นิตยสาร “ชีวจิต” ฉ.198

กลายเป็นเรื่องฮือฮาทันทีเมื่อนายกฯสุรยุทธ์ จุลานนท์กล่าวคำ “ขอโทษแทนรัฐบาลก่อน
และรัฐบาลนี้” ต่อชาวสามจังหวัดชายแดนภาคใต้หลังจากรับตำแหน่งได้เดือนเศษ ๆ เท่านั้น

เพราะผู้นำคนก่อน ๆ พูดแค่ว่า “เสียใจ” แต่ไม่กระโดดถึงขั้น “ขอโทษ” ซึ่งย่อมจะมีความหมาย
ที่แปลกแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญยิ่ง

ผมถามตัวเองทำไมแค่การเอ่ยเอื้อนคำว่า “ขอโทษ” กับไม่ยอมพูดคำนี้จึงมีผลต่อพฤติกรรมมนุษย์
เหลือเกิน?

เพราะวันที่นายกฯสุรยุทธ์กล่าวคำขอโทษนั้น, ชาวบ้านประมาณ ๒ พันคนที่ฟังอยู่นั้นมีจำนวนไม่น้อย
ที่ถึงกับน้ำตาร่วงลงมาอย่างไม่รู้เนื้อรู้ตัว...ด้วยความรู้สึกซาบซึ้งสะเทือนใจหรือด้วยเตุผลอันใดไม่ชัด
แจ้ง

แต่ที่รู้แน่ ๆ คือว่าผู้คนพากันสรรเสริญท่านนายกฯชั่วคราวที่ตัดสินใจพูดคำนี้ออกมาทั้ง ๆ ที่ท่านเพิ่งจะ
เข้ามารับตำแหน่ง และยังไม่ได้ทำอะไรที่จะเสียหายถึงขั้นต้องขอโทษต่อประชาชนชาวใต้

ที่ท่านขอโทษนั้นแทนรัฐบาลก่อน...และแทนตัวเองด้วย

ที่ขอโทษแทนรัฐบาลก่อนพอจะเห็นว่าเป็นการขอให้คนใต้และคนไทยทั่วประเทศลืมความหลังที่ล้มเหลว
เสีย, หันมาสร้างความสมานฉันท์ใหม่ ดังนั้นจึงต้อง “ชะล้าง” ความรู้สึกที่ไม่ดีเก่า ๆ ออกมา

แต่ที่น่าสนใจกว่านั้นคือคุณสุรยุทธ์ยอมรับกับประชาชนและขอโทษที่เมื่อครั้งที่ยังเป็นผู้บัญชาการทหารบก
นั้น, ได้พยายามคัดค้านนโยบายของรัฐบาลก่อนเรื่องภาคใต้หลายเรื่อง, แต่ไม่เป็นผล, จนทำให้รัฐบาลมองว่า
ท่านไม่ให้ความร่วมมือกับนโยบายของนายกฯคนนั้น

ที่คุณสุรยุทธ์ขอโทษนั้นคือประเด็นที่ว่าท่านค้านแล้วแต่ไม่เป็นผล...เป็นความผิดของท่านหรือเปล่า?
ส่วนหนึ่งอาจจะใช่, อีกส่วนหนึ่งอาจจะไม่ใช่...เพราะอย่างไรเสียก็ได้ทำหน้าที่ของตัวเองแล้ว

แต่เมื่อเป็นผู้ใหญ่, เป็นผู้กล้าเผชิญกับความจริง, ก็จะต้องขอโทษแม้จะไม่ใช่ความผิดของตัวเอง...เพราะ
เหตุที่ว่าเสียงคัดค้านของตนต่อผู้มีอำนาจในขณะนั้นไม่เป็นผล, จึงทำให้ปัญหาวุ่นวายทางใต้จนผู้คนต้อง
ล้มตายกันเป็นจำนวนมากมายอย่างที่เห็นกันอยู่นี้

การขอโทษจึงเป็นการเปิดใจให้คนอื่นได้รู้ว่าความรู้สึกที่ฝังลึกมาตลอดนั้นเป็นอย่างไร

ทำไมมนุษย์จึงขอโทษคนอื่นยากเหลือเกิน? สาเหตุหนึ่งเป็นเพราะคนทั่วไปคิดว่าการเอ่ยปากขอโทษใคร
นั้นเป็นการแสดงความอ่อนแอของตนออกมาให้คนอื่นเห็น

บางคนคิดว่าการขอโทษคนอื่นเท่ากับเป็นการยอมรับความผิดของตนเอง...จึงกลัวว่าการกล่าวคำ
ขอโทษออกมาเท่ากับเป็นการยอมรับว่าตนได้กระทำผิดต่อคนอื่น ทำให้ไม่ยอมเอื้อนเอ่ยประโยค
นี้ออกมา

คนทำผิด, ต้องยอมรับผิด...นั่นคือความเป็นสุภาพบุรุษและสุภาพสตรี

บางครั้ง, คุณอาจจะไม่ได้ทำผิด, แต่หากคุณคิดว่าได้ทำให้เกิดความเข้าใจผิดเพราะคำพูดหรือการแสดง
ออกของคุณ, การกล่าวคำขอโทษก่อนที่เรื่องจะลุกลามบานปลายออกไปก็ย่อมจะสิ่งที่คนมีมารยาทและ
คุณธรรมควรจะทำ...เพราะการแสดงความเสียใจต่อสิ่งที่เราได้พูดหรือทำไปนั้นคือการแสดงความเข้มแข็ง
และความเป็นมนุษย์ที่เคารพในความรู้สึกของคนอื่นในสังคมที่อยู่ร่วมกัน

ยิ่งถ้าคุณมีตำแหน่งใหญ่โต, การพูด “ขอโทษ” ยิ่งเป็นเรื่องยากเย็นยิ่ง เพราะในสถานการณ์เยี่ยงนี้,
ก็จะมีเรื่องของ “หน้าตา” และ “ศักดิ์ศรี” เข้ามาเกี่ยวข้องเพิ่มเติมอีก

เหตุแห่งความบาดหมางระหว่างประเทศที่ลานปลายกลายเป็นเรื่องใหญ่โตนั้นบ่อยครั้งก็เกิดขึ้นเพราะ
ความไม่ยอมกล่าวคำง่าย ๆ คำนี้ออกมาของผู้นำทั้ง ๆ ที่ก็รู้ว่าสิ่งที่ตนพูดหรือกระทำลงไปนั้นมีเหตุที่
ผู้ฟังจะต้องรู้สึกโกรธ, หงุดหงิดและผิดใจได้อยู่แล้ว

แต่เพราะเขามีตำแหน่งค้ำหัวอยู่จึงไม่อาจจะกล่าวคำขอโทษออกมาให้ทันการได้...และหลายครั้งก็นำ
ไปสู่การล่มสลายของความสัมพันธ์อันดีต่อกัน

ความจริง, คำว่า “ขอโทษ” นั้นมีพลังต่อความรู้สึกของมนุษย์อย่างเหลือเชื่อ

ไม่เชื่อลองเปรียบเทียบปฏิกิริยาของเพื่อนเมื่อคุณเอ่ยคำว่า “เสียใจ” กับคำว่า “ขอโทษ” ให้เขาฟัง

คำว่า “เสียใจ” เป็นเรื่องของคุณคนเดียว

แต่คำว่า “ขอโทษ” นั้นเป็นการมุ่งตรงไปที่คนฟังโดยตรง...ทำให้เขารู้สึกว่าคุณกำลังพูดกับเขาและ
แสดงให้เห็นว่าคุณต้องการให้เขารู้สึกดีต่อคุณอย่างไรบ้าง

ในหลาย ๆ โอกาส, เพียงแค่กล่าวคำ “ขอโทษ” คำเดียวก็สามารถทำให้ความรู้สึกย่ำแย่หายไป, ทำให้
อารมณ์โกรธลดอัตราร้อนแรงลงทันตาเห็น...ความรู้สึกถูกหลบหลู่หรือความมั่นใจที่หดหายก็อาจจะ
กลับคืนมาได้ในบัดดลเมื่อเรากล่าวคำ “ขอโทษ” ต่อเขาหรือเธอให้ทันเวลา

ฉะนั้น,  ทุกครั้งที่รู้สึกว่าเราทำหรือพูดอะไรผิด, อย่าลังเลที่จะกล่าวคำ “ขอโทษ” แล้วคุณจะไม่
“เสียใจ” ภายหลัง

มันได้ผลต่อจิตใจของคุณอย่างมหันต์...อย่างเหลือเชื่อจริง ๆ