รูปแบบการจัดการกับข้อกล่าวหาทางการเมืองของรัฐบาล

 งานวิจัยของ ศ. ดร. สมบัติ จันทรวงศ์ เรื่องหนึ่งน่าสนใจมาก คือเรื่อง การเมืองเรื่องการปัดความรับผิดชอบ :  กรณีศึกษากระบวนการจัดการกับ “ความจริง” โดยการสร้างคำให้เหตุผลของนักการเมืองไทย พ.ศ. 2531 – 2540    ทั้งนี้ผลการศึกษาวิจัยพบว่า ในกรณีที่นักการเมืองตกเป็นข่าวอื้อฉาวต่าง ๆ นักการเมืองไทยมีวิธีการจัดการกับข้อกล่าวหา 5 วิธีการด้วยกัน ได้แก่

1. การประกาศขอรับผิด ซึ่งวิธีการนี้เกิดขึ้นน้อยมาก บางครั้งการประกาศขอรับผิดก็เป็นเพราะไม่มีทางเลือกอย่างอื่น หรือไม่อาจปฏิเสธได้

2. การปฏิเสธความรับผิดชอบของการกระทำ ซึ่งมีหลายรูปแบบ เช่น การปฏิเสธข้อเท็จจริงแห่งความผิด การปฏิเสธว่าเป็นความผิดตามกฎหมาย การปฏิเสธโดยอ้างฐานะทางเศรษฐกิจ หรือความสูงส่งของผู้กล่าวหา การปฏิเสธโดยอ้างว่า ถ้าทำจริงเหตุการณ์จะเลวร้ายกว่านี้

3. การแก้ตัวเพื่อปัดความรับผิดชอบ เป็นสิ่งที่นักการเมืองไทยชอบทำกันมาก รูปแบบของการแก้ตัวใกล้เคียงกับที่ปรากฏในสังคมตะวันตก ซึ่งรูปแบบการแก้ตัวได้แก่ การหาแพะรับบาป (แบบนี้นักการเมืองไทย รวมไปถึงตำรวจไทยด้วยถนัดนัก – ผู้เขียนบล๊อก) การอ้างว่าไม่ได้ตั้งใจ หรือไม่สามารถเห็นผลลัพธ์ที่ไม่พึงประสงค์ล่วงหน้า การขอให้กระจายความรับผิดชอบ การอ้างสถานการณ์บีบบังคับให้ต้องทำเช่นนั้น เป็นต้น

4. การยอมรับในสิ่งที่เกิดขึ้น แต่ปฏิเสธว่าผลลัพธ์เป็นสิ่งที่เลวร้าย เช่น อ้างว่าเรื่องที่เกิดขึ้นไม่ได้เลวร้าย เพราะเป็นเพียงการทำหน้าที่ตามปกติของนักการเมือง ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะดีกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน  ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะไม่เลวร้ายไปกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันเพราะใคร ๆ ก็ทำกัน ควรมองผลลัพธ์จากแง่มุมที่กว้างกว่าเดิม 

5. การเลี่ยงที่จะไม่ตอบคำถามในเรื่องอื้อฉาว ซึ่งมีรูปแบบต่าง ๆ ดังนี้ การเลี่ยงจากสถานการณ์ที่ต้องตอบคำถาม การไม่ตอบ แต่กลับตั้งคำถามแทนคำตอบ การโจมตีคำถาม การโจมตีผู้ถาม การปฏิเสธที่จะตอบคำถาม การเปิดประเด็นการเมืองอื่น การตอบไม่ตรงคำถาม การตอบเป็นเรื่องตลกไป

ทั้งนี้ ในการอภิปรายไม่ไว้วางใจ ลักษณะที่นักการเมืองไทยใช้มากที่สุด คือ การไม่ตอบคำถาม แต่เลี่ยงไปโจมดีผู้ถามและฝ่ายตรงข้ามแทน นอกจากนี้อาจารย์สมบัติฯ ได้สรุปไว้ในตอนหนึ่งว่า “การอภิปรายไม่ไว้วางใจกลายเป็นภาพลวงตา เป็นการแสดงที่มี ส.ส. เป็นตัวละคร และมีสาธารณชนเป็นคนดู  

 นั่นคือ ผลสรุปจากงานวิจัยที่อาจารย์สมบัติ จันทรวงศ์ ได้ทำการศึกษาไว้เฉพาะกรณีของนักการเมืองที่ทำหน้าที่ระหว่างปี 2531 -2540 แต่เมื่อพิจารณาแล้วเห็นว่า แม้ในปัจจุบันผ่านมาหลายปีแล้ว เข้าสู่ปีพุทธศักราช 2551 และมีการใช้รัฐธรรมนูญ ฉบับใหม่ปี พ.ศ. 2550 แล้ว แต่พฤติกรรมของนักการเมืองในปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฟากของรัฐบาล และพลพรรคในฟากรัฐบาล ก็ยังมีวิธีการจัดการกับข้อกล่าวหาทางการเมืองแบบเดิม ๆ ตรงตามที่อาจารย์สมบัติ ฯ ได้ทำการศึกษาไว้ก่อนหน้านี้

 แต่อย่างไรก็ตาม ถ้าสังเกตอย่างถี่ถ้วนจะพบว่า นักการเมืองในฟากรัฐบาล จะใช้อยู่เพียง 3 รูปแบบใน 5 รูปแบบที่อาจารย์สมบัติสรุปไว้ คือ

- ปฏิเสธความผิด อย่างเช่นที่ นายจักรภพ เพ็ญแข, นายนพดล ปัทมะ, นายสมัคร สุนทรเวช กระทำมาโดยตลอด

- แก้ตัวเพื่อปัดความรับผิดชอบ แบบนี้นายนพดล ก็ทำโดยการปัดความรับผิดชอบกรณีเขาพระวิหารไปให้ข้าราชการกระทรวง

        การต่างประเทศ เป็นต้น และอีกหลายคนในรัฐบาลก็กระทำกันเป็นปกติวิสัย

- การเลี่ยงไม่ตอบคำถาม รูปแบบนี้ไล่เรียงลงมาตั้งแต่นายกรัฐมนตรี รมต. มหาดไทย รมต. ศึกษาธิการ จะเห็นได้ว่าในการอภิปรายไม่ไว้วางใจที่ผ่านมาก็ใช้กันอยู่ร่ำไป โดยเฉพาะ ร.ต.อ. เฉลิม อยู่บำรุง นอกจากตอบไม่ตรงคำถามแล้วยังใช้วิธีโจมตีผู้ถามอีกด้วย ตรงตามตำราของอาจารย์สมบัติ ฯ เป๊ะเลย

ส่วนอีก 2 รูปแบบ คือ การประกาศขอรับผิด กับ การยอมรับในสิ่งที่เกิดขึ้นบางส่วน ไม่ต้องหวังแทบหาไม่เจอเลยสำหรับรัฐบาลชุดนี้ ขนาดเรื่องที่ผิดเห็น ๆ จะๆ ชัดๆ ก็ยังปฏิเสธเสียงแข็ง อาจมีบ้าง 1 ครั้งที่นายกรัฐมนตรียอมรับสิ่งที่เกิดขึ้นบางส่วน คือ ยอมรับว่าคณะรัฐมนตรีชุดนี้ขี้เหร่ แต่ก็แก้ตัวว่าคนเก่ง ๆ ถูกเว้นวรรคทางการเมืองไปหมดแล้ว หาคนเก่งไม่ได้

อีกประการหนึ่ง นอกจากรูปแบบการจัดการแก้ข้อกล่าวหาทางการเมืองที่เป็นไปแบบเดิม ๆ ไม่ได้มีการพัฒนาไปในเชิงสร้างสรรค์ เสริมสร้างจริยธรรม และสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชนแล้ว ยังเพิ่มเทคนิควิธีการที่แยบยล และลึกซึ้งไปกว่าที่อาจารย์สมบัติได้ทำการศึกษาไว้อีกด้วย ที่ลอง ๆ วิเคราะห์ดูพบว่ามีรูปแบบย่อย ๆ เพิ่มเติมจากที่อาจารย์สมบัติศึกษาไว้ ได้แก่

- ไม่ยอมรับผิด แล้วยังไปโทษว่าเป็นความผิดของรัฐธรรมนูญ (อันนี้ของใหม่แน่ ๆ รับรอง เพราะพิลึกพิลั่นจริง ๆ )

- ไม่ยอมรับผิด แล้วยังไปโทษว่าเป็นความผิดของพันธมิตรที่มาชุมนุมประท้วง

-          ไม่ยอมรับผิด แล้วยังไปโทษสื่อมวลชน

-          ไม่ยอมตอบคำถามหรือเลี่ยงไม่ตอบคำถาม แล้วไปตั้งคำถามกลับคนละเรื่องเพื่อให้เป็นเรื่อง เช่น ตั้งคำถามกลับว่า “เมื่อคืนเสพเมถุนมาหรือเปล่า”  แบบนี้ เป็นต้น

- ไม่ยอมตอบคำถาม แล้วยังสรรหาคำแปลก ๆ / คำหยาบคายมาพูดให้เบี่ยงเบนประเด็น เช่น การใช้คำว่ากระเหี้ยนกระหือรือ หอกหัก จะเอากันให้ตายหรือไง สัตว์นรก เหล่านี้เป็นต้น

ดีนะ ที่ยังโยนความผิดให้แค่สื่อมวลชน พันธมิตร และรัฐธรรมนูญเท่านั้น ยังไม่โยนความผิดไปให้พวกแก๊สโซฮอลล์ เอ็นจีวี หรือ แอลพีจี ทั้งหลาย ซึ่งก็ไม่แน่อยู่ไปสักพักพวกแก๊สเหล่านี้อาจโดนนายกฯ ของเราโยนความผิดมาให้ก็ได้นะ !

ปล. ฝากท่านอาจารย์สมบัติ เพิ่มเติมรูปแบบการแก้ตัวของรัฐบาลแบบใหม่ ๆ ที่ไม่เคยพบเคยเห็นมาก่อนในตำราด้วยครับ ถ้าจะพิมพ์ครั้งใหม่