โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ (๒)

(องค์แห่งการตรัสรู้)

โพธิปักขิยสังคหะ นี้ เมื่อแยกบทแล้วได้ ๓ บท คือ...

โพธิ - ปักขิย - สังคหะ

โพธิ แปลว่า รู้ หมายถึง รู้การทำให้สิ้นอาสวะ คือ รู้อริยสัจจ ๔

ปักขิย แปลว่า เป็นฝ่าย คือ เป็นฝ่ายมัคคญาณ

สังคหะ แปลว่า โดยย่อ หรือรวบรวม

โพธิปักขิยสังคหะ จึงหมายถึง การรวบรวมธรรมที่เป็นฝ่ายแห่งมัคคญาณ มีวจนัตถะของโพธิปักขิยสังคหะ แสดงว่า..

จตฺตาริ  สจฺจานิ  พุชฺฌตีติ - โพธิ

"ธรรมชาติใดรู้อริยสัจจทั้ง ๔ ฉะนั้น ธรรมชาตินั้น ชื่อว่า โพธิ.

๒. สัมมัปปธาน ๔

สัมมัปปธาน  เป็นชื่อของธรรม ที่เป็นความเพียรของกุศลธรรมอย่างแรงกล้า

ดังวจนัตถะว่า..

ภูสํ  ทหติ  วิหตีติ  ปธานํ  สมฺมาเทวปธานํ - สมฺมปฺปธานํ

แปลความว่า "การได้กระทำความพยายาม โดยชอบธรรมอย่างแรงกล้า ชื่อว่า สัมมัปปธาน.

ได้แก่

๑. เพียรพยายามในการละอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว

๒. เพียรพยายามป้องกันอกุศลธรรม ที่ยังไม่เกิดขึ้น ไม่ให้เกิดขึ้น

๓. เพียรพยายามให้กุศลธรรม ที่ยังไม่เกิดขึ้นให้เกิดขึ้น

๔. เพียรพยายามให้กุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ให้เจริญยิ่งๆขึ้นไป.

๓. อิทธิบาท ๔

อิทธิบาท ๔  คือ ธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงความสำเร็จ ฌาณ อภิญญา และมรรคผล มี ๔ ประการ คือ...

๑. ฉันทะ คือ ความพอใจอย่างแรงกล้า เป็นบาทเบื้องต้นแห่งความสำเร็จ ฌาณ มรรคผล

๒. วิริยะ คือ ความพยายามอย่างแรงกล้า เป็นบาทเบื้องต้นแห่งความสำเร็จ ฌาณ มรรคผล.

๓. จิตตะ คือ ความตั้งใจอย่างแรงกล้า เป็นบาทเบื้องต้นแห่งความสำเร็จ ฌาณ มรรค ผล

๔. วิมังสา คือ ปัญญา อย่างแรงกล้า เป็นบาทเบื้องต้นแห่งความสำเร็จ ฌาณ มรรคผล.

ผู้สนใจในพระธรรม มีเพียงเท่าเข็มหมุดที่ปักลงบนแผนที่โลก