ความบกพร่องทางจริยธรรมของสังคม…ใครต้องรับผิดชอบ

                        เหตุการณ์ 1: เมื่อเร็ว ๆ นี้ ระหว่างการสอนหนังสือ ผมยกตัวอย่างกรณีความไม่สุจริต การโกงกินของอดีตผู้นำประเทศ มีนักศึกษารายหนึ่งถามผมว่า “การทุจริตคอรัปชั่นของผู้นำรายที่ผมยกตัวอย่างนั้น เกี่ยวข้องอะไร
และมีผลกระทบอย่างไรกับเธอบ้าง” ผมมองหน้าเธอ มองแววตาแล้วก็รู้ว่าเป็นคำถามที่ถามเธอถามอย่างจริงจัง ไม่ได้ตั้งใจกวนนำให้ขุ่นเลย

 คำถามของนักศึกษารายนี้ อย่างน้อยสะท้อนให้เห็นว่า ประการแรก นักศึกษาไม่ได้สนใจสภาพปัญหา หรือติดตามสถานการณ์ของบ้านเมืองเลย ทั้ง ๆ ที่ตัวเองศึกษาอยู่ในสาขาที่เกี่ยวข้องกับสื่อสารมวลชน ประการที่สอง นักศึกษาไม่อาจคิดเชื่อมโยงได้ว่า การกระทำอันทุจริตของผู้นำประเทศนั้น ส่งผลกระทบอย่างไรต่อสังคม และรวมไปถึงส่งผลกระทบต่อตนองอย่างไร และประการที่สามสะท้อนว่า นักศึกษาไม่ได้มีความรู้สึกเลยว่ากรณีเช่นนี้เป็นการกระทำที่ผิดทั้งกฎหมาย และผิดจริยธรรม ความอ่อนไหวต่อประเด็นปัญหาเชิงจริยธรรมที่เกิดขึ้นในสังคมของนักศึกษารายนี้แทบจะไม่มีเลย

 ผมเชื่อว่า ยังมีนักศึกษาอีกมากที่มีลักษณะแบบนี้ นี่คือปัญหาหนึ่งของสังคม ปัญหาที่คนวัยหนุ่มสาว นักศึกษา หรือเยาวชนต่างไม่ได้สนใจสถานการณ์ปัญหาของบ้านเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งความไม่ยี่หระต่อการกระทำอันทุจริต หรือผิดจริยธรรมของผู้มีอำนาจในสังคม

 
 เหตุการณ์ 2 :  ย้อนเวลาไปเมื่อหลายปีก่อน ผมนำเสนอในที่ประชุมการปรับหลักสูตรการเรียนการสอน โดยผมเสนอให้มีการบรรจุวิชาเกี่ยวกับ “จริยธรรมและจรรยาบรรณของวิชาชีพ” ไว้ในหลักสูตรที่ปรับใหม่นั้น ทั้งยังเสนอด้วยว่า น่าจะกำหนดเป็นวิชาบังคับของสาขาวิชาด้วย แต่ผลปรากฏว่า มีผู้บริหาร และอาจารย์จำนวนหนึ่งคัดค้าน เพราะเห็นว่า ไม่จำเป็น และที่สำคัญวิชาแบบนี้ฟังชื่อแล้วนักศึกษาคงไม่อยากเรียนเท่าใดนัก แต่ในที่สุดหลังจากการอภิปรายถกเถียงกันพักใหญ่ก็ได้ข้อยุติว่าที่ประชุมตกลงให้บรรจุวิชาดังกล่าวใน

หลักสูตรที่จะปรับใหม่ แต่ให้คงสถานะเป็นเพียงวิชาเลือก หลังจากนั้นปรากฏว่า นับตั้งแต่หลักสูตรนั้นประกาศใช้ วิชานี้ไม่เคยมีการเปิดสอนมาก่อนเลย นับเป็นระยะเวลาต่อเนื่องกันมานานกว่า 5 ปี เหตุการณ์นี้ชี้ให้เห็นว่า แม้แต่อาจารย์ผู้สอนในมหาวิทยาลัยเองก็มีจำนวนไม่น้อยที่มีแนวความคิดว่า เรื่องของจริยธรรมเป็นเรื่องที่ไม่น่าสนใจ นักศึกษาก็คงไม่อยากลงเรียน และก็ไม่จำเป็นต้องเปิดเป็นวิชาบังคับด้วย

  เมื่อเชื่อมโยงเหตุการณ์หนึ่งกับสองเข้าด้วยกัน เราอาจเห็นภาพของความบกพร่องทางจริยธรรมที่เกิดขึ้นในสังคม และเข้าใจได้โดยไม่ยากว่า ปัญหาดังกล่าวส่วนหนึ่งมาจากไหน แน่นอนที่สุดจากสองเหตุการณ์นี้ชี้ให้เห็นว่า สถาบันการศึกษาเป็นส่วนหนึ่งที่เป็นสาเหตุของการเกิดความบกพร่องทางจริยธรรมของสังคม เพราะการผลิตบัณฑิตออกไปรับใช้สังคมโดยมุ่งแต่วิชาความรู้ที่ทันสมัย ทันกระแส มุ่งตอบสนองความต้องการของตลาดแรงงานเป็นสำคัญ จนละเลยที่จะให้ความสำคัญในการส่งเสริม พัฒนาจริยธรรมให้แก่นักศึกษา หรือบางแห่งอาจมีกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมจริยธรรมให้แก่นักศึกษาบ้าง แต่ก็พบว่าบางทีก็ดำเนินการเพียงแค่ “พิธีกรรม” กล่าวคือทำให้มันครบถ้วนตามข้อกำหนดของการประกันคุณภาพการศึกษา หรือแค่ทำตามให้ครบตามตัวชี้วัดที่กำหนดไว้เท่านั้น

 ด้วยเหตุนี้เอง จึงไม่น่าแปลกใจว่า ทำไมเยาวชน คนรุ่นใหม่ทั้งหลายจึงขาดความเข้าใจ และไม่ค่อยตระหนักถึงปัญหาทางจริยธรรมมากนัก และไม่ใช่เฉพาะแค่เด็ก หรือนักศึกษานั้น แม้แต่ครูบาอาจารย์บางท่านเองก็ปรากฏให้เห็นอยู่เนื่อง ๆ ว่า มีความบกพร่องทางจริยธรรม และเมื่อออกจากสถาบันการศึกษาเข้าสู่สังคม “ความอ่อนไหวต่อการยึดมั่นในจริยธรรม” ก็ยิ่งห่างไกลจากตัวคนเหล่านั้นมากขึ้น และยิ่งเข้าไปสู่สังคมในยุคทุนนิยม ที่นับถือเงินตราและผลประโยชน์เป็นใหญ่ มุ่งเน้นการบริโภคนิยม ก็อย่าหวังเลยที่จะเห็นผู้คนทั้งหลายยึดมั่นในจริยธรรมมากกว่าผลประโยชน์ของตนและพวกพ้อง

 แล้วจะหวังอะไรกันมากมาย...ดูนักการเมืองแต่ละคนสิ ดูผู้นำในการบริหารประเทศ บริหารกระทรวงต่าง ๆ ในขณะนี้สิ แต่ละคนมีจริยธรรมกันมากน้อยแค่ไหน แทบจะหาไม่ได้เลยกระมัง ผู้ที่ยึดมั่นในจริยธรรม ขนาดบางคนสังคมจับโกหกได้อย่างชัดแจ้งแล้วว่าทำให้ประเทศชาติเสียหายถึงขนาดส่อว่าจะสูญเสียดินแดนและอธิปไตย

เหนือดินแดนไป ก็ยังนั่งลอยหน้าลอยตา กอดเก้าอี้ผู้บริหารกระทรวงไว้อย่างเหนียวแน่น โดยไม่แสดงความรับผิดชอบใดๆ

 อย่างไรก็ตาม ผมคิดว่าปัญหาความบกพร่องทางจริยธรรมที่เกิดขึ้นในสังคม ส่วนหนึ่งสถาบันการศึกษาต้องรับผิดชอบด้วย คงต้องย้อนกลับมามองตนเอง และช่วยกันคิดหาแนวทางและวิธีการในการเสริมสร้างและปลูกฝังจริยธรรมแก่ผู้เรียนอย่างจริงจัง เพื่อเขาจะได้เติบโตเป็นผู้ใหญ่ทีดีพร้อมด้วยจริยธรรม ไม่ใช่มุ่งสอนคนให้มีความรู้ มีความเป็นเลิศสำหรับตลาดแรงงานเป็นสำคัญ

 ต้องอย่าลืมว่า ที่ชาติบ้านเมืองเจอปัญหาวิกฤติอยู่ในขณะนี้นั้น ก็เป็นเพราะบรรดาคนเก่งทั้งหลาย แต่ไร้ซึ่งจริยธรรม นั่นเอง !