เดนมาร์ก ได้ชื่อว่าเป็นประเทศที่คอร์รัปชันน้อยที่สุดของโลกประเทศหนึ่ง และเมื่อมีคนเคยถามนายกรัฐมนตรีของประเทศนั้นครั้งหนึ่งว่า อะไรคือ "เคล็ดลับ" ของเดนมาร์กในการป้องกันและปราบปรามการฉ้อราษฎร์บังหลวงในประเทศ เขาตอบอย่างไม่ลังเลว่า

"ถ้าคุณให้สื่อสารมวลชนมีเสรีภาพที่แท้จริง คอร์รัปชันก็จะหายไปในสังคม"

ฟังดูเหมือนนายกฯ เดนมาร์ก คนนี้ จะเล่นคำหรือไม่ก็เอาใจสื่อเป็นพิเศษ แต่เขาพูดสิ่งที่เป็นความจริงอย่างน่ามหัศจรรย์ยิ่งนัก

หากยังจำได้ อดีตประธานาธิบดีสหรัฐคนหนึ่งก็เคยพูดไว้ว่า ถ้าหากเขาต้องเลือกระหว่างไม่มีรัฐบาลกับไม่มีสื่อ เขาจะเลือกไม่มีรัฐบาล มากกว่า เพราะสังคมที่ไร้สื่อจะเป็นสังคมที่วังเวงและไร้ที่พึ่งพิงมากกว่าประเทศที่ไม่มีรัฐบาล

เชื่อหรือไม่ว่าบางครั้งคุณไม่รู้สึกว่ามีรัฐบาลดูแลบ้านเมืองด้วยซ้ำไป แต่คุณก็ยังเฉยๆ เพราะบางครั้ง สังคมขับเคลื่อนตัวเองไปได้ดีกว่าด้วยซ้ำ หากรัฐบาลไม่เข้ามาแทรกแซง และก้าวก่ายการทำงานของเอกชน

แต่หากสื่อถูกจำกัดหรือแทรกแซง หรือมิอาจจะเป็นกระบอกเสียงให้กับประชาชนได้ เพียงแค่วันเดียวคุณก็จะรู้สึกถึงความอึดอัด และหวาดหวั่นว่าหากมีเรื่องไม่ชอบมาพากลเกิดขึ้นในซอกหลืบใดที่ผู้คนทั่วไปมองไม่เห็น ดูไม่รู้ หากเกิดความเสียหายก็จะไม่มีใครคอยส่งสัญญาณหรือตะโกนรายงานให้สมาชิกของสังคมได้รับทราบ

ที่เขียนอย่างนี้ไม่ได้เป็นเพราะผมทำงานด้านสื่ออย่างเดียว แต่แม้ผมจะเป็นคนทำอาชีพอะไรก็ตาม หากผมรู้สึกว่าสื่อถูกคุกคาม และไม่มีเสรีภาพในการทำงาน ผมก็จะรู้สึกว่าตัวเองถูกปิดปาก และไม่อาจจะสะท้อนความรู้สึกของตัวเองเช่นกัน

เพราะท้ายที่สุดเสรีภาพของสื่อก็คือเสรีภาพของทุกคนในสังคม...และการต่อสู้ของคนในวงการสื่อเพื่อเสรีภาพของข่าวสารนั้น ก็คือการดิ้นรนเพื่อให้คนทุกคนในประเทศ มีสิทธิในการแสดงออกซึ่งความเห็นของตัวเอง ไม่ว่าจะเห็นพ้องกับผู้มีอำนาจหรือยืนอยู่คนละข้าง

หากการไหลเทของข่าวสารถูกจำกัดหรือควบคุมให้ไปทางใดทางหนึ่งเท่านั้นเมื่อใด เมื่อนั้นสังคมก็จะเริ่มมีปัญหาของความเท่าเทียมกันทันที

เพียงแค่รู้เรื่องเดียวกันช้าเร็วกว่ากันเท่านั้น ความได้เปรียบเสียเปรียบก็เกิดขึ้นแล้ว...สำมะหาอะไรกับการที่รัฐบาลสามารถเก็บกักข้อมูลข่าวสาร หรือสกัดกั้นไม่ให้ข่าวสารเรื่องใดเรื่องหนึ่งหรือความคิดด้านใดด้านหนึ่งปรากฏออกมา...ซึ่งก็ยิ่งจะให้เกิดความอยุติธรรมในสังคมได้ทันที

เคยมีผู้รู้ที่ศึกษาวิจัยเรื่องผู้คนอดหยากหิวโหย ที่ต้องตายเป็นหมื่นเป็นแสนในหลายประเทศที่สรุปอย่างน่าสนใจว่า ประเทศที่มีการปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยอย่างแท้จริง จะไม่มีวันมีปัญหาประชาชนส่วนใดต้องหิวตาย

เพราะอะไร? เพราะหากประเทศนั้นมีประชาธิปไตยจริง ข่าวคราวของคนยากคนจนเหล่านั้นจะได้รับการรายงานอย่างกว้างขวาง และเจ้าหน้าที่รัฐหรือองค์กรเอกชนก็จะไม่อาจนิ่งเฉยอยู่ได้...และอาหารการกินจากอีกส่วนหนึ่งของประเทศ ก็จะสามารถโยกย้ายไปเลี้ยงคนส่วนน้อยที่กำลังจะสิ้นชีวิตเพราะมีไม่พอกิน

จึงมีแต่ผู้คนในประเทศเผด็จการ ที่สื่อมวลชนมิอาจจะรายงานความจริงเท่านั้นที่จะยอมให้สังคมถึงจุดที่คนไม่มีข้าวปลาอาหารกิน หรือความล้มเหลวทางเศรษฐกิจบรรลุถึงจุดที่ทำให้คนตายได้

ที่เขียนปูพื้นมาทั้งหมดนี้ เพื่อให้กำลังใจผู้ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ได้พิจารณาประเด็นว่าด้วยเสรีภาพของสื่อสารมวลชนอย่างเข้มข้นและขึงขัง เพราะรัฐบาลของทักษิณ ชินวัตร ได้แสดงให้เห็นแล้วว่า แม้จะมีมาตราในรัฐธรรมนูญที่ปกป้องเสรีภาพของสื่ออยู่พอสมควร แต่ในทางปฏิบัตินั้นนักการเมืองหัวใจเผด็จการที่อ้างผลการเลือกตั้งเพียงเพื่อจะแทรกแซงสื่อและองค์กรอิสระ ก็ยังสามารถหาวิธีการแยบยลทั้งหลาย เพื่อจะสกัดกั้นเสรีภาพของสื่อในการทำหน้าที่ของตัวเองต่อสังคม

ประเด็นเรื่องห้ามนักการเมืองเป็นเจ้าของกิจการหรือถือหุ้นในสื่อนั้น จำเป็นต้องลงรายละเอียดในทางปฏิบัติมากกว่า เพราะสมัยทักษิณ ก็ใช้วิธีการให้ครอบครัว ญาติพี่น้อง และลิ่วล้อรวมไปถึง "นอมินี" เข้าไปยึดครองอำนาจในสื่อทั้งหลายทั้งปวงอย่างโจ๋งครึ่ม จนเป็นที่รู้กันทั้งบ้านทั้งเมืองว่า "คนของทักษิณ" และพรรคพวกกลุ่มไหน เข้าไปมีอิทธิพลในสื่อไหนบ้าง

แต่กฎหมายและการตีความตามตัวหนังสือ ไม่อาจจะป้องกันความชั่วร้ายของ "ศรีธนญชัย" ในอันที่จะตีความเข้าข้างผู้มีอำนาจได้

ดังนั้นการกำหนดกติกาเรื่องเสรีภาพของสื่อโดยเฉพาะให้ปลอดจากอำนาจรัฐบาลและนักการเมือง จะต้องให้รอบด้านและตรวจสอบได้อย่างแท้จริงในทางปฏิบัติ

ห้ามนักการเมืองถือหุ้นในสื่อยังไม่พอ จะต้องไล่เรียงไปถึงญาติโกโหติกาและเหล่าบรรดา "นอมินี" และตรวจสอบเส้นทางการเงินและการเกี่ยวโยงของผลประโยชน์ทับซ้อนของนักการเมือง ที่อาจจะนำไปสู่การใช้สื่อเพื่อตอบสนองความต้องการทางการเมืองที่เกี่ยวพันไปถึงธุรกิจของตนเอง ในเครือและที่เกี่ยวข้องเป็นพันธมิตรกันอีกด้วย

เพราะถ้าสื่อไม่อิสระจริง ถ้านักการเมืองยังเข้าไปแทรกแซง และบ่อนทำลายวิชาชีพของสื่อได้ ก็อย่าได้หวังว่าจะปราบคอร์รัปชันในประเทศหรือสร้างสังคมที่เป็นธรรมขึ้นมาได้เลย