ช่วงปลายปี 2543 มีการรณรงค์หาเสียงเลือกตั้งทั่วไปหลังเกิดวิกฤตต้มยำกุ้ง ทักษิณใช้โอกาสนั้นกระฉูดกระแสฟีเว่อร์ให้กับพรรคไทยรักไทยจนประสบชัยชนะอย่างเด็ดขาดถล่มทลาย เมื่อวันที่ 6 มกราคม 2544 ผ่านการนำเสนอนโยบายลดแลกแจกแถมสุดขั้ว “ประชานิยม” 

เกือบตลอดเทอมของ “รัฐบาลพรรคเดียว” ทักษิณได้รับภาพลักษณ์ของผู้นำที่สุดรักสุดบูชาของมวลชน ประมาณว่า “ทักษิณข้าใครอย่าแตะ” เจ้าตัวถึงกับเป็นปลื้มเผลอหลุดปากประเมินตัวเองว่ายุคพระศรีอาริย์มาถึงแล้ว  

เพียงปีเดียวก็เกิดปรากฏการณ์ “หางโผล่” สัจธรรมที่ว่าอำนาจมีมากเท่าไหร่ก็ยากที่จะข่มใจให้สุจริตเท่านั้น ไม่ได้ช่วยให้รัฐบาลทักษิณลดความพยายามเป็นเผด็จการทางรัฐสภา วันสิ้นปี 2544 ทักษิณได้ฉายา “นายกฯเหลิงลม” จากสื่อทันที

การการเลือกตั้งทั่วไปวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2548 พรรคไทยรักไทยชูประเด็นแก้เกี้ยวว่า 4 ปีแรก ทักษิณเพียงเข้ามาซ่อมแซมบ้านเมืองที่ทรุดโทรมจากน้ำมือรัฐบาลก่อนๆ จึงขอเวลาอีก 4 ปี (“4ปีซ่อม 4ปีสร้าง”) และถ้าไม่อยากเห็นคนจนเพ่นพ่านในประเทศไทย ก็ขอไปยาวเป็น 12 ปีเลย มีฮือฮาทั้งตอบรับและส่ายหน้าปนกันไป

ผลคือพรรคไทยรักไทยได้ที่นั่งในสภาลดลง หายไป 3 ล้านจากเดิม 19 ล้านเสียง

ลำพังคนที่ไม่ได้เลือกทักษิณมาก่อนและไม่เปลี่ยนใจถือว่าไม่แปลก แต่อะไรขึ้นใน 4 ปีกับผู้คนที่เลิกมองว่าทักษิณไม่ใช่ของจริง ไม่ใช่เรื่องปกติเสียแล้ว

เมื่อต้องเลือกตั้งในวันที่ 2 เมษายน 2549  (หลังยุบสภาเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2549) คะแนนเสียงของพรรครัฐบาลลดลงไปอีก

ที่ต้องบันทึกไว้ด้วยคือพรรคฝ่ายค้านประท้วงไม่ลงแข่งขัน เพิ่มความสับสนให้กับสถานการณ์ทางการเมืองมากขึ้นเป็นทวีคูณ

มีการร้องเรียนจากหลายจังหวัดโดยเฉพาะทางใต้ว่าเป็นการเลือกตั้งที่คณะกรรมการเลือกตั้งแห่งชาติไม่บริสุทธิยุติธรรม เช่น รับรองคะแนนเสียงที่ต่ำกว่าเกณฑ์ 20% ของผู้มาใช้สิทธิลงให้ผู้สมัครที่ไร้คู่แข่งขัน เป็นต้น 

คนเรารักมากก็เกลียดมาก!

น่าคิดว่า คนส่วนใหญ่ในพันธมิตรวันนี้น่าจะมาจากปัจเจกหลากหลายที่ผิดหวัง และเบื่อหน่ายทักษิณ  

เกิดคำถามว่า การเติบโตของพันธมิตรตลอด 3 ปีที่ผ่านมา เป็นผลให้เกิดปรากฏการณ์ดังกล่าว หรือเป็นผลผลิตจากสภาวะกดดันที่รัฐบาลทักษิณสั่งสมผ่านการทุจริตคิดมิชอบในการบริหารบ้านเมือง หรือเป็นทั้งเหตุและผลในตัวของมันเอง

คงต้องย้อนกลับไปดูที่มา… 

พันธมิตรมีจุดเริ่มต้นจากรายการ “เมืองไทยในรอบสัปดาห์” ทางทีวี ที่สนธิ ลิ้มทองกุล เป็นพิธีกรร่วมปุจฉาวิสัชนากับ สโรชา

รายการถูกผลักออกจากแผงต้นเดือนกันยายน 2548  ทำให้ต้องเร่ร่อนหาที่คุยใหม่ มาได้หอประชุมธรรมศาสตร์ก่อนย้ายไปปักหลักที่สวนลุมฯในปลายปีนั้น  

เป็นการก่อตัวของ “ปรากฏการณ์สนธิ”  ผ่านเรื่องราว เหตุผลที่ทำให้เกิดการเรียนรู้ทางการเมือง ได้บรรยากาศการเมืองใหม่ที่ให้คำตอบกับประเด็นการเมืองหลากหลาย ทั้งที่เป็นหลักการและที่บ้านเมืองกำลังประสบ

อาทิ อำนาจกับผลกระทบต่อวิถีชีวิต อุปสรรคในระบบรัฐสภาของไทย ปัญหาตัวแทนประชาชนที่ยอมเป็นทาสน้ำเงิน เผด็จการโดยรัฐสภากับหลักการเสียงข้างมาก การใช้อำนาจบ่อนทำลายองค์กรอิสระที่มีหน้าที่ตรวจสอบทุจริตนักการเมือง  ประชาชนกับความเป็นเจ้าของอำนาจที่แท้จริง สนธิพยายามเน้นว่าการเมืองคือชีวิตของประชาชน มิได้อยู่ไกลตัว ความคิดที่ว่าบ้านเมืองไม่ใช่ของเราคนเดียวเป็นการปฏิเสธหน้าที่ตอบแทนคุณแผ่นดิน  ประชาธิปไตยมิใช่การเขียนเช็คเปล่าให้ผู้ทรง(อำนาจ) ในวันเลือกตั้งที่หลังจากใช้เวลา 4 วินาทีหย่อนบัตรแล้วกลับบ้านโดยปล่อยให้ผู้ได้อำนาจไปทำปู้ยี่ปู้ยำอย่างไรก็ได้ 

สนธิบอกว่าประชาชน สามารถตรวจสอบอำนาจได้อย่างมีประสิทธิภาพกว่าองค์การตรวจสอบตามรัฐธรรมนูญด้วยซ้ำ

สนธิลำเลียงพฤติการณ์ไม่ชอบมาพากล มีวาระซ่อนเร้น ให้ประโยชน์ตนมากกว่าประเทศชาติของผู้นำประเทศที่เคยบอกว่า “รวยแล้วไม่โกง” อย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย พร้อมเหตุผลและข้อมูลประกอบ

อาทิ กรณี  “บกพร่องโดยสุจริต” ที่ถูกจับได้เพียงแค่เดือนแรกๆหลังจากจัดตั้งตั้งรัฐบาลในปี 2544 กรณี “โจรกระจอก” หรือ “ทหารสมควรตาย” เมื่อเดือนมกราคม 2547  กรณีติดสินบนประชาชนระหว่างหาเสียงเลือกตั้งทั่วไป “จังหวัดใดลงคะแนนให้พรรคไทยรักไทยมากที่สุด จะได้รับจัดสรรงบประมาณสูงสุด และลดหลั่นกันไป” จนวันหนึ่งทักษิณหลุดสารภาพแบบไม่รู้ตัวว่า “ผมใช้ประชาธิปไตยเป็นเครื่องมือในการบริหาร” 

การที่สนธิมีพื้นทางประวัติศาสตร์แน่นจากสถาบันระดับ “ไอวีลี๊ก” ของสหรัฐ มีประสบการณ์ทางธุรกิจที่ทำให้อยู่กับข้อมูลเชิงเศรษฐกิจการเมือง บวกกับความเป็นนักพูด มีข้อมูล และกระบวนการคิด "ทำความจริงให้ปรากฏ” ได้ช่วยเติมเต็มความรู้สึกดีๆของผู้ผิดหวังทักษิณที่ได้แต่ตั้งโจทย์หรือสร้างภาพแต่ไม่มีคำตอบชัดเจน เมื่อมีผู้คนไฝ่ใจใคร่รู้เรื่องราวเบื้องหน้าเบื้องหลังการบริหารนโยบายต่างๆของรัฐบาลทักษิณที่มักมีกลิ่นไม่ดีตามมาบ่อยขึ้น สนธิจึงได้แฟนคลับทะยอยมาร่วมขบวนการได้ต่อเนื่อง

“ปรากฏการณ์สนธิ” เกิดอานิสงส์ส่งผลให้เกิดการประทะโลกทัศน์ ค่านิยมในการเมืองใหม่ กับ อำนาจรัฐที่ไม่ชอบธรรม

คนในกรุงทะยอยมาสดับกันมืดฟ้ามัวดินทุกสัปดาห์ตามนัดถึงขั้น “สวนลุมแตก” ในคืนวันที่ 9 มกราคม 2549 เมื่อสนธิพาผู้ชุมนุมทะลักจากสวนลุมมายึดทำเนียบในเชิงสัญลักษณ์ แล้วสลายตัวตอนเช้า

 แม้จะอึดอัดเพียงไร แต่ทักษิณยังมองพันธมิตรอย่างด้อยราคา ประมาณว่าคนแค่พันหรืออย่างมากก็หมื่นเดียวเทียบไม่ได้กับ  63 ล้านคนของพรรคไทยรักไทย ทั้งยังแนะสนธิให้มาลงเลือกตั้งแข่งกับตน โดยปฏิเสธคำท้าที่สนธิต้องการให้ทักษิณออกมา “ดวล” ผ่านสื่อ   

เมื่อเห็นว่า “ปรากฏการณ์สนธิ” ได้รับการบ่มเพาะจนอยู่ตัว วันที่ 4 กุมภาพันธ์  2549 สนธิและแกนนำขบวนการจึงทำคลอด “พันธมิตรฯ” เข้าสู่พัฒนาการของการเมืองโดยเปิดเวทีใหญ่บนลานพระรูปหน้าพระนั่งอนันตสมาคม ท่ามกลางผู้มาชื่นชมมิติใหม่ของกระบวนการทำความจริงให้ปรากฏกว่าแสนชีวิตในคืนนั้น

และในสัปดาห์ต่อมาเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ ที่เก่าลานพระรูป เวลาเดิม  พันธมิตรได้ต้อนรับ พล.ต. จำลอง ศรีเมือง มาร่วมเป็นแกนนำเพิ่ม

เพียง 13 วันต่อมา วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2549 ทักษิณประกาศยุบสภา 

สนธิกับแกนนำ 5-6 คนร่วมตีเหล็กกำลังร้อนด้วยนำผู้ชุนุมนับแสนเดินออกจากสนามหลวงยาวเหยียดไปตามเส้นทางถนนราชดำเนิน ขนาดหัวขบวนมาถึงสะพานผ่านฟ้าแล้ว หางขบวนยังไม่พ้นสะพานผ่านภิภพลีลา จากนั้นเข้ายึดพื้นที่นอกรั้วทำเนียบรัฐบาลในเดือนมีนาคม 2549 กดดันทักษิณมิให้เข้าทำงานในทำเนียบจนตัองตัดสินใจ “เว้นวรรค” ออกนอกประเทศเมื่อวันที่ 4 เมษายน 2549 หลังจากการเลือกตั้งทั่วไปผ่านพ้นไป 2 วัน  

สนธิตัดสินชะตากรรมของตัวเองไปแล้ว เขาทุบโต๊ะประกาศ “ตายเป็นตาย” แต่ไม่มีใครฆ่าเขาได้แล้วนอกจากตัวเขาเอง    บ่อยครั้งที่สนธิท้อ แต่สนธิไม่ถอย การเมืองภาคประชาชนที่ถามหากันมาตั้งแต่หลังยุค 14 ตุลา จะยั่งยืนหรือไม่อย่างไรหลังจากสนธิได้สร้างปรากฏการณ์ปลุกจิตสำนึกให้คนได้รักชาติมากกว่าตัวเอง ผ่านการทำความจริงให้ปรากฏมากกว่าจะเป็นการปลุกระดมจึงเป็นเรื่องที่น่าจับตาว่าจะได้รับการพัฒนาให้มีความต่อเนื่องได้หรือไม่ อย่างไร