"ปรากฏการณ์สมคิด" ครั้งนี้ควรจะเป็นบทเรียนสำหรับทุกคนที่เข้าเล่นการเมืองว่าหากไม่มีความกล้าหาญ ที่จะแสดงจุดยืนของตัวเองเมื่อไม่เห็นพ้องกับผู้นำ  และไม่กล้าจะบอกความจริงกับประชาชนแล้ว   ก็จงอย่าได้คิดจะกระโดดเข้าสู่แวดวงการเมืองเลย

          เพราะจะเหมือนสภาพของ สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ ที่ "บอกความจริง" เมื่อสายไปเสียแล้ว...และทำให้เกิดคำถามว่ารับใช้ใครกันแน่?

          มีลูกมีหลานมีเพื่อนมีฝูงต้องสอนไว้เป็นหลักประจำตัวในการดำรงชีวิตในสังคมอย่างมีเกียรติและศักดิ์ศรีว่า เป็นเพียงแค่คนเก่งและฉลาดไม่พอ  ต้องเป็นคน "กล้าพูดความจริงในจังหวะที่ความจริงนั้นมีความสำคัญต่อการตัดสินใจของสังคม" ด้วย

          แปลว่าอะไร? ความหมายของผมก็คือว่าถ้าคุณเห็นความไม่ถูกต้อง และไม่ชอบมาพากลรอบๆ ตัวเองแล้วเห็นว่าคนอื่นๆ ในสังคมจะต้องรู้ด้วย เพราะถ้าไม่รู้  เขาจะหาว่าคุณรู้แล้วไม่บอกเขา ไม่เตือนเขา คุณก็จะมีความผิดร่วมอยู่ด้วย

          สังคมคาดหวังว่าถ้าคุณไม่มีผลประโยชน์ที่ไม่ชอบมาพากลปนอยู่ด้วยแล้ว  คุณจะต้องมีความกล้าหาญทางจริยธรรมที่จะพูดความจริง

          เหมือนที่เราเคยเห็น ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ในฐานะผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย  เคยเห็น  ดร.เสนาะ อูนากูล เลขาธิการสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งประเทศไทย หรือคุณหมอประเวศ วะสี ในฐานะ "ราษฎรอาวุโส" ออกมา "ฟ้องประชาชน" ว่ามีเรื่องไม่ปกติเกิดขึ้นในแวดวงการบ้านการเมืองที่ท่านมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วย

          คุณสมคิด อาจจะถูกสอนให้เป็นคนรู้จักบุญคุณคน  แต่เหนือการรู้บุญคุณส่วนบุคคลคือหนี้บุญคุณต่อแผ่นดินและสังคม

         หากคนคนนั้นไม่ได้สร้างบุคลิกที่แข็งแกร่ง ไม่มี "ภูมิต้านทาน" ทางด้านจิตวิญญาณแห่งความเป็นตัวของตัวเองเพียงพอ  ก็จะตกอยู่ในภาวะที่พยายามหาข้อแก้ตัวให้กับตัวเองว่ามีความจำเป็นที่จะไม่อาจจะบอกกล่าวความจริงกับประชาชน

          ดร.ป๋วย เคยใช้วิธีต่อสู้กับความเลวร้ายและอำนาจเผด็จการสมัยนั้น ด้วยการออกมาพูดความจริงกับประชาชนและประกาศลาออกเพื่อแสดงว่าไม่อาจจะร่วมสังฆกรรมกับความชั่วร้ายได้

          นั่นคือสิ่งที่ประชาชนคาดหวัง "คนเก่ง" ของบ้านเรานั้นเมื่ออาสาเข้าไปทำงานสาธารณะแล้ว ก็จะต้องมี "ความกล้าทางด้านบุคลิกภาพ" ที่ผมเรียกว่า strength of character ที่จะก้าวลงจากตำแหน่ง

         การประกาศลาออกนั้น ต้องทำในขณะที่ความเลวร้ายในระบอบที่คนคนนั้นเกี่ยวข้องด้วยอยู่ในระดับสูงสุด

         ไม่ใช่รอให้ผ่านไปก่อนแล้วมาบอกทีหลังว่า "ตอนนั้น ผมก็อึดอัดใจเหมือนกัน"

         ขณะที่ตอนนั้นคนทั้งประเทศกำลังวุ่นวายใจกันจ้าละหวั่น คุณ (ซึ่งมีหน้าที่จะต้องแก้ไขปัญหาบ้านเมือง) เพียงแค่รู้สึก "อึดอัด" เท่านั้นหรือ? และมาบอกว่าอึดอัดหลังจากบ้านเมืองเกือบจะพังพินาศ เพราะเจ้านายที่คุณสนับสนุนหรือปฏิเสธที่จะต่อต้านเท่านั้นหรือ?

         ดังนั้น ที่คุณสมคิด ประกาศวันที่ขอถอนตัวออกจากตำแหน่งหน้าที่ในรัฐบาล สุรยุทธ์ จุลานนท์ ตอนหนึ่งว่า

          "...ที่จริงแล้วแนวทางของท่าน (หมายถึงทักษิณ) และผม คนละแนวทางกัน แนวทางของผม และคณะคือยึดหลักความถูกต้อง ทุ่มเทกับเป้าหมาย และสิ่งที่ทำเป็นประจักษ์พยานได้ดี ความแตกต่างของแนวทางไม่ใช่เพิ่งเกิดขึ้นภายหลังการปฏิวัติ แต่เกิดก่อนหลายปีมาแล้ว จนบางครั้งก็เป็นสาเหตุแห่งความไม่ไว้วางใจ นำไปสู่ตำแหน่งทางการเมืองดังที่ทราบกันอยู่แล้ว..."

          ทำไมในช่วง 5 ปีที่สมคิดเป็นรองนายกฯ รัฐมนตรีคลัง และรัฐมนตรีพาณิชย์นั้น  เราไม่เคยได้วี่แววจากคุณสมคิด ในที่สาธารณะเลยว่า "แนวทางของท่านกับของผมเป็นคนละแนวทางกัน..." ?

         ถ้าเป็น "คนละแนวทางกัน" ทำไมคุณสมคิด จึงสามารถพูดในที่ต่างๆ สนับสนุนอุ้มชูและเดินตาม "แนวทางของท่านนายกฯ" อย่างเต็มลูกสูบ?

         หรือพวกผมคนไทยทั่วไปหัวไม่ถึง ฟังไม่ออกในตอนนั้นว่าความจริงสมคิด ไม่ใช่คนของทักษิณแล้ว?

        สมคิดแทงกั๊กได้นิ่มนวลหรือคนไทยโง่กันไปหมด?

        ที่ต้องแยกแยะให้เห็นอย่างนี้เพราะไม่ต้องการให้ใครก็ตามที่คิดจะเล่นการเมืองจากนี้ไป แล้วใช้วิธีการลับๆ ล่อๆ กล้าๆ กลัวๆ เพื่อเอาตัวรอดทางการเมือง...แล้วคิดว่านี่คือตัวอย่างของคำสอนเพี้ยนๆ ของสังคมไทยมาตลอดว่า

        "รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี"

         เพราะเชื่ออย่างนี้แหละจึงทำให้คนไทยในตำแหน่งสาธารณะทั้งหลายขาดจุดยืน  หลักการและความสัตย์ซื่อต่อสาธารณชน  คิดแต่จะเอาตัวเองรอดอย่างเดียว

        และเพราะเชื่ออย่างนี้แหละจึงเป็นที่มาของความล้าหลังและเละเทะของการเมืองไทยจนถึงวันนี้