เทศบาลเมืองเขาสามยอด :

 อปท. ต้นแบบ การถ่ายโอนภารกิจด้านสาธารณสุข

บาว นาคร

            การกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นการทำให้ภารกิจและอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)  มีอำนาจมากขึ้นในการคิด  วางแผน  และการตัดสินใจในการจัดทำบริการสาธารณะ    ซึ่งส่วนใหญ่การบริการสาธารณะจัดดำเนินการโดยราชการส่วนกลางและส่วนภูมิภาค  และหลังจากที่มีการกระจายอำนาจตามพระราชบัญญัติแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ.2542 หรือ ที่เรียกย่อๆว่า     ”กฎหมายกระจายอำนาจ” และมีแผนปฏิบัติการกระจายอำนาจบริการสาธารณะหลายอย่างต้องถ่ายโอนภารกิจมาให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้เข้ามามีบทบาทในการดำเนินการแทนส่วนราชการ จึงอาจจะทำให้เห็นว่าเป็นการลดอำนาจหรือลดบทบาทของส่วนราชการส่วนกลางและส่วนภูมิภาค จึงหลีกเลี่ยงไม่ได้จึงต้องดำเนินการถ่ายโอนภารกิจ งบประมาณ และบุคลากรส่วนหนึ่งมาให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เป้าหมายของแผนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

เป้าหมายของพระราชบัญญัติแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจคือ กำหนดให้มีการถ่ายโอนภารกิจในการจัดบริการสาธารณะของรัฐให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  ตามมาตรา  30 แห่งพระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ.2542 โดยกำหนดขอบเขตความรับผิดชอบในการให้บริการสาธารณะของรัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้วยกันเองให้ชัดเจนโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภทใดหรือแห่งใดที่มีความพร้อมในการรับถ่ายโอนอำนาจหน้าที่และภารกิจ ให้ดำเนินการถ่ายโอนภายใน 4 ปี 

สำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภทใดหรือแห่งใดที่ไม่สามารถที่จะรับการถ่ายโอนอำนาจหน้าที่และภารกิจภายใน 4 ปี ให้ดำเนินการถ่ายโอนภายใน 10 ปี และกำหนดการจัดสรรภาษีและอากร เงินอุดหนุนและรายได้อื่นให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นภายในปี พ.ศ. 2544 ไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 และให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีรายได้เพิ่มขึ้น คิดเป็นสัดส่วนต่อรายได้ของรัฐบาลภายในไม่เกิน พ.ศ. 2549 ไม่น้อยกว่าร้อยละ 35

 แต่ว่า จนถึงปัจจุบันรัฐบาลก็ไม่สามารถที่จะกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นได้ตามพระราชบัญญัติดังกล่าว และเรื่องการจัดสรรเงินอุดหนุนให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นก็ยังไม่ถึงร้อยละ 35 ที่ได้กำหนดไว้

            ในบรรดาหลายๆภารกิจที่กำหนดในแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจฯ นั้น ภารกิจหนึ่งซึ่งถือว่า เป็นภารกิจสำคัญก็คือ การสาธารณสุข  ได้แก่  การสาธารณสุขและการรักษาพยาบาล   การป้องกันและควบคุมโรคติดต่อ 

เมื่อวันที่ 17 มกราคม 2551 ที่ผ่านมา นายแพทย์มงคล ณ สงขลา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข พร้อมด้วยแพทย์หญิงมยุรา  กุสุมภ์ ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และ             ดร. กาญจนา  กาญจนสินิทธ์ ผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข เยี่ยมการดำเนินงานของสถานีอนามัยตำบลเขาสามยอด อ.เมือง จ.ลพบุรี ซึ่งได้ถ่ายโอนภารกิจให้กับเทศบาลเมืองเขาสามยอดเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2550

            ด้านขั้นตอนการถ่ายโอนภารกิจด้านสาธารณสุขของ เทศบาลเมืองเขาสามยอด เป็นกรณีการถ่ายโอนสถานีอนามัย ซึ่งเป็นหนึ่งในหลายๆ อปท. ที่มีการทดลองนำร่องการถ่ายโอนด้านสาธารณสุข ให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) และได้มีการส่งมอบภารกิจไปแล้ว ตั้งแต่วันที่ 30 พฤศจิกายน  2550 โดยมีสถานีอนามัยที่ถ่ายโอนรอบแรก 22 แห่ง ใน 16 จังหวัด ซึ่งต้องประกอบด้วยคุณสมบัติ คือ 1) เป็น อปท. ที่ดำเนินงานระบบหลักประกันสุขภาพระดับตำบล 2) เป็น อปท. ที่สนับสนุนทุนการศึกษา เพื่อพัฒนาบุคลากรด้านสาธารณสุขของตนเอง 3) เป็น อปท. ที่ได้รับรางวัลธรรมาภิบาล ปี 2548 หรือ ปี 2549

            ส่วนหลักเกณฑ์และวิธีการประเมินความพร้อม ของ อปท. ในการจัดการด้านสาธารณสุขในกรณีการถ่ายโอนสถานีอนามัยจากกระทรวงสาธารณสุข มี 5 องค์ประกอบหลัก และ 8 ตัวชี้วัด คือ

1.ประสบการณ์ อปท. ในการจัดการด้านสาธารณสุข มี 4 ตัวชี้วัด คือ 1) ระยะเวลาที่ อปท. จัดและมีส่วนร่วมหรือส่งเสริมสนับสนุน การจัดการด้านสาธารณสุข จนถึงปีปัจจุบัน 2) ผลการดำเนินงานด้านสาธารณสุข 3) ความร่วมมือของชุมชนต่อ อปท. ในการดำเนินงานด้านสาธารณสุขเช่น ด้านทรัพย์สิน ด้านวิชาการ เป็นต้น 4) อปท. ให้การส่งเสริม สถานีอนามัยก่อนขอรับโอน เช่นด้านทรัพย์สิน ด้านวิชาการ เป็นต้น

            2. มีแผนการเตรียมความพร้อมในการจัดการด้านสาธารณสุข ซึ่งแสดงให้ถึงความพร้อมในด้านต่างๆ ที่เหมาะสมในการจัดการสาธารณสุข มี 1 ตัวชี้วัด คือ 1) มีแผนกลยุทธ์หรือแผนงานโครงการด้านสาธารณสุข

            3. วิธีการบริหารจัดการด้านสาธารณสุข มี 1 ตัวชี้วัด คือ 1) รูปแบบวิธีการบริหารจัดการด้านสาธารณสุข

            4. การจัดสรรรายได้เพื่อการสาธารณสุข มี 1 ตัวชี้วัด คือ 1) สัดส่วนการใช้รายได้ เพื่อการสาธารณสุข เฉลี่ย 3 ปีงบประมาณย้อนหลัง

            5. ความเห็นของประชาชนและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต่อความพร้อมในการบริการด้านสาธารณสุขของ อปท. มี 1 ตัวชี้วัด คือ 1) ความเห็นของประชาชนและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในเขตบริการของ อปท. ต่อความพร้อมในการจัดบริการด้านสาธารณสุขของ อปท.

             ส่วนเงื่อนไขที่สำคัญด้านการประเมินความพร้อมนั้น โดยยึดหลัก “สถานีอนามัยไป บุคลากรสมัครใจ อัตราตามตัวไป”  

            เทศบาลเมืองเขาสามยอด จังหวัดลพบุรี ถือว่าเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแห่งแรกๆที่ได้จัดทำการถ่ายโอนภารกิจด้านสาธารณสุข ได้แก่ การถ่ายโอนสถานีอนามัย ถือว่าเป็นมิติใหม่ด้านการบริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้านสาธารณสุข ซึ่งการบริหารงานด้านการสาธารณสุขและสุขภาพของประชาชนในท้องถิ่น เป็นสิ่งสำคัญต่อการดำรงชีวิตของประชาชน ถ้าประชาชนนั้นมีสุขภาพอนามัยดี การเจ็บป่วยมีน้อย ค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลของรัฐจะน้อยลง เทศบาลเมืองเขาสามยอดได้มีการดำเนินกิจกรรมด้านส่งเสริมสุขภาพมาอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง เช่น อุดหนุนการศึกษาด้านสาธารณสุข สาขาทันตสาธารณสุข โครงการอาหารสะอาด รสชาติอร่อย  โครงการส่งเสริมการออกกำลังกายผู้สูงอายุ  โครงการศูนย์เด็กเล็กน่าอยู่  โครงการประกวดชุมชนให้เป็นเมืองน่าอยู่ โครงการรณรงค์รักษาความสะอาดและพัฒนาสิ่งแวดล้อม เช่น อสม. น้อย เป็นต้น ซึ่งเป็นเพียงส่วนหนึ่งของโครงการ กิจกรรมและแผนงานที่ เทศบาลได้จัดทำ ส่งเสริมและสนับสนุนมาอย่างต่อเนื่องเพื่อให้บริการด้านสุขภาพแก่ประชาชนในท้องถิ่นแท้จริง