตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ๒๕๔๘ เป็นต้นมา พบว่าสถานการณ์การส่งเสริมการขายบุหรี่ในอาเซียนเป็นไปอย่างรุนแรงมาก รูปแบบหนึ่งของการโฆษณาและส่งเสริมการขายที่กำลังมาแรงคือการทำผ่านสื่ออินเทอร์เน็ต อีเมล์ และโทรศัพท์มือถือ ผ่านการส่ง SMS ซึ่งเป็นสิ่งที่แพร่ระบาดในวงกว้างและควบคุมจัดการได้ยากมาก

            นพ.หทัย ชิตานนท์ ประธานภาคีกฎหมายบุหรี่โลก และประธานคณะกรรมการบริหารภาคีประเทศที่ให้สัตยาบันตามกรอบอนุสัญญาเพื่อการควบคุมยาสูบ (Conference of the Parties หรือ COP) ระบุว่า เรื่องสำคัญหนึ่งในสองเรื่องที่ COP กำลังเร่งจัดทำกันอยู่ในขณะนี้คือการจัดร่างตราสารเพื่อควบคุมการโฆษณา การอุปถัมภ์และการส่งเสริมการขายผลิตภัณฑ์ยาสูบข้ามพรมแดน ซึ่งขณะนี้ทำกันอย่างแพร่หลายผ่านโทรทัศน์ถ่ายทอดผ่านดาวเทียมและการโฆษณาผ่านอินเตอร์เนต และจากการวิจัย โดยสถาบันส่งเสริมสุขภาพไทย พบว่าโทรทัศน์เคเบิลทีวีในปีหนึ่งๆ ได้แพร่ภาพที่มีโลโก้โฆษณาบุหรี่มากถึง 1,343 ชั่วโมง โดยมีในรายการข่าวกีฬา 3 รายการ มีกีฬา 29 รายการที่มีการอุปถัมภ์โดยบุหรี่เผยแพร่สัญลักษณ์บุหรี่รวม 41,985 ครั้ง นับเป็นเวลาทั้งหมด 62 ชั่วโมง 11 นาที

            จากการสำรวจพบอีกว่า กลยุทธ์การเผยแพร่บุหรี่ให้ออกไปสู่สังคม ที่เป็นการหลีกเลี่ยงกฎหมาย มีบริษัทบุหรี่ทุ่มเงินไปกับการเป็นสปอนเซอร์รถแข่งมหาศาล แม้แต่บอลโลกก็ไม่ทุ่มเงินมากเท่า ทั้งที่มีการถ่ายทอดทีวีทั่วโลกเหมือนกัน ที่เป็นเช่นนั้นก็เพราะเวลาถ่ายทอดฟุตบอลกล้องจับที่ลูกฟุตบอล ฉะนั้นโอกาสเห็นโลโก้ก็จะน้อย แต่ในการถ่ายทอดรถฟอร์มูล่าวัน กล้องมุ่งจับไปที่รถ และทุกวินาทีที่กล้องจับไปที่รถ คนดูจะเห็นโลโก้บุหรี่ไปพร้อมกัน ซึ่งการการโฆษณาบุหรี่ผ่านช่องทางสื่อไร้พรมแดนนับเป็นภัยเงียบที่ต้องหาทางเร่งแก้ปัญหาก่อนจะสายเกินไป

            ดร.กิตติ กันภัย จากคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวถึงเรื่องการโฆษณาในลักษณะนี้ว่า เรื่องช่องทางโฆษณาแบบโจ่งแจ้งนั้นไม่น่ากลัว แต่ที่น่าห่วงคือ ช่องทางลับ ๆ เนียน ๆ ไม่โจ่งแจ้ง เช่น การให้สปอนเซอร์ การส่งเสริมกิจกรรมเพื่อสังคม(CSR) หรือโครงการสนับสนุนด้านศิลปะ และที่สำคัญคือ การโฆษณาบุหรี่ผ่านอินเทอร์เน็ต ซึ่งเป็นช่องทางสื่อสารข้ามชาติ เพราะเราไม่อาจบล็อคข่าวสารที่ผลิตและส่งมาแบบข้ามชาติได้เลย

            ในพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ.2535 มาตรา 8 ระบุชัดเจนว่า ห้ามผู้ใดโฆษณาผลิตภัณฑ์ยาสูบหรือแสดงชื่อเครื่องหมายผลิตภัณฑ์ยาสูบในสื่อทุกชนิด ซึ่งแน่นอนว่า ย่อมส่งผลทำให้ธุรกิจยาสูบได้รับความกระทบกระเทือนในเรื่องของยอดการขายอย่างเห็นได้ชัด โดยจากการเปิดเผยของ ผู้จัดการบริษัทแห่งหนึ่ง ได้เปิดเผยว่า ยอดขาดลดลงประมาณ ร้อยละ 10

            ในสภาพเช่นนี้ทำให้อุตสาหกรรมยาสูบต้องหันมาพึ่งกลวิธี "การตลาดเพื่อสังคม (Social marketing) เพื่อใช้เป็นทางออกในการสร้างภาพลักษณ์และครองใจผู้คนในสังคม ในรูปแบบกิจกรรมเพื่อสังคม เช่น โครงการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ทุนการศึกษา การอุปถัมป์กิจกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านศิลปะ

            ตัวอย่าง เช่น โครงการ "ยุวชนพิทักษ์รักษ์สายน้ำ" ที่ทำในโรงเรียนกว่า 30 โรง ทางภาคเหนือ โดยทางโรงเรียน ครู และนักเรียน จำนวนมากที่ร่วมโครงการไม่มีโอกาสได้รับรู้ว่าทุนการจัดกิจกรรมมาจากอุตสาหกรรมยาสูบข้ามชาติ เพราะเป็นการโอนผ่านทุนผ่านองค์กรระดับพื้นที่ มาทราบเอาก็ต่อเมื่อเป็นข่าวประชาสัมพันธ์ทางสื่อมวลชน โดยมีผู้บริหารบริษัทบุหรี่แสดงตัวเป็นผู้อุปถัมภ์โครงการดังกล่าว

            และมีตัวเลขล่าสุด เปิดเผยว่า ในปี 2550 โรงงานยาสูบให้เงินสนับสนุนกิจกรรมต่าง ๆ ในสังคมไทยประมาณ 60 ล้านบาท ส่วนบริษัทบุหรี่ต่างชาติ ก็ทุ่มงบประมาณนับล้าน ๆ บาท เพื่อกิจกรรมสังคมเช่นกัน

            เรื่องนี้เห็นทีว่า คงจะต้องมีการห้ำหั่นต่อสู้กันไปอีกนาน ระหว่าง ความอยู่รอดของฝ่ายหนึ่ง กับ ความปลอดภัยของประกรชาติอีกฝ่ายหนึ่ง

            ในส่วนของภาครัฐนั้น หากยังคงกระทำเพียงใช้การณรงค์อย่างเดียว คงจะก้าวไม่ทันกลยุทธ์ที่แปลกใหม่ของฝ่ายตรงข้ามได้แน่ๆ เพราะเยาวชนไทยทุกวันนี้ชอบลองของปลกอยู่แล้ว หากภาครัฐยังต้วมเตี้ยมใช้แต่รูปแบบเก่าๆมาใช้เพื่อการต่อต้านรณรงค์เห็นทีว่า นักสูบบุหรี่คงจะมีเพิ่มมากขึ้นท่ามกลางข้อมูลที่น่ากลัวจากภาครัฐ...ที่ไม่ค่อยมีใครให้ความสำคัญเท่าไรนัก

ที่มา :

ข้อมูลจาก : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ

ภาพประกอบ : Team content www.thaihealth.or.th