การที่จะเข้าถึงความบริสุทธิ์ คือวิสุทธิได้นั้น....

ผู้ปฏิบัติจะต้องเจริญสติปัฏฐานจนครบทั้ง ๔ หมวดหรือไม่?

เพราะเหตุผลประการใด? และมีหลักฐานเป็นข้ออ้างอิงอย่างไร?

อ.  หลักฐานไม่มีบอกว่าต้องเจริญสติปัฏฐานให้ครบทั้ง ๔ หมวด มีแต่ว่าเจริญหมวดใด หรือข้อใดข้อหนึ่งก็ได้.

ภ.  พอจะให้เหตุผลได้อย่างไรบ้างหรือไม่?

อ.  ในสติปัฏฐานแต่ละข้อ หรือแต่ละบรรพะนั้น ลงท้ายที่สุดของแต่ละบรรพะ จะมีคำว่า อนิสสิโต จ วิหรติ น จ กิญจิ โล เก อุปาทิยติ แปลโดยใจความว่า ตัณหา และทิฏฐิ ไม่อาศัยแล้ว ทั้งนั้นทุกๆบรรพะ ผู้ใดเจริญสติปัฏฐาน โดยจะเป็นบรรพะใหน หมวดใหน ก็เข้าถึงนิพพานได้ทุกๆบรรพะ.

อนึ่ง ในอรรถกถา ปปัญจสูทนี ท่านอุปมาว่า เปรียบเหมือนกับเมืองๆหนึ่ง มีประตูอยู่ ๔ ด้าน ด้านทิศตะวันตก ทิศตะวันออก ทิศเหนือ และทิศใต้ พวกพ่อค้ามาจากทางทิศใหน ก็เข้าประตูทางด้านทิศนั้น ก็เข้าถึงกลางใจเมือง คือ นิพพานได้ทุกประตู จะเป็นประตูใด ประตูหนึ่งก็ได้.

ภ.  คือ สะดวกทางทิศใหน ก็เข้าประตูเมืองทางทิศนั้น คล้ายๆกับสะดวกกับจริตของผู้ทำกรรมฐาน เช่นนั้นหรือ?

อ.  ถูกแล้วค่ะ แต่มีบางท่านอธิบายว่า การเจริญสติปัฏฐานต้องทำให้ครบทั้ง ๔ หมวด เขาบอกว่า เมื่อเจริญกายานุปัสสนาจนบรรลุโสดาแล้ว ก็ต้องเจริญเวทนานุปัสสนาอีก เพื่อบรรลุพระสกทาคา เมื่อบรรลุสกทาคาแล้ว ก็ต้องเจริญจิตตานุปัสสนาอีก เพื่อบรรลุอนาคา แล้วก็ต้องเจริญธรรมานุปัสสนาอีก เพื่อบรรลุอรหันต์.

ความจริงแล้ว ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องทำอย่างนั้น ตามที่ท่านอุปมาไว้ว่า สะดวกที่จะเข้าเมืองทางประตูใหน ก็เข้าเมืองทางประตูทิศนั้น  ก็ได้ผลถึงนิพพานเหมือนกัน จนถึงพระอรหันต์.

ที่ท่านวางสติปัฏฐานไว้ ๔ หมวดนั้น คือ สุดแล้วแต่อัชฌาสัยของคนผู้จะเจริญวิปัสสนา ว่าควรจะเจริญสติปัฏฐานหมวดใหน ที่เหมาะแก่จริตของตน.

เช่นนี้ก็เห็นได้แล้วว่า การที่จะเข้าถึงวิสุทธิ คือ นิพพานนั้น จึงได้ทุกๆบรรพะของสติปัฏฐาน นี่กล่าวตามหลักฐาน และเหตุผล.

อ -- อาจารย์

ภ -- ภิกษุ

(ที่มา.หนังสือ ธรรมวิจัย มูลนิธิแนบ มหานีรานนท์)

"การเกิด"นำมาซึ่งความทุกข์