พุทธกิจ - พุทธจริยา

เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ในวันเพ็ญเดือน ๖ พระชนม์มายุ ๓๕ พรรษา ในระหว่างเวลา ๔๕ ปี แห่งการบำเพ็ญพุทธกิจ จวบจนดับขันธปรินิพพาน เมื่อพระชนม์มายุ ๘๐ พรรษานั้น งานการสอนธรรม เพื่อประดิษฐานพระพุทธศาสนาของพระพุทธเจ้า เป็นงานที่ละเอียดประณีต เพราะทรงมุ่งให้เป็นธรรมที่เกื้อกูลแก่คนทั้งปวง พระพุทธเจ้าจึงทรงมีกิจหลักที่เรียกว่า "พุทธกิจ"

ในแต่ละวัน ทรงมีพุทธกิจหลัก ๕ ประการ เพื่อบำเพ็ญพุทธจริยา ๓ ประการ ให้สมบูรณ์ คือ.....

พุทธจริยา ประการที่หนึ่ง โลกัตถจริยา

ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่โลก ในฐานะที่พระองค์ทรงเป็นสมาชิกคนหนึ่งของสังคมโลก

ความสำเร็จในจริยาข้อนี้ ทรงอาศัยพุทธกิจประจำวัน ๕ ประการ คือ

พุทธกิจ ประการที่ ๑

เวลาเช้าเสด็จออกบิณฑบาต เพื่อเป็นการโปรดสัตว์โลกแก่ผู้ต้องการบุญ

พุทธกิจ ประการที่ ๒

ในเวลาเย็นทรงแสดงธรรม แก่คนผู้สนใจในการฟังธรรม

พุทธกิจ ประการที่ ๓

ในเวลาค่ำทรงประทานโอวาท ให้กรรมฐานแก่ภิกษุทั้งหลาย

พุทธกิจ ประการที่ ๔

ในเวลาเที่ยงคืน ทรงแสดงธรรม และตอบปัญหาแก่เทวดาทั้งหลาย

พุทธกิจ ประการที่ ๕

ในเวลาใกล้รุ่ง ทรงตรวจดูสัตว์โลก ที่อาจจะรู้ธรรมซึ่งพระองค์ทรงแสดงแล้ว ได้รับผลตามสมควรแก่อุปนิสัยบารมีของคนเหล่านั้น

พุทธจริยาประการที่สอง ญาตัตถจริยา

ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่พระญาติ เช่นการทรงมีพระพุทธานุญาตพิเศษ ให้พระญาติของพระองค์ที่เป็นเดียรถีย์ (นักบวชภายนอกพระพุทธศาสนา) มาก่อน ให้เข้าบวชในพระพุทธศาสนาได้ โดยไม่ต้องอยู่ติตถิยปริวาสก่อน (ติตถิยปริวาส คือวิธอยู่กรรมสำหรับเดียรถีย์ที่ขอบวชในพระพุทธศาสนา จะต้องประพฤติปริวาส(การอยู่ชดใช้หรืออยู่กรรม)ก่อน ๔ เดือน หรือจนกว่าพระสงฆ์พอใจ จึงจะอุปสมบทได้) หรือการที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดพระญาติที่กรุงกบิลพัสดุ์ ทรงแนะนำให้พระญาติซึ่งกำลังจะทำสงครามกัน ได้เข้าใจในเหตุผล สามารถปรองดองกันได้

พุทธจริยาประการที่สาม พุทธัตถจริยา

ทรงทำหน้าที่ของพระพุทธเจ้า เช่นทรงวางสิกขาบทเป็นพุทธอาณา สำหรับควบคุมความประพฤติ ของผู้ที่เข้ามาบาชในพระพุทธศาสนา ทรงแนะนำให้บรรพชิต และคฤหัสถ์ปฏิบัติให้ถูกต้องตามหน้าที่ของตน ทรงวางพระองค์ต่อผู้ที่เข้ามาบวช และแสดงตนเป็นอุบาสก อุบาสิกา ในฐานะของบิดากับบุตร ผู้ปกครองกัลยาณมิตร ศาสดาผู้เอ็นดู เป็นต้น ตามสมควรแก่บุคคล และโอกาส จนสามารถประดิษฐาน เป็นรูปสถาบันศาสนาสืบต่อกันมาได้.

      สรรพสิ่งมีเกิด มีดับ ชีวิตทุกชีวิตมีความตายเป็นที่สุด ไม่ช้า ก็เร็ว.