มติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันอังคารให้ (ที) ไอทีวีกลายเป็น “สถานีโทรทัศน์สาธารณะ” โดยไม่มีการโฆษณาและให้เก็บภาษีสรรพสามิตพิเศษเพื่อนำมาเป็นค่าใช้จ่ายในการบริหารเป็นก้าวเล็ก ๆ ในทิศทางที่ถูกต้อง...แต่ยังจะเรียกว่าเป็นการ “ปฏิรูปสื่อเพื่อสาธารณะ” ไม่ได้

เพราะรายละเอียดที่จะทำให้สถานีโทรทัศน์แห่งนี้ปลอดจากอิทธิพลการเมืองและกลุ่มทุนยังต้องไปนั่งเขียนเป็นกฎหมายให้เกิดผลทางปฏิบัติอย่างจริงจัง

อีกทั้งยังเป็นเพียงแค่ “หนึ่งในหลาย ๆ ความริเริ่ม” ที่จะต้องทำเพื่อให้ประชาชนคนไทยสามารถใช้คลื่นความถี่ที่เป็นของสาธารณชนนั้นเอาไปทำให้เป็นสื่อที่อิสระ, มีมาตรฐานวิชาชีพและรับใช้ความต้องการด้านข่าวสารและสาระของประชาชนได้อย่างแท้จริง

มติของคณะรัฐมนตรีครั้งนี้ดูเหมือนจะเป็นเพียงแค่การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าสำหรับไอทีวีที่แปลงร่างชั่วคราวเป็นทีไอทีวีและไปอยู่ภายใต้การควบคุมของกรมประชาสัมพันธ์ที่จะต้องหาทางออกไม่ให้ตัวเองต้องแบกภาระหนักหน่วงเกินไปและเพื่อไม่ให้ตัวเองต้องทำอะไรที่ไม่ถูกต้องด้วยกฎหมายอีกด้วย

แต่คณะรัฐมนตรีไม่มีคำตอบว่าจะทำอย่างไรกับช่อง ๑๑ และจะทำอะไรกับคลื่นความถี่ UHF อีกช่องหนึ่งที่ควรจะนำออกมารับใช้ความต้องการข่าวสารของประชาชนแทนที่จะปล่อยให้นักการเมือง, ข้าราชการประจำหรือนักธุรกิจที่หากินกับสมบัติของประชาชนเหล่านี้เมื่อการเมืองกลับไปสู่วงจร “สมบัติผลัดกันชม” อีกครั้งหนึ่ง

ทีวีสาธารณะหรือ public service broadcasting station  กับ “ทีวีเสรีเอกชน” ย่อมไม่เหมือนกันทั้งในรูปแบบการบริหาร, ที่มาของรายได้, วิธีการนำเสนอข่าวสารและความเห็น

แต่ทั้งสองจะเหมือนกันตรงที่ว่ากติกาพื้นฐานคือการที่จะปลอดจากการควบคุมดูแลของรัฐบาลและจะไม่ถูกนักการเมืองหรือข้าราชการประจำใช้อิทธิพลของตนให้เนื้อหาหรือแนวทางการนำเสนอข่าวเพื่อประโยชน์ของผู้อยู่ในอำนาจ

ทีวีสาธารณะไม่มีโฆษณา, ทีวีเสรีสามารถมีโฆษณาได้แต่ต้องรักษาสัดส่วนเนื้อหาสาระไว้ที่ไม่น้อยกว่าร้อยละ ๗๐

ทีวีสาธารณะกับทีวีเสรีจะเหมือนกันตรงที่จะต้องกล้าวิเคราะห์วิจารณ์และเจาะลึกลงไปถึงประเด็นปัญหาของบ้านเมืองอย่างลุ่มลึกและต่อเนื่อง, ไม่ว่ารัฐบาลหรือฝ่ายค้านหรือฝ่ายใดจะชอบหรือไม่ชอบที่มีการสืบเสาะเนื้อหาเรื่องราวที่เกี่ยวกับความเป็นไปของสังคม

แปลว่าจะต้องมีกฎหมายและกติกาในรายละเอียดที่ปกป้องเสรีภาพแห่งการประกอบอาชีพด้านสื่อมวลชนอย่างชัดเจน

แปลว่าจะต้องเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตรายการมืออาชีพไม่ว่าจะใหญ่จะเล็ก, ไม่ว่าจะเก๋าจะใหม่, ได้มีโอกาสในการผลิตเนื้อหามานำเสนอหน้าจออย่างจริงจัง

แปลว่าจะต้องมีการเปิดกว้างให้รายการที่ทีวีพาณิชย์ช่องต่าง ๆ ไม่ยอมให้โอกาสเพราะไม่สอดคล้องกับรสนิยมของเจ้าของสถานีหรือเพราะไม่สร้าง ratings ที่จะหาโฆษณาราคาแพงจากสินค้าต่าง ๆ ได้

การปฏิรูปสื่ออย่างแท้จริงจะต้องรวมถึงการวางกฎเกณฑ์กติกาที่เปิดกว้างสำหรับวิทยุและโทรทัศน์ชุมชนที่เรียกว่า community TV and radio channels เพื่อเปิดเวทีให้กับประชาชนอย่างจริงจัง

และต้องระวังไม่ให้กลุ่มการเมืองและกลุ่มทุนเข้าไปฮุบสื่อท้องถิ่นเพื่อใช้เป็นเครื่องมือของตัวเองอย่างที่เห็นกันอยู่ทุกวันนี้ในหลายพื้นที่

อีกทั้งการปฏิรูปที่เป็นรูปธรรมจริง ๆ จะต้องไม่ลืมว่าบทบาทของภาคประชาสังคมจะต้องมาก่อนรัฐบาลอย่างแน่นอน

ที่น่าเป็นห่วงคือนายกฯสุรยุทธ์จะทำเพียงแค่แก้ปัญหาเฉพาะหน้าของไอทีวีเท่านั้น?

(คุณอยากเห็นทีวีแบบไหน? เข้ามาร่วมแสดงความเห็นใน blog ของผมที่ www.oknation.net/blog/black ได้ตลอด ๒๔ ชั่วโมง)