ความยาก ๕ ประการ

ทุกกร  กโรติ    ทำสิ่งที่ทำได้ยาก

ทุกขมํ  ขนฺติ    อดทนต่อสิ่งที่ทนได้ยาก

ทุชฺชยํ  ชะติ    เอาชนะสิ่งที่ชนะได้ยาก

ทชฺชหํ  ชหาติ    ละสิ่งที่ละได้ยาก

ทุลฺลตํ  ลภติ    อยากได้สิ่งที่ได้โดยยาก

ปุถุชน - ชนผู้หนา ผู้ไม่ฉลาดในหนทาง

๑. ผู้มีกิเลสหนา (สักกายทิฏฐิ-ความเห็นว่าเป็นตัวตน, วิจิกิจฉา-ความลังเลสงสัยในพระรัตนตรัย, สีลัพพตปรามาส-ความถือมั่นในศีลพรตอย่างงมงาย.)

๒. ผู้หนาด้วยคติทั้ง ๕ (นิรยคติ, ติรัจฉาน, ปิตติวิสย, มนุสส, เทวา.)

๓. ผู้สร้างสังขารอันหนาทั้ง ๓ (ปุญญาภิสังขาร,อปุญญาภิสังขาร,อาเนญชาภิสังขาร.)

๔. ผู้ถูกโอฆะอันหนาทั้ง ๔ พัดไป (ทิฏโฐฆะ,กาโมฆะ,ภโวฆะ,อวิชโชฆะ.)

๕. ผู้เร่าร้อนอันหนา (เพราะราคะ,โทสะ,โมหะ.)

๖. ผู้กำหนัดอย่างหนาแน่น (ในกามคุณ ๕ รูป,เสียง,กลิ่น,รส,สัมผัส.)

๗. ผู้ถูกนิวรณ์ ๕ อันหนาครอบงำ (ปกปิดไว้ให้มืดมิด)

๘. ผู้หยั่งลงสู่ธรรมอันต่ำ (อารยธรรมอันประเสริฐ ๖ ไม่โกรธ,ไม่ผูกโกรธ,ไม่ลบหลู่บุญคุณ,ความบริสุทธิ์,สัมมาทิฏฐิ,ปัญญา.)

๙. ผู้ปราศจากสาระธรรมทั้ง ๕ (สาระธรรม  คือ สัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา)

จิตที่ไม่หวั่นไหวด้วยโลกธรรม คือ นินทา สรรเสริญ นั้น

เป็นจิตที่ประเสริฐยิ่งในหมู่มนุษย์นี้

ผู้ใดฝึกตนให้เป็นคนอดทนต่อคำล่วงเกินของผู้อื่นได้

จัดเป็นผู้ประเสริฐ