ใครจะเข้าใจความหมายของคำว่า “คิดถึงบ้าน” ได้ลึกซึ้งเท่าผู้ที่ต้องถูกการเมืองและสังคมกำหนดเส้นทางชีวิตให้อยู่นอกบ้านนานถึง ๔๐ ปี?

โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าบ้านหลังนั้นไม่ต่างไปจาก “ดอกบัวกลางทะเลเพลิง?”

ใครจะเข้าใจความสำคัญของสมาธิเท่ากับคนที่ “ล้างจานเพื่อล้างจาน?”

เช้าวันอาทิตย์ที่ ๒๐ พฤษภาคมที่ผ่านมา, วันที่ผมได้นั่งสนทนากับพระเซนเวียดนามผู้นำจิตวิญญาณคนสำคัญ ติช นัท ฮันห์นั้น, สีหน้าและรอยยิ้มของท่านสดชื่นและมีพลังอย่างน่าทึ่งแม้ว่าคนรอบข้างจะกระซิบผมว่าสุขภาพของท่านติช นัท ฮันห์ค่อนข้าง “เปราะบาง” เพราะปีนี้อายุ  ๘๒ แล้ว

ผมอ่านหนังสือว่าด้วยปาฏิหาริย์แห่งการตื่นรู้เสมอ, ศานติในเรือนใจ, “ปัจจุบันเป็นเวลาประเสริฐสุด” และ “ปัญญาดับเปลวไฟแห่งโทสะ” กับ “เมตตาภาวนา, คำสอนว่าด้วยรัก” ของท่านนัทฮันห์มา
หลายปีดีดักแล้ว...ได้โอกาสครั้งแรกที่ได้พบจะได้ถามความในใจเรื่องจิตวิญญาณแห่งการ “ตระหนักรู้” ที่ท่านเรียกว่า “mindfulness” ให้รอบด้านเสียที

“หลวงปู่” นัท ฮันห์มาเมืองไทยครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่มาเยือนอย่างเป็นทางการเพื่อร่วมสวดภาวนาในวันวิสาขะบูชาโลกเพื่อ “สู่ศานติสมานฉันท์” และเพราะความวุ่นวายปั่นป่วนในใจของคนไทยวันนี้ต่อสภาพบ้านเมือง, รอยยิ้ม, ความสุขุมและคำสอนเน้นสันติธรรมของท่านนัทฮันห์ที่ทำให้เราย้อนระลึกถึงท่านพุทธทาสภิกขุอย่างยิ่ง, จึงเป็นจังหวะเหมาะเจาะยิ่งนัก

พระไพศาล วิสาโลเคยเขียนถึงท่านนัท ฮันห์ (ที่คนเวียดนามเรียกว่า “ไถ่” หรือ “ครู” ด้วยความเคารพว่า

“ท่านนัทฮันห์เป็นหนึ่งในบุคคลผู้ริเริ่มนำพุทธศาสนาออกมาสัมพันธ์กับโลกสมัยใหม่อย่างมีพลัง ในยามที่บ้านเมืองเกิดศึกสงคราม ท่านเห็นว่าจุดยืนของพุทธศาสนามิได้อยู่ที่การสนับสนุนฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งที่จับอาวุธห้ำหั่นกัน หากอยู่ที่การเสนอทางออกอย่างสันติโดยมีความเมตตาต่อทั้งสองฝ่าย แม้นั่นจะหมายถึงการถูกเข้าใจผิดจากทุกฝ่ายก็ตาม...”

หลังจากที่ถูกรัฐบาลเวียดนามห้ามกลับประเทศมา ๓๙ ปี, หลวงปู่นัทฮันห์ก็นำคณะสงฆ์จากหมู่บ้าน Plum Village ที่ฝรั่งเศสของท่านกลับไปแสดงธรรมและสานต่อประวัติศาสตร์เป็นครั้งที่ ๒ ในช่วงสองปีที่ผ่านมานี้

“ผมเห็นสัญญาณที่ดีขึ้นที่เวียดนาม แต่คนบางส่วนก็ยังอยู่ท่ามกลางความกลัว...” หลวงปู่บอกผมด้วยสีหน้านิ่งเฉย...ประหนึ่งว่า “ความกลัว” คือสาเหตุหลักแห่งการสมานฉันท์ของบ้านเมืองของท่านและของโลก

หลังจากถูกห้ามพิมพ์และจำหน่ายมาหลายสิบปี, หนังสือมากมายหลายเล่มของหลวงปู่ก็ได้รับอนุญาตให้ถึงมือของคนเวียดนามได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย

หลวงปู่นัทฮันห์เคยเปรียบเวียดนามของท่านเป็นเสมือน “ดอกบัวกลางทะเลเพลิง” และท่านกลับไปเวียดนามคราวนี้ก็เพื่อจะสวดให้กับผู้ตกเป็นเหยื่อของสงคราม, ไม่ว่าจะอยู่ฝ่ายใดในระหว่างการประหัตประหารกันก็ตาม

นิตยสารไทม์เรียกขานให้ท่านเป็นหนึ่งใน “hero” ของโลกเพราะผลงานด้านเป็นแรงบันดาลใจให้กับคนทั้งโลก

ผมเรียนท่านว่าหลวงปู่กับองค์ทะไลลามะแห่งธิเบตเป็นผู้นำศาสนาพุทธที่มีความโดดเด่นในการต่อสู้เพื่อความถูกต้อง, สันติภาพและความสงบสุขในลักษณะเดียวกัน...และทั้งสองท่านก็ล้วนได้รับความทุกข์ทรมานและแรงกดดันอย่างแสนสาหัส

หลวงปู่นัทฮันห์ตอบผมว่า“ผมได้พบกับท่านทะไลลามะสองสามครั้งและมีความเลื่อมใสนับถือท่านมาก...ท่านอายุน้อยกว่าผม, เป็นรุ่นน้อง แต่เรามีความมุ่งมั่นเพื่อศาสนาพุทธและความชอบธรรมเช่นเดียวกัน...วันนี้, ผมสามารถกลับบ้านที่เวียดนามได้แล้ว, ผมหวังว่าวันหนึ่งในอนาคตอันใกล้นี้, ท่านทะไลลามะจะมีโอกาสได้กลับบ้านท่านที่ธิเบตเหมือนผมเช่นกัน...”

คงไม่มีใครเข้าใจความรู้สึก “คิดถึงบ้าน” อันลุ่มลึกของท่านทะไลลามะมากเท่าท่านนัทฮันห์เป็นแน่แท้

ท่านนัทฮันห์ปีนี้อายุ ๘๒, ท่านทะไลลามะ ๗๒

ท่านนัทฮันห์ลี้ภัยจากเวียดนามนาน ๔๐ ปีก่อนได้กลับบ้าน

ท่านทะไลลามะลี้ภัยจากธิเบตมาแล้ว ๔๘ ปี, ยังไม่ได้หวนคืน