ข่าวบางกระแสบอกว่าคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญอาจจะตัดมาตร ๖๘ ออกไปเพราะมีเสียงคัดค้านจากหลายฝ่าย

มาตรานี้ว่าด้วยการแก้ปัญหาบ้านเมือง “ในภาวะวิกฤต” ซึ่งไม่เคยปรากฏมาก่อนในรัฐธรรมนูญฉบับก่อน ๆ ... จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่จะมีคำถามเกี่ยวกับรายละเอียดของร่างมาตรานี้เป็นพิเศษ

มาตรา ๖๘ ในร่างรัฐธรรมนูญที่ว่านี้อ่านได้ความว่าอย่างนี้

“บุคคลย่อมมีสิทธิต่อต้านโดยสันติวิธีซึ่งการกระทำใด ๆ ที่เป็นไปเพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจในการปกครองประเทศโดยวิธีการซึ่งมิได้เป็นไปตามวิถีทางที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญนี้....ในกรณีที่ประเทศตกอยู่ในภาวะวิกฤติ, เหตุการณ์คับขันหรือเกิดสถานการณ์จำเป็นอย่างยิ่งในทางการเมือง, ให้มีการประชุมกันระหว่างนายกรัฐมนตรี, ประธานสภาผู้แทนราษฎร, ประธานวุฒิสภา, ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร, ประธานศาลรัฐธรรมนูญ, ประธานศาลฎีกา, ประธานศาลปกครองสูงสุดและประธานองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญเพื่อพิจารณาหาทางป้องกันหรือแก้ไขปัญหาดังกล่าว...”

ความจริง, จะว่าไปแล้วสาระของข้อเสนอนี้ก็ไม่ได้บอกชัดเจนว่าการมาประชุมกันของหัวหน้าฝ่ายต่าง ๆ ขององค์กรระดับนำของชาตินั้นจะมีอำนาจในการ “หาทางป้องกันหรือ แก้ไข” วิกฤตหรือสถานการณ์คับขันได้หรือไม่เพียงไร

นั่นเป็นความคลุมเครือข้อแรก

ความไม่ชัดเจนข้อสองก็คือว่าอะไรคือ  “ภาวะวิกฤติ” และอะไรคือ “เหตุการณ์คับขัน” และอะไรคือ “สถานการณ์จำเป็นอย่างยิ่งในทางการเมือง”?

และก็ต้องถามต่อไปอีกว่า, ใครจะเป็นคนตัดสินว่าสถานการณ์ใดสถานการณ์หนึ่งเข้าขั้นที่จะต้องเรียกประชุมตามมาตราที่เสนอนี้?

เช่นถามว่าที่ประชุมนี้มีอำนาจจะบอกให้รัฐบาลทำอะไรหรือไม่ทำอะไรหรือเปล่า? มีอำนาจจะปลดนายกรัฐมนตรีหรือตั้งนายกรัฐมนตรีชั่วคราวหรือไม่? มีอำนาจเกินกว่าของตนหรือองค์กรของตนที่ระบุไว้ในรัฐธรรมนูญหรือไม่?

จะว่าไปแล้ว, ผู้ร่างมาตรานี้อาจจะมีเจตนาดีเพราะต้องการให้มี “กลไกพิเศษ” เพื่อรับกับเหตุการณ์คับขันที่ถูกต้องตามกระบวนการประชาธิปไตย...พูดง่าย ๆ คือจะได้ไม่ต้องฉีกรัฐธรรมนูญ, ไม่ต้องให้ใครอ้างเหตุมาทำการปฏิวัติ, หรือเปิดทางให้ใครหรือคนกลุ่มใดอ้างว่าบ้านเมืองวุ่นวายเต็มที, พวกเขาจะต้องเข้ามา “กู้ชาติกู้บ้านเมือง” ตามวิถีทางของพวกเขาอย่างที่เกิดมาแล้วในประวัติศาสตร์การเมืองของไทย

แต่เจตนาดีกับการทำให้ความหวังดีนั้นเป็นไปได้ในทางปฏิบัติเป็นคนละเรื่องกัน...พอฝ่ายศาลออกมาบอกว่าไม่ขอเข้าร่วมกระบวนการนี้เพราะเกรงว่าจะกระทบการทำหน้าที่ของผู้พิพากษาที่ต้องดำรงระยะห่างพอสมควรกับการเมือง, สังคมก็เห็นประเด็นขึ้นมาทันที

แรกเริ่มที่ยังไม่มีใครวิเคราะห์ประเด็นนี้อย่างละเอียดนั้น, ก็มองว่านี่คือ “ทางออกของบ้านเมือง” ในยามที่ทุกอย่างตีบตันไปหมด

ปฏิเสธไม่ได้ว่าแนวคิดของมาตรานี้คงจะมาจากบทเรียนช่วงวิกฤติตอนท้าย ๆ ของระบอบทักษิณที่ทางออกทางการเมืองดูเหมือนจะมืดมน, และกลุ่ม ๆ ต่างก็มุ่งแต่จะเผชิญหน้ากันเพื่อจะเอาชนะคะคานกันโดยที่ต่างคนต่างก็ตีความรัฐธรรมนูญและกฎหมายต่าง ๆ ตามที่ตนจะเห็นว่าเป็นประโยชน์แด่ตนเองเท่านั้น

แต่เอาเข้าจริง ๆ สังคมก็ต้องป้องกันและแก้วิกฤติทางการเมืองด้วยสำนึกของความรับผิดชอบร่วมกัน...เพราะแม้จะกำหนดให้มี “สภาวิกฤติ” ขึ้นมาได้, ก็ไม่ได้แปลว่าจะไม่เกิด “วิกฤติในวิกฤติ” มาซ้ำเติมความบอบช้ำของประเทศชาติอีก

เพราะความจริง, หากเราได้ดำเนินตาม “เจตนารมณ์” แห่งความเป็นประชาธิปไตยที่เป็นรูปธรรมจริง ๆ แล้ว, วิกฤตคราวที่แล้วก็ไม่ควรจะเกิดขึ้น...แต่เมื่อ “ศรีธนญชัย” ครองเมือง, อะไรที่ควรจะแก้ได้ด้วยสามัญสำนึกก็กลายเป็น “ความคับขันอย่างยิ่ง” ของสังคม

ดังนั้น, ข้อเสนอที่ให้โยนประเด็นเรื่อง “คณะบุคคลแก้วิกฤต” ในมาตรา ๖๘ นี้ทิ้งไปจึงถูกต้องด้วยเหตุและผลแล้ว, ไม่ว่าเจตนาดั้งเดิมจะประเสริฐอย่างไรก็ตามที