ปัญญา (๒)

ปัญญาที่รู้ว่า สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน หรือกัมมสกตาปัญญานั้น คือ ปัญญาที่มีความเห็นถูกต้อง ตามความเป็นจริงต่ออารมณ์ที่เรียกว่า ทสกวัตถุสัมมาทิฏฐิ มี ๑๐ ประการ คือ...

๑. อตฺถิ  ทนฺนํ  เห็นว่าบุญทานที่บุคคลให้แล้ว ย่อมมีผลดี

๒. อตฺถิ  ยิฏฺฐํ  เห็นว่าการบูชาต่างๆที่กระทำแล้ว ย่อมมีผลดี

๓. อตฺถิ  หุตํ    เห็นว่าการเชื้อเชิญบวงสรวง ย่อมมีผลดี

๔. อตฺถิ  สุกตทุกฺตานํ  กมฺมานํ ผลํ วิปากโก  เห็นว่าการทำดี หรือทำชั่ว มีการให้ได้ผล ทั้งทางตรง และทางอ้อม

๕. อตฺถิ  อยํโลโก  เห็นว่าโลกนี้ มีอยู่ คือผู้ที่เกิดมาในโลกนี้ มี.

๖. อตฺถิ  ปโรโลโก  เห็นว่าโลกหน้ามีอยู่ คือ ผู้ที่จะไปเกิดในโลกอื่น มี.

๗. อตฺถิ  มาตา  เห็นว่า คุณมารดา มีอยู่ คือการทำดี ทำชั่วต่อมารดานั้น ย่อมจะต้องได้รับผลดี ผลร้าย.

๘. อตฺถิ  ปิตา  เห็นว่า คุณบิดา มีอยู่ คือการทำดี ทำชั่วต่อบิดานั้น ย่อมจะต้องได้รับผลดี ผลร้าย.

๙. อตฺถิ  สตฺตาโอปปาติกา  เห็นว่าสัตว์ที่เกิดขึ้น ปรากฏกายโตทันทีนั้น มีอยู่ ได้แก่ สัตว์นรก เปรต อสุรกาย เดรัจฉานบางจำพวก เทวดา และพรหม.

๑๐. อตฺถิ  โลเกสมณพฺรหฺมณา สมฺมาปฏปนฺนา  เห็นว่าสมณพรหมณ์ ผู้ปฏิบัติดี ผู้ปฏิบัติชอบ ประจักษ์แจ้งโลกนี้ และโลกหน้าด้วยตนเอง แล้วประกาศให้ผู้อื่นได้รู้ตามนั้น มีอยู่.

ปัญญาที่รู้ความจริงทั้ง ๑๐ ประการ ดังกล่าวแล้วนี้ ชื่อว่า กัมมสกตาญาณ คือ รู้ว่าสัตว์ทั้งหลาย มีกรรมเป็นของตนโดยแท้

กัมมสกตาปัญญา และวิปัสสนาปัญญาทั้งสองนี้ จัดว่าเป็นโลกียปัญญา คือปัญญาที่เกี่ยวข้องกับการรู้โลกียอารมณ์ มีรูปารมณ์(รูป)เป็นต้น ตามความเป็นจริง ซึ่งได้แก่ ปัญญาที่ประกอบในกามาวจรโสภณญาณสัมปยุตจิต ๑๒ ดวง และมหัคคตจิต ๒๗ ดวง.

ส่วนโลกุตตรปัญญานั้น เป็นปัญญาที่ไม่เกี่ยวกับการรู้โลกียอารมณ์ แต่เป็นการรู้"นิพพานอารมณ์" อันเป็นอารมณ์พิเศษ ที่พ้นจากการปรุงแต่งใดๆในโลก ได้แก่ ปัญญาที่ประกอบในโลกุตตรจิต ๘ ดวง หรือ ๔๐ ดวง.

(ที่มา. หนังสือคู่มือการศึกษา พระอภิธัมมัตถสังคหะ ปริจเฉท ๒)

โยคี,โยคะ หมายถึง ความเพียร การบำเพ็ญเพียร

โยคาวจร หมายถึง ผู้ท่องเที่ยวไปในความเพียร ผู้บำเพ็ญเพียร ผู้ประพฤติความเพียร.