ความเรียบง่ายเป็นเรื่องยากเย็นที่สุดสำหรับมนุษย์

ดังนั้น, เมื่อท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์เขียน “คำสั่งถึงลูก” ด้วยลายมือของตัวเองเมื่อวันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๔๑ ก่อนที่ท่านจะถึงแต่อนิจกรรมอย่างสงบเมื่อวันที่ ๑๒ พฤษภาคมถึง ๙ ปีข้อหนึ่งว่า

“ไม่ขอรับเกียรติยศใด ๆ ทั้งสิ้น...”

จึงเป็นความเรียบง่ายปล่อยวางและเป็นการตอกย้ำถึงคุณค่าของมนุษย์ที่ประเสริฐแท้

เพราะเกียรติยศของคนนั้นอยู่ที่ใจของตน, มิได้พึ่งพาการป่าวร้องของคนอื่น, ไม่ว่าเสียงป่าวประกาศนั้นจะสูงด้วยยศถาบรรดาศักดิ์เพียงใดก็ตาม

ท่านผู้หญิงพูนศุขสั่งไว้ในกระดาษหนึ่งแผ่นนั้นว่า

“ไม่มีการสวดอภิธรรม ทั้งนี้ ไม่รบกวนญาติมิตรที่ต้องมาร่วมงาน”

และ “ไม่รบกวนญาติมิตรไม่ว่าจะเป็นดอกไม้หรือเงินช่วยทำบุญ...”

นี่คือความเชื่อส่วนบุคคลของคนที่ได้เห็นโลกมานาน (สิริอายุ ๙๕ ปี ๔ เดือน ๙ วัน) พอสำหรับคู่ชีวิตของรัฐบุรุษอาวุโสปรีดี พนมยงค์, อดีตผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชการที่ ๘, หัวหน้าคณะเสรีไทย, และผู้ประศาสน์การคนแรกของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

เพราะท่านผู้หญิงพูนศุขใช้คำว่า “ไม่รบกวนญาติมิตร” ถึงสองครั้งในข้อความไม่ยาวนักสำหรับใหลูกหลานดำเนินการเมื่อท่านชีวิตหาไม่แล้ว

เพราะดอกไม้, และเงินช่วยทำบุญนั้นล้วนเป็นเพียงแค่ “การแสดงออก” ที่ดูเหมือนจะเป็นความต้องการของเจ้าของพิธีการมากกว่าที่จะแสดงถึงความรู้สึกผูกพันและระลึกถึงจากคนที่ยังมีชีวิตอยู่ต่อผู้จากไป

“วัตถุ” ย่อมมิอาจจะทดแทนหรือสะท้อนถึงความรู้สึกจากจิตใจได้...จึงไม่ควรจะกลายเป็น “สิ่งจำเป็น” ที่จะต้องนำออกแสดง

การสวดอภิธรรมคือการบอกกล่าวถึงสิ่งที่ดีงามต่อกันสำหรับคนอยู่และคนไป...หากใจรักและเคารพต่อกันแล้ว, ความจำเป็นที่จะต้องไปปรากฏตัวเพียงแต่ได้มาแสดงตนในพิธีจึงไม่มี

แต่หากมีพระที่ผู้วายชนม์นับถือมาแสดงธรรมกถาในพิธีไว้อาลัยสำหรับผู้ที่มาร่วมงาน, ก็ย่อมจะมีความหมายมากว่าสำหรับผู้อยู่ข้างหลัง

นั่นคือเนื้อหาของข้อ ๕ ใน “คำสั่งถึงลูก” ๑๐ ข้อที่ท่านผู้หญิงพูนศุขเขียนไว้ให้ลูก ๆ ดำเนินการเมื่อ “แม่สิ้นชีวิต”

ที่แสดงถึงความมุ่งมั่น, จริงจังและรอบคอบของท่านคือคำสั่งข้อสุดท้าย

“ขอให้ลูกทุกคนปฏิบัติตามที่แม่สั่งไว้อย่างเคร่งครัด, ไม่ต้องฟังความเห็นผู้หวังดีทั้งหลาย...ลูก ๆ ที่ปฏิบัติตามคำสั่งของแม่จงมีความสุขความเจริญ”

ท่านผู้หญิงพูนศุขคงจะรู้จักสังคมไทยดี และคงเคยได้เห็นว่า “ผู้หวังดี” ที่ทำให้ความเรียบง่ายและความถูกต้องถูกแปรเปลี่ยนไปเป็นคนละเรื่องละราวได้อย่างไร

เพราะสุดท้าย, ประโยคที่ว่า “ไม่ขอรับเกียรติยศใด ๆ ทั้งสิ้น” นั้นคือคำอธิบายทุกประเด็นในชีวิตของสุภาพสตรีผู้อุดมด้วยเกียรติแห่งความเป็นคนดี, คนจริงและคนยึดมั่นในหลักการผู้นี้อย่างสุดยอดแล้ว