ในลำดับต่อไปจะแสดงให้เห็นว่า การวิเคราะห์คุณลักษณะนี้สามารถนำมาใช้ประโยชน์ในหลาย ๆ ขั้นตอนของการวิจัยดังที่แสดงเอาไว้ในแผนที่การวิจัย

                        ในลำดับแรกนี้ จากภาพที่ 9  แผนที่การวิจัย เราจะเริ่มต้นดูกันใน 3 ขั้นตอนแรกของแผนภาพที่มีความเกี่ยวโยงกันคือ

ดังที่ได้กล่าวมาบ้างแล้วว่า งานวิจัยจะเริ่มต้นขึ้นเมื่อต่อมเอ๊ะของเราเริ่มทำงาน ซึ่งทำให้เราเกิดปริศนาในใจต่อปรากฏการณ์ต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม แม้ว่าก้าวแรกของงานวิจัยจะเริ่มต้นด้วย” “การเอ๊ะ” แต่คำถามที่เกิดจากการเอ๊ะนั้น ก็ยังไม่ใช่ “ทุกข์ที่แท้/หรือปัญหานำการวิจัย” จนกว่า “คำถามนั้นจะถูกนำมาคลุกเคล้ากับแนวคิด/ทฤษฎี/งานวิจัยที่เคยมีมา”

                        ผู้เขียนจะเปรียบเทียบอุปมาอุปมัยให้เข้าใจแล้วจะยกตัวอย่างของจริงประกอบต่อไป

                        เมื่อเวลาเราเห็นแขกที่ขายโรตีทำโรตีนั้น ก้อนแป้งที่ปั้นเป็นรูปกลม ๆ ในระยะแรกนั้นเปรียบเสมือนขั้นตอนที่ 1 ของการเอ๊ะ แต่เมื่อเอาแป้งนั้นมาสะบัดตีอย่างรู้วิธี (เอาแนวคิด/ทฤษฎี/งานวิจัย – ขั้นตอนที่ 2) แป้งโรตีก้อนเดิมนั้นก็จะเปลี่ยนคุณภาพไป กล่าวคือ จาก “ปัญหา” ได้กลายเป็น ปัญหานำการวิจัย”

ตัวอย่างเช่น  งานวิจัยเรื่องการสื่อสารที่บ้านครัว ของโศจิวัจน์  บุญประดิษฐ์ และคณะ (2548)

จากภาพที่ 12                       จะอธิบายได้ว่า นักวิจัยได้เข้าไปสู่ปรากฏการณ์ของการสื่อสารในบ้านครัว 2 ช่วงเวลา และตั้งข้อสงสัยว่า “เอ๊ะ ในช่วงเวลาปกติ บ้านเรามีการสื่อสารอย่างไร” และ “เอ๊ะ ในช่วงเวลาที่ชุมชนต้องเผชิญกับปัญหาทางด่วนจะมาตัดผ่านกลางชุมชน ชุมชนจะมีการสื่อสารอย่างไร ทั้ง 2 เอ๊ะนี้ยังอยู่ในระดับของปัญหา

                        เมื่อจะแปลง “ปัญหา” ให้มาเป็น “ปัญหานำการวิจัย” นั้น นักวิจัยจะต้องนำเอาทั้ง 2 เอ๊ะมาผูกโยงความสัมพันธ์โดยใช้แนวคิด/ทฤษฎีเป็นเชือกร้อย และในภาพที่ 12 นั้น ได้แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า หากใช้แนวคิด/ทฤษฎีที่ต่างกันมาถักร้อย ก็จะได้ปัญหานำการวิจัยที่ออกมาหน้าตาแตกต่างกัน

                        เช่น หากเริ่มผูกร้อยโยงเอาเอ๊ะ 1 ขึ้นก่อน แล้วต่อด้วยเอ๊ะ 2 ทฤษฎีที่ใช้ก็คือ “ทฤษฎีแม้นหวังตั้งสงบ....” นักวิจัยก็จะตั้งปัญหานำการวิจัยว่า หากในช่วงเวลาปกติชุมชนบ้านครัวมีการสื่อสารที่ดี เมื่อเกิดภาวะวิกฤติ ชุมชนก็จะสามารถโยกเอาต้นทุนการสื่อสารมาใช้ในช่วงหน้าสิ่วหน้าขวานได้อย่างดี

                        ในทางตรงกันข้าม หากนักวิจัยใช้ด้ายร้อยที่ชื่อทฤษฎี “ชุมชนที่เกิดจากการออกแบบ” (Community by design) ของ Scott Peck ที่กล่าวว่า คนเรานั้นจะมารวมกันก็เพราะวิกฤติ (เอาเอ๊ะที่ 2 ขึ้นก่อน) และเมื่อวิกฤติผ่านพ้นไป ก็จะสลายตัว นอกจากจะมีการออกแบบพิเศษให้การรวมตัวนั้นยาวนานต่อเนื่องไปในช่วงเวลาปกติ (เอ๊ะที่ 1) การตั้งคำถามนำการวิจัยก็จะเป็นว่า หลังจากฝ่าวิกฤติมาแล้ว ชุมชนบ้านครัวได้ใช้การสื่อสารในภาวะปกติอย่างไร

(เราจะกล่าวถึงบทบาทของทฤษฎีที่มีต่อการวิจัยในตอนต่อ ๆ ไป)

ข้อมูลจาก

กาญจนา  แก้วเทพ  เอกสารประกอบ โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการความก้าวหน้าด้านการศึกษาเรื่องการสื่อสาร ครั้งที่ 2 สัมมนาวิชาการเรื่อง " ปรัชญาและแนวคิดการวิจัยทางนิเทศศาสตร์"