ถ้าคุณกินวิตามินหรือมัลติวิตามินอยู่เป็นประจำ, โปรดอ่านต่อด้วยความระมัดระวังเพราะผู้เชี่ยวชาญมะกันเขาไปวิจัยมาแล้ว มาบอกให้เสียความรู้สึกว่าบางที, เราอาจจะเสียเงินเปล่า ๆ ปลี้ ๆ ก็ได้

แต่ต้องทำตัวเป็นพุทธศานิกชนที่ดี, นั่นคือต้องทำอย่างที่พระพุทธเจ้าท่านสอนเอาไว้หลายพันปีแล้วว่าอย่าเชื่อเพียงเพราะเขาอ้างตัวว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญ จงเชื่อต่อเมื่อท่านได้พิสูจน์ด้วยตัวท่านเอง

แต่การทำตัวเป็นพุทธศานิกชนที่ดีก็หมายความด้วยว่าเราจะต้องฟ้องรอบข้าง, ต้องล้างอวิชชาด้วยความสติ, ด้วยปัญญา และต้องไม่คัดค้านเขาเพียงเพราะเขาพูดในสิ่งที่เราไม่เห็นด้วยหรือเพราะเราไม่อยากฟังเท่านั้น เพราะถ้าหากเป็นเช่นนั้น, เราก็จะโง่ต่อไปอีกนานเท่านาน

ท่านผู้รู้บ้างไม่รู้บ้างบอกว่าคนฉลาดเท่านั้นที่แกล้งโง่ได้, คนโง่จริง ๆ ย่อมแกล้งฉลาดไม่ได้เป็นแน่นอน

เรื่องวิตามินช่วยเสริมสุขภาพของมนุษย์ได้จริงหรือเปล่าเป็นเรื่องใหญ่ที่สหรัฐฯ เพราะมันเป็นอุตสาหกรรมใหญ่โตเบ้อเร้อเบ้อร่า

ที่เขาเรียกว่า “อาหารเสริม” หรือ dietary supplement นี่มียอดขายต่อปีถึง ๒๓ พันล้านเหรียญหรือเกือบ ๑ ล้านล้านบาท (น้อยกว่างบประมาณรายจ่ายประจำปีของไทยเราไม่มากนัก)

วันดีคืนดี, เขาก็ตั้งคณะกรรมการระดับชาติขึ้นมาคณะหนึ่งเพื่อตอบคำถามของผู้บริโภคว่าการกินวิตามินและอาหารเสริมทั้งหลายทั้งปวงที่โฆษณากันอย่างโจ๋งครึ่มในสื่อต่าง  ๆ ขออเมริกานั้น,  เอาเข้าจริง ๆ แล้วมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์หรือผลการทดลองอย่างเป็นเรื่องเป็นราวพิสูจน์ได้ไหมว่ามันเป็นประโยชน์อย่างมีนัยสำคัญจริง

คำตอบของหัวหน้าคณะนี้ที่ชื่อคุณหมอไมเคิล แม็คกินนิสแห่งสถาบันการแพทย์ (Dr J. Michael McGinnis of the Institute of Medicine) ก็คือสำหรับคนอเมริกันที่มีสุขภาพสมบูรณ์โดยปกติแล้ว, ไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันได้ว่าการกินวิตามันเป็นประจำมีประโยชน์ต่อร่างกายพิเศษหรือไม่

เพราะการวิจัยต่าง ๆ จนถึงวันนี้ยังไม่มีอะไรพิสูจน์ไปทางใดทางหนึ่ง

“พูดง่าย ๆ คือเราไม่มีความรู้มากมายเรื่องนี้เพียงพอ” คุณหมอแม็คกินนิสประกาศอย่างไม่ลังเล และไม่กลัวเสียหน้าว่าเป็นถึงหมอใหญ่ขนาดนี้, และเป็นหัวหน้คณะแพทย์ที่ได้รับมอบหมายจากสถาบันการแพทย์ระดับชาติอย่าง National Institutes of Health (NIH) แล้วยังกล้าพูดหรือว่า “เราไม่รู้พอ”

คนฉลาดเท่านั้นที่กล้าบอกว่าตัวเองยังไม่รู้เพียงพอที่จะยืนยันในประเด็นที่สังคมถกเถียงกันอยู่อย่างกว้างขวาง

ที่ยิ่งน่าสนใจกว่านั้นคือคำยอมรับของหมอระดับชาติของสหรัฐฯว่า “สินค้าเสริมสุขภาพ” ในตลาดทั้งหลาย (และที่มะกันส่งไปขายทั่วโลก) นั้นส่วนใหญ่ยังขาดการควบคุมอย่างเป็นกิจลักษณะ

นั่นหมายความว่าฉลาดที่เขียนบนขวดของเหล่าบรรดาวิตามินหรืออาหารเสริมสุขภาพทั้งหลายทั้งปวงนั้นไม่มีใครบอกได้ว่าน่าเชื่อถือเพียงใด...หรือของที่อยู่ในขวดนั้นเป็นอะไรกันแน่, ตรงตามที่อวดอ้างเอาไว้บนขวดหรือไม่

แน่นอน, อาหารเสริมที่เห็นบ่อยที่สุดคือวิตามินและแร่ธาตุทั้งหลาย และความเข้าใจส่วนใหญ่ก็คือว่าเป็นอาหารเสริมที่ค่อนข้างจะปลอดภัย เพราะเราเชื่อว่าวิตามินคือสิ่งที่ร่างกายมนุษย์ต้องการและเรามักจะหามันได้จากอาหารธรรมชาติ และเราก็เชื่อต่อด้วยว่าการขาดแคลนวิตามินเป็นอันตรายต่อร่างกาย

แต่เชื่อหรือไม่ว่าคณะกรรมการชุดนี้พบว่าคนที่อยู่ในข่ายร่างกายขาดวิตามินนั้นส่วนใหญ่คือคนที่มักจะไม่ค่อยได้กินวิตามินเสริมนักหรอก จะเพราะกระเป๋าไม่เอื้ออำนวยหรือไม่มีความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องนี้

ตรงกันข้าม, คนที่มีสุขภาพดีอยู่แล้ว, มีเงินทองมากกว่า, มักจะเป็นคนที่ใช้เงินซื้อมัลติวิตามินมากินกันอย่างคึกคัก สถิติก็ฟ้องชัดว่าในช่วงหลัง ๆ นี้ยอดขายวิตามินในรูปแบบต่าง ๆ นั้นได้พุ่งขึ้นพรวดพราด

เหตุผลสำคัญข้อหนึ่งก็คือนักวิทยาศาสตร์มีเหตุจะเชื่อว่าการได้สารอาหารบางอย่างมากเพียงพออาจจะป้องกันการเกิดมะเร็งและโรคร้ายอื่น ๆ ได้

คุณหมอผู้เชี่ยวชาญที่เพิ่งศึกษาเรื่องนี้เสร็จจึงออกมาเตือนว่าอย่าได้คิดว่าการกินอาหารเสริมอย่างใดอย่างหนึ่งมาก ๆ แล้วจะดีเสมอไป “เพราะการที่ร่างกายได้อาหารเสริมบางอย่างมากเกินไปอาจเป็นอันตรายได้...”

แต่รายงานฉบับนี้ก็ยืนยันว่ามีการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์แล้วว่าอาหารเสริมบางอย่างเป็นประโยชน์จริง ๆ

เช่นผู้หญิงในวัยมีลูกได้ควรกินอาหารเสริมที่มี folic acid เพื่อป้องกันโรคบางอย่างที่เกี่ยวกับการให้คลอดลูก

ผู้หญิงหลังหมดประจำเดือนถ้ากินคัลเซี่ยมและวิตามินดีเป็นประจำจะรักษากระดูกได้ดีกว่าคนไม่รับประทานมัน

โรคคนแก่อาจจะทำให้ทุเลาเบาบางลงได้หากได้กินวิตามินที่มี anti-oxidants และธาติเหล็กหรือ zinc

แต่ถ้าเป็นคนสูบบุหรี่, หมอคณะนี้บอกว่าอย่กินวิตามินที่มี beta-carotene เพราะอาจจะเพิ่มโอกาสของการเป็นมะเร็งปอดได้

สำหรับวิตามินประเภทอื่น ๆ แล้ว, ผู้เชี่ยวชาญคณะนี้บอกว่าความเป็นห่วงอยู่ที่การขาย “super doses” ที่เกินขนาดที่ทางการเแนะนำเอาไว้

ความเข้มข้นหรือความแรงของยาที่เกิน RDA หรือ “recommended daily amount” นั้นย่อมถือว่าเป็นเรื่องอันตราย, ควรหลีกเลี่ยงทั้งสิ้นเพราะยาเสริมบางยี่ห้อถึงกับประกาศให้กินมากกว่า RDA ถึง ๕๓ เท่าเพราะเชื่อว่าการโฆษณาอย่างนั้นจะชักชวนให้คนประเภท “ชอบเว่อร์” กินอวดเพื่อนฝูงได้, เพราะคนเพี้ยนอย่างนี้ก็มีไม่น้อยในสังคมที่มีความกดดันสูง

คุณหมอบอกว่าคนมะกันประมาณ ๑ ถึง ๑๑ เปอร์เซ็นต์กินวิตามินและอาหารเสริมเกินขนาดซึ่งถือว่าเป็นเรื่องไม่สมควรทำ

เพราะนักวิทยาศาสตร์เคยทดลองและได้ผลพิสูจน์แล้วว่าหากรับสาร niacin จากวิตามินมากเกินไปอาจมีผลร้ายต่อตับ และถ้ากินวิตามินเอเกินขนาดจะทำให้ลูกที่เกิดมามีปัญหาทางร่างกาย ส่วนวิตามินอีนั้นหากมีมากเกินไปในร่างกายก็อาจะทำให้เกิดปัญหาเลือดไหลเกินเหตุได้

คณะกรรมการชุดนี้เสนอให้เข้าไปควบคุมการผลิตและการขายวิตามินโดยเฉพาะในการโฆษณาให้ใกล้ชิดกว่าที่เป็นอยู่ เพราะทุกวันนี้ การผลิตอาหารเสริมยังไม่ต้องผ่านการควบคุมของ FDA หรือองค์การอาหารและยาของเขา ดังนั้น ผู้ผลิตจึงไม่จำเป็นต้องแจ้ง “ผลข้างเคียง” ต่อผู้บริโภคเหมือนอย่างที่ผู้ผลิตยาทั้งหลายต้องทำ

(“ผลข้างเคียง” ครับ, ไม่ใช่ “ผลข้างเตียง” อย่างที่ผมพิมพ์ผิดไปเมื่อครู่นี้เอง แล้วก็บอกตัวเองว่า “เออ, เข้าท่าเหมือนกันแฮะ...”)

ท้ายสุดก็ต้องกลับไปใช้แนวทางของชาวพุทธอยู่ดี...นั่นคือทำอะไร ๆ ก็ให้ทางสายกลางเอาไว้ อย่าไปเว่อร์ ๆ แบบ “ซูเปอร์ฮีโร่”เลย

เพราะซูเปอร์แมนมีเฉพาะในการร์ตูนเท่านั้นเอง