สติปัฏฐาน ๔

สติปัฏฐาน สติ แปลว่า ระลึกได้ ปัฏฐาน แปลว่า ที่ตั้ง อันได้แก่ อารมณ์รูป-นาม

สติปัฏฐาน คือ การตั้งสติระลึกทันต่อรูปนามขันธ์ ๕ อันเป็นฐานที่จะก้าวไปสู่พระนิพพาน

ฐานอันเป็นที่ตั้งของสติมีอยู่ ๔ แห่ง คือ...

๑. กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน การมีสติตั้งมั่นอยู่ในการพิจารณาเนืองๆ ซึ่งกายอันเป็นรูปขันธ์ มีลมหายใจเข้าออก อิริยาบทใหญ่ อิริยาบทย่อย เป็นต้น

๒. เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน การมีสติตั้งมั่นในการพิจารณาเนืองๆ ซึ่งเวทนา อันเป็นเวทนาขันธ์มีสุข ทุกข์ อุเบกขา.

๓. จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน การมีสติตั้งมั่นในการพิจารณาเนืองๆ ซึ่งจิตอันเป็นวิญญาณขันธ์ มีโลภะจิต อโลภจิต โทสะจิต อโทสะจิต โมหจิต อโมหจิต เป็นต้น.

๔. ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน การมีสติตั้งมั่นในการพิจารณาเนืองๆ ซึ่งสภาพธรรม อันเป็นสัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ โดยเป็นไปตามอาการของสภาวะธรรมแต่ละอย่างๆ ปราศจากความเป็นตัวตน เช่นสภาวะธรรมของโลภะ โทสะ โมหะ เป็นต้น.

ดังนั้น สติปัฏฐาน ๔ คือ การมีสติระลึกอยู่ในรูป-นามขันธ์ ๕ คือ กาย(รูป) เวทนา(นาม) จิต(นาม) และสภาวะธรรม(นาม-รูป) ทำให้เกิดวิปัสสนาปัญญาเข้าถึงความสิ้นทุกข์หมดกิเลส.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสไว้ว่า การเจริญสติปัฏฐานนี้ "เป็นทางอันเอก"

เพื่อความบริสุทธิ์หมดจดจากกิเลสของสัตว์ทั้งหลาย

เพื่อก้าวล่วงความเศร้าโศก ความคร่ำครวญ

เพื่อดับความทุกข์กาย ทุกข์ใจ

เพื่อบรรลุธรรมที่ถูกต้อง คือ อริยมรรค

เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง เข้าถึงความสิ้นทุกข์หมดกิเลส

การเจริญสติปัฏฐาน ๔ เพื่อละวิปลาสธรรม ๔ คือ...

๑. สุภวิปลาส ที่เห็นว่ารูปนั้นงาม ย่อมละได้ด้วยกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน

๒. นิจจวิปลาส ที่เห็นว่ารูป-นามเที่ยง ย่อมละได้ด้วยจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

๓. สุขวิปลาส ที่เห็นว่ารูป-นามเป็นสุข ย่อมละได้ด้วยเวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน

๔. อัตตวิปลาส ที่เห็นว่ารูป-นามเป็นตัวตน ย่อมละได้ด้วยธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

(จากหนังสือพุทธปัญญา โดย อ.ฉันทนา อุตสาหลักษณ์ กองทุนพิทักษ์ธรรม จัดพิมพ์เผยแพร่ เพื่อประกอบการศึกษา และปฏิบัติวิปัสสนา)

ขอแนะนำบล็อกความรู้ทางพุทธศาสนาที่...

www.oknation.net/blog/pierra