ตามกำหนดการที่วางเอาไว้, นายกฯสุรยุทธ์ จุลานนท์จะลงนามในสัญญา “ความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจไทย-ญี่ปุ่น” (JTEPA) กับผู้นำญี่ปุ่นที่กรุงโตเกียววันพรุ่งนี้ แต่ปัญหาจะยังคาราคาซังอยู่ เพราะเอกสารฉบับนี้ไม่ได้ผ่านกระบวนการการเมืองและสังคมอันเหมาะควร

ประเด็นเรื่องใครได้เปรียบเสียเปรียบนั้นคงจะอยู่ที่ว่าคุณอยู่ในอุตสาหกรรมและธุรกิจด้านไหน แต่ประเด็นเรื่อง “กากอุตสาหกรรม” หรือ “ขยะพิษ” และสิทธิบัตรจุลินทรีย์เป็นเรื่องละเอียดอ่อนที่คนที่ติดตามอย่างใกล้ชิดเท่านั้นจึงจะเห็นถึงความเสี่ยงที่ไทยจะตกเป็นเบี้ยล่าง

ผมฟังรัฐมนตรีหลายคนออกโทรทัศน์เมื่ออาทิตย์ก่อนแสดงความมั่นใจในประเด็นเหล่านี้ แต่ก็เป็นความมั่นใจบนพื้นฐานของความเชื่อที่ว่าปัจจุบันก็ทำเช่นนั้นอยู่แล้ว, ที่แตกต่างก็แค่เรื่องภาษีที่ลดลงไปเท่านั้น...ซึ่งไม่ได้เป็นการรับประกันที่มั่นคงและแน่นอนแต่อย่างไรทั้งสิ้น

แน่นอนว่าหลายข้อในข้อตกลงนี้จะทำให้ประเทศไทยสามารถส่งสินค้าเข้าไปญี่ปุ่นได้ง่ายขึ้น และหากเราไม่มีข้อตกลงเรื่องนี้กับเขา, ประเทศอื่นที่เป็นคู่แข่งเราก็อาจจะแย่งชิงโอกาสนั้นไปจากเราในตลาดญี่ปุ่น

แต่การ “ยื่นหมูยื่นแมว” ระหว่างสองประเทศใดก็ตามจะต้องมีการต่อรองกันอย่างเต็มที่ของทั้งสองฝ่าย

สังเกตไหมว่าทางรัฐบาลญี่ปุ่นยืนยันว่าร่างนี้จะต้องผ่านความเห็นชอบของรัฐสภาญี่ปุ่นก่อนเพื่อให้มีการคานดุลกันระหว่างฝ่ายบริหารและนิติบัญญัติ แต่ของไทยเรานั้นรัฐบาลของนายกฯสุรยุทธ์มีหน้าที่เพียง “รักษาการ” เท่านั้น, จึงไม่อาจจะอ้างอิงความชอบธรรมในการตัดสินใจที่จะเอาประเทศไปผูกพันกับอีกประเทศหนึ่งได้อย่างเต็มที่นัก

ยิ่งเสนอร่างสัญญา TJEPA ให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติเพียงเพื่อ “หารือ” โดยการเปิดอภิปรายทั่วไปแบบไม่มีการลงมติตามาตรา ๑๒ แห่งรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. ๒๕๔๙

แต่ไม่ได้มีวัตถุประสงค์ “เพื่อขอความเห็นชอบ” จากรัฐสภาตามประเพณีการปกครองที่เคยมีมา

ทั้ง ๆ ที่หากรัฐบาลคุณสุรยุทธ์มีเจตนาที่จะสร้างความโปร่งใสแล้ว, ก็ควรจะคำนึงถึง “สปิริต” ของมาตรา ๒๒๔ ของรัฐธรรมนูญฉบับก่อนที่ระบุไว้ชัดเจนว่าฝ่ายบริหารจะต้องขอรับ “ความเห็นชอบ” จากรัฐสภาก่อนการลงนาม “ผูกพันในหนังสือสัญญาระหว่างประเทศ” ที่มีผลกระทบต่อประโยชน์ของประเทศและส่วนได้เสียสำคัญของประชาชนหรือจะกระทบต่อระบบกฎหมายภาในที่ใช้บังคับอยู่เดิมซึ่งจะต้องตรากฎหมายมารองรับ

แม้มาตรา ๓๘ ของรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวปัจจุบันก็ยังระบุไว้ว่าหากไม่มีบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้บังคับแก่กรณีใด, ก็ให้วินิจฉัยกรณีนั้นไปตาม “ประเพณีการปกครองประเทศไทยในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข”

“ประเพณีการปกครอง” ที่ว่านี้ก็คือการที่จะต้อง “ขอความเห็นชอบ” จากฝ่ายนิติบัญญัติเพื่อให้มีการถ่วงดุลและตรวจสอบกันหลาย ๆ ฝ่ายอย่างเปิดเผยและโปร่งใส

แต่วันนี้, คำถามเกี่ยวกับ “ความชอบธรรม” และ “การปกป้องผลประโยชน์ของประเทศ” ยังค้างคาอยู่...หากลงนามกันที่โตเกียวพรุ่งนี้, คำว่า JTEPA ก็จะกลายเป็นประเด็นที่กลับมาทิ่มแทงรัฐบาลชั่วคราวชุดนี้เมื่อไหร่ก็ได้อีก

ไฉนเดินอยู่บนถนนใหญ่อยู่ดี ๆ กลับเลี้ยวเข้าตรอกเสียเฉย ๆ อย่างนี้ก็สุดจะเข้าใจได้