การเขียนบทรายการเพลง

                        การจัดรายการเพลงมีจุดประสงค์หลักคือให้ความบันเทิงแก่ผู้ฟัง ในปัจจุบันการจัดรายการเพลงมีหลายลักษณะตามประเภทของเพลง อาทิ รายการเพลงไทยลูกทุ่ง รายการเพลงไทยสากล รายการเพลงสากล นอกจากนี้รายการเพลงไทยสากลยังแยกตามประเภทของดนตรี เช่น แนวร็อก แนวป๊อป แนวอัลเทอร์เนทีฟ แนวสุนทราภรณ์ เป็นต้น

                        การจัดรายการเพลงในปัจจุบันนอกจากจะเปิดเพลงให้ฟังแล้ว ยังมีกิจกรรมอื่น ๆ อีก อาทิ บอกเล่าเกร็ดความรู้ต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับเพลง เช่น ประวัติผู้แต่งเพลง ประวัติเพลง อธิบายความรู้เกี่ยวกับแนวเพลง เป็นต้น รวมทั้งเกร็ดความรู้ต่าง ๆ ที่ไม่เกี่ยวกับเพลง เช่น ข้อคิดเกี่ยวกับการแก้ปัญหาชีวิต การอ่านหนังสือ เพื่อเตรียมสอบ เชิญชวนให้ดื่มนมเพื่อสุขภาพ เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมการเล่นเกม เปิดโอกาสให้ผู้ฟังโทรศัพท์มาเล่นเกมตามที่ผู้จัดรายการกำหนดไว้ในแต่ละวัน อีกทั้งกิจกรรมหนึ่งที่มักจะกระทำคือ ให้ผู้ฟังโทรศัพท์ฝากข้อความในเพจเจอร์ โทรสารมาลงคะแนนเสียงให้เพลงที่ชื่นชอบเพื่อจัดอันดับเพลง และเปิดโอกาสให้ผู้ฟังโทรศัพท์มาพูดคุยกับผู้จัดรายการ เป็นต้น นอกจากนั้น บางรายการจะเชิญนักร้องที่มีผลงานเพลงมาพูดคุยในรายการ และให้ผู้ฟังโทรศัพท์มาสนทนากับนักร้องคนนั้น เป็นต้น

                        การจัดรายการเพลงในปัจจุบันมีสภาพการแข่งขันสูงมาก เพื่อแย่งกลุ่มผู้ฟัง ดังนั้น ผู้จัดรายการจึงต้องพยายามสร้างสรรค์รูปแบบรายการให้น่าสนใจอยู่ตลอดเวลา การเขียนบทรายการเพื่อการวางแผนการจัดรายการจึงต้องกระทำอย่างสมบูรณ์

                                                4.4.1 คำแนะนำการเขียนบทรายการเพลง

                                                การเขียนบทรายการเพลง มีข้อแนะนำดังนี้

                                                1)  กำหนดความคิดรวบยอด  (Concept) ของรายการในวันนั้นว่าต้องการนำเสนอเรื่องอะไร อาทิ ถ้าเป็นโอกาสวันวาเลนไทน์ ความคิดรวบยอดของรายการในวันนั้นจะเกี่ยวกับความรัก เปิดเพลงรัก เสนอนิยามความรัก การประคับประคองให้ชีวิตรักมีความสุข ถ้าเป็นวันธรรมดาไม่มีโอกาสอะไรเป็นพิเศษ ผู้จัดรายการอาจจะหาแนวความคิดอื่น ๆ เช่น ช่วยกันดูแลสิ่งแวดล้อม เป็นเพลงเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม ธรรมชาติ เกร็ดความรู้เกี่ยวกับการอนุรักษ์ธรรมชาติเปิดโอกาสให้ผู้ฟังโทรศัพท์มาแสดงความคิดวิธีการอนุรักษ์ธรรมชาติ เป็นต้น

                                                2)  กำหนดกลวิธีการจัดรายการ  ผู้เขียนบทรายการต้องกำหนดกลวิธีการจัดรายการในวันนั้น เพื่อให้สามารถนำเสนอความคิดรวบยอด (Concept) ที่กำหนดไว้ในขั้นแรกได้ชัดเจน น่าสนใจ เช่น ใช้กลวิธีแบบสนทนา สัมภาษณ์ นาฎการ บรรยาย ตอบปัญหา เป็นต้น รายละเอียดกลวิธีต่าง ๆ ได้นำเสนอแล้วในบทเรียนนี้ หัวข้อ 3.2

                                                3) จัดลำดับรายการ   ผู้เขียนบทรายการจะต้องจัดลำดับเรื่องราวที่จะพูดเกี่ยวกับเพลงมีอะไรบ้าง ผู้เขียนบทต้องหาข้อมูล ช่วงใดของรายการที่จะเสนอเกร็ดความรู้ ให้เกิดความรู้เรื่องอะไร ผู้เขียนบทต้องหาข้อมูลมาบันทึกไว้ในบทรายการ ช่วงใดของรายการจะจัดกิจกรรมเสริม เช่น การสัมภาษณ์นักร้อง สัมภาษณ์ใคร คำถามเพื่อสัมภาษณ์มีอะไรบ้าง การเปิดโอกาสให้ผู้ฟังโทรศัพท์เข้ามาร่วมรายการ พูดคุย เล่มเกม ถาม – ตอบปัญหา เป็นต้น

                                                4) รวบรวมข้อมูล ผู้เขียนบทรายการต้องศึกษารวบรวมข้อมูล เช่น หาเพลง ข้อมูลเกี่ยวกับเพลง เกร็ดความรู้ที่จะพูดคุยในรายการ เกมต่างๆ ที่จะให้ผู้ฟังโทรศัพท์เข้ามาร่วมกิจกรรมหากมีการสัมภาษณ์นักร้อง ต้องหาข้อมูลเกี่ยวกับนักร้องผู้นั้น เพื่อใช้ตั้งคำถามสัมภาษณ์ พูดคุยในรายการ เป็นต้น

                                                5) เขียนบทรายการ

                                                                        5.1) เพลงนำรายการ  จะเป็นเพลงบรรเลงหรือเพลงมีคำร้อง หรือเป็นเพลงที่จัดทำขึ้นเฉพาะรายการก็ได้

                                                                        5.2)  บทนำ  ผู้ดำเนินรายการทักทายผู้ฟัง บอกชื่อรายการ วันเวลา คลื่นวิทยุ บอกชื่อ นามสกุลผู้จัดรายการ คำขวัญประจำรายการ (ถ้ามี) กล่าวถึงความคิดรวบยอดของรายการในวันนี้ กล่าวถึง ความสำคัญ พูดเชื่อมโยงเพื่อนำเข้าสู่เพลงที่จะเปิดให้ผู้ฟังได้ฟัง บอกชื่อเพลง แนวเพลง ชื่อผู้ขับร้อง

                                                                        5.3) ช่วงดำเนินรายการ  ผู้ดำเนินรายการเปิดเพลง เมื่อเพลงจบ พูดเรื่องราวเกี่ยวกับเพลงเล็กน้อย เช่น สรุปแนวคิดจากเพลง ประวัติเพลง ผู้ขับร้อง เป็นต้น หากเปิดหลายเพลงติดต่อกันควรพูดเชื่อมโยงเกี่ยวกับเพลงที่จะเปิด เพื่อให้การดำเนินรายการต่อเนื่องราบรื่น

                                                                        ขณะดำเนินรายการหากมีช่วงโฆษณา ผู้ดำเนินรายการต้องพูดเพื่อเข้าโฆษณาเมื่อโฆษณาจบ ผู้ดำเนินรายการต้องพูดเปิดรายการช่วงต่อไป กล่าวคือ บอกชื่อรายการ ชื่อผู้จัดรายการ คำขวัญประจำรายการ เรื่องที่พูดทิ้งท้ายไว้ในช่วงที่แล้ว เรื่องราวที่จะนำเสนอต่อไป ทั้งนี้เพื่อให้ผู้ฟังที่เพิ่งเปิดวิทยุฟังรายการจะได้ทราบข้อมูล

                                                                        ช่วงดำเนินรายการนี้ หากมีกิจกรรมเสริมอื่น ๆ ตามที่กำหนดไว้ในขั้นที่ 2 และ 3 ก็เขียนบทรายการไว้ได้ เช่น ถ้าแทรกเกร็ดความรู้เรื่องใด ก็บันทึกข้อมูลเรื่องนั้นไว้ ให้ผู้ดำเนินรายการหยิบยกมาพูดคุยกับผู้ฟัง หรืออ่านให้ผู้ฟังได้ฟัง ถ้ามีการสัมภาษณ์นักร้อง ก็เขียนคำถาม และแนวคำตอบไว้ให้ชัดเจน ถ้าให้ผู้ฟังโทรศัพท์เข้ามาพูดคุยจะเปิดให้พูดคุยกี่คน คนละกี่นาที จะพูดคุยกันอย่างไร ให้เขียนแนวทางไว้

                                                                        5.4)  ช่วงปิดรายการ  ผู้ดำเนินรายการกล่าวปิดรายการ พูดสรุปประโยชน์ที่ผู้ฟังได้รับในวันนี้ กล่าวขอบคุณผู้ร่วมรายการ (ถ้ามี) กล่าวขอบคุณผู้ฟังรายการ ย้ำชื่อรายการ ชื่อนามสกุลผู้จัดรายการ วัน เวลา คลื่นวิทยุที่จัดรายการ กล่าวเชิญชวนให้ผู้ฟังติดตามฟังรายการ อาจจะบอกประเด็นเด่นของรายการในวันต่อไปเพื่อเป็นจุดโน้มน้าวใจให้ผู้ฟังติดตามฟังกล่าวอำลา

                                                6)  การใช้ภาษาในบทรายการเพลง  การเขียนบทรายการประเภทนี้ ผู้เขียนบทจะใช้ภาษาพูดระดับภาษาปาก ระดับภาษาไม่เป็นทางการ และ/หรือ ระดับภาษากึ่งทางการก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับประเภทของรายการเพลงที่จัด วัตถุประสงค์ กลุ่มผู้ฟัง กลวิธีการจัดรายการในวันนั้น ปรัชญาและนโยบายของรายการอย่างไรก็ตาม ควรใช้ถ้อยคำเข้าใจง่าย แสดงความเป็นกันเอง พูดคุยเป็นธรรมชาติ และแสดงความสุภาพ

                                                7) อ่านทบทวนแก้ไข  ใช้หลักการเดียวกับการเขียนบทรายการสารัตถคดี

                                                8) จัดพิมพ์บทรายการ ใช้หลักการเดียวกับการเขียนบทรายการสารัตถคดี