ในโพชฌงค์ทั้ง ๗ ประการ มีคำอุปมา อุปมัยไว้ดังนี้

สัมโพชฌงค์ ซึ่งเป็นองค์แห่งการบรรลุโลกุตตรมัคคญาณ อุปมาเหมือนการเกิดขึ้นของนก ตามธรรมดานกที่บินขึ้นไปมาอยู่บนท้องฟ้านี้ ต้องอาศัยการเกิดถึง ๓ ครั้งคือ...

ครั้งที่ ๑ เกิดเป็นฟองไข่จากท้องแม่

ครั้งที่ ๒ เกิดเป็นตัวนกออกจากเปลือกไข่

ครั้งที่ ๓ เป็นลูกนกที่เจริญเติบโตเต็มที่ มีขน ปีก และหางที่บริบูรณ์แข็งแรง บินไปได้ไกลๆ ตามความพอใจ สามารถเอาตัวรอดพ้นจากข้าศึกศัตรูได้

นกเกิดครั้งที่ ๑ นกเป็นฟองไข่ออกจากท้องของแม่นก อุปมาเหมือนพระโยคาวจร ที่มีความพยายามใรการเจริญสติปัฏฐาน จนเข้าถึงศีลวิสุทธิ์ และจิตวิสุทธิ์แล้ว รอดพ้นจากกามฉันทะนิวรณ์ เป็นต้น.

นกเกิดครั้งที่ ๒ นกเกิดเป็นตัวไข่ออกจากเปลือกไข่ อุปมาเหมือนพระโยคาวจร เข้าถึงทิฏฐิวิสุทธิ์ ได้เห็นรูป-นามโดยความเป็นไตรลักษณ์ วิปัสสนาญาณเกิดแล้ว ย่อมพ้นจากอวิชชาอย่างหยาบ.

นกเกิดครั้งที่ ๓ ลูกนกเจริญเติบโตเต็มที่ มีขน ปีก และหางที่บริบูรณ์แข็งแรง บินไปได้ไกลๆตามความพอใจ สามารถเอาตัวรอดพ้นอันตรายจากข้าศึกศัตรู อุปมาเหมือนสัมโพชฌงค์ทั้ง ๗ ประการแก่กล้า บรรลุโลกุตตรมรรคและผล ได้ตามความประสงค์แล้ว ได้รอดพ้นจากโลกียธรรมทั้งปวง.

โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ..

แหล่งข้อมูล...เอกสารการประกอบการรวบรวมเรียบเรียง

๑. พระอภิธัมมัตถสังคหะ ปริเฉท ๗ สมุจจยสังคหะ

โดย พระสัทธัมมโชติกะ ธัมมาจริยะ และ อาจารย์ วรรณสิทธิ ไวทยะเสวี

๒. สติปัฏฐานสูตร มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์

หนังสือพุทธปัญญา คู่มือการสร้างปัญญา (อาจารย์ฉันทนา อุตสาหลักษณ์)