การปฏิบัติเพื่อออกจากทุกข์ เป็นอธิกุศล เป็นกุศลที่ยิ่งกว่ากุศลอื่น.

โดยมีธรรมที่อุปการะ ที่สำคัญบางประการดังนี้.....

โยนิโสมนสิการ

คือ การทำความรู้สึกให้ถูกตรงต่อความเป็นจริงของสภาวธรรม.

เป็นธรรมอันสำคัญที่สุดทีเดียว เพราะเป็นอาหารของปัญญา.

ชื่อว่าเป็นจินตามยปัญญา แล้วก็เป็นปัจจัยให้เกิดภาวนามยปัญญา.

ถ้าขาดโยนิโสมนสิการ ก็ไม่ใช่การทำวิปัสสนา เป็นการทำด้วยกิเลส ไม่ใช่ทำเพื่อละกิเลส

ขณิกสมาธิ

เป็นสมาธิขณะหนึ่งๆ

ใช้ในการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน

ต้องใช้อารมณ์ขณะที่รับอารมณ์ครั้งหนึ่งๆ และต้องเป็นอารมณ์ปัจจุบัน

เป็นปัจจัยของปัญญา คือเกิดร่วมกับปัญญาในขณะที่มีความรู้สึกตัวในอารมณ์ที่รู้ว่าเป็นรูป เป็นนาม

อารมณ์ปัจจุบัน

คือ รูปหรือนามที่ปรากฏเฉพาะหน้า แล้วผู้ปฏิบัติจับเอารูปหรือนามที่ปรากฏเฉพาะหน้ามาเป็นอารมณ์ได้ จึงเรียกว่าอารมณ์ปัจจุบัน

จิตที่ตั้งอยู่ในอารมณ์ปัจจุบัน ต้องไม่มีความพอใจ หรือไม่พอใจเกิดขึ้น

ต้องไม่มีบัญญัติ เพราะบัญญัติไม่ใช่ของจริง บัญญัติไม่มีสภาวธรรม

ต้องไม่มีนิมิตอนุพยัญชนะ

ต้องมีขอบเขต อย่างเวลาเห็นจะรู้เฉพาะนามเห็นเท่านั้น

ความรู้สึกต้องเปลี่ยน

จะไม่รู้เลยว่าเป็นอะไร เพราะเวลาเห็นก็สักแต่ว่าเห็นเท่านั้น ได้ยินสักแต่ว่าได้ยิน ทวารอื่นก็เช่นเดียวกัน.

(อธิกุศล --- กุศลอันเลิศ)

(จากหนังสือธรรมวิจัย มูลนิธิแนบ มหานีรานนท์)