โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ (๕)

(องค์แห่งการตรัสรู้)

๗.  มรรคมีองค์ ๘

มรรคมีองค์ ๘ เป็นข้อปฏิบัติที่ทำให้เข้าถึงพระนิพพาน คือ ธรรมที่เป็นเครื่องดับทุกข์ ท่านเรียกว่า "ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา" หมายความว่า เป็นข้อปฏิบัติที่จะทำให้เข้าถึงความดับทุกข์ มี ๘ ประการ คือ.....

๑. สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ หมายถึงการเห็นแจ้งอริยสัจ ๔ โดยกิจ ๔ คือ...

เห็นแจ้งในทุกขสัจจะ          โดยปริญญากิจ (กำหนดรู้)

เห็นแจ้งในสมุทยสัจจะ        โดยปหานกิจ (การละ)

เห็นแจ้งในนิโรธสัจจะ         โดยสัจฉิกรณกิจ (การทำให้แจ้ง)

เห็นแจ้งในมรรคสัจจะ         โดยภาวนากิจ (การทำให้เจริญ)

๒. สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ หมายถึงความตรึกอยุ่ในเรื่องราวที่เป็นกุศล เรียกว่า กุศลวิตก มี ๓ ประการ คือ

ประการที่ ๑ เนกขัมมวิตก    ได้แก่ ความดำริที่จะออกจากกามคุณอารมณ์

ประการที่ ๒ อพยาปาทวิตก  ได้แก่ ความดำริที่ประกอบด้วยเมตตา

ประการที่ ๓ อวิหิงสาวิตก     ได้แก่ ความดำริที่ประกอบด้วยกรุณา

๓. สัมมาวาจา การกล่าววาจาชอบ หมายถึง การเว้นจากวจีทุจริต ๔ ที่ไม่เกี่ยวกับอาชีพ คือเว้นจากการพูดปด พูดส่อเสียด พูดหยาบคาย พูดเพ้อเจ้อ

๔. สัมมากัมมันตะ การทำงานชอบ หมายถึง การเว้นจากกายทุจริต ๓ ที่ไม่เกี่ยวกับอาชีพ คือ เว้นจากการฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม

๕. สัมมาอาชีวะ การเลี้ยงชีพชอบ หมายถึง การเว้นจากวจีทุจริต ๔ และกายทุจริต ๓ ที่เกี่ยวข้องกับอาชีพ

๖. สัมมาวายามะ ความเพียรชอบ หมายถึง ความเพียรพยายามในอารมณ์กรรมฐาน ตั้งแต่การเจริญสติปัฏฐาน ดำเนินไปตามสัมมัปปธาน ๔ ต่อไปถึงวิริยิทธิบาท...วิริยินทรีย์...วิริยพละ...วิริยสัมโพชฌงค์...สัมมาวายามะ องค์ธรรมได้แก่ วิริยะเจตสิก ขณะที่เจริญสติปัฏฐาน จนกระทั่งถึงมัคคญาณเกิด

๗. สัมมาสติ ความระลึกชอบ หมายถึง สติระลึกรู้อยู่แต่เฉพาะอารมณ์ของสติปัฏฐาน ๔ จนถึง มรรค ผล เป็นที่สุดเท่านั้น ชื่อว่า สัมมาสติ

๘. สัมมาสมาธิ ความตั้งใจมั่นชอบ หมายถึง ความตั้งใจมั่นในอารมณ์วิปัสสนากรรมฐาน.

โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ..

แหล่งข้อมูล...เอกสารการประกอบการรวบรวมเรียบเรียง

๑. พระอภิธัมมัตถสังคหะ ปริเฉท ๗ สมุจจยสังคหะ

โดย พระสัทธัมมโชติกะ ธัมมาจริยะ และ อาจารย์ วรรณสิทธิ ไวทยะเสวี

๒. สติปัฏฐานสูตร มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์

หนังสือพุทธปัญญา คู่มือการสร้างปัญญา (อาจารย์ฉันทนา อุตสาหลักษณ์)