คำว่า"สัมปชัญญะ"มีความหมาย ๕ ประการ

๑. ความรู้ชอบโดยประการต่างๆ คือความรู้อย่างถูกต้อง โดย.....

สภาวลักษณะ คือ ลักษณะพิเศษ หมายถึงลักษณะเฉพาะของรูป-นามแต่ละอย่าง เช่น ปฐวีธาตุ มีลักษณะแข็ง-อ่อน,อาโปธาตุ มีลักษณะไหล,เกาะกุม เป็นต้น

สังขตลักษณะ คือ ลักษณะของสังขตธรรม หมายถึงความเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ของสังขตธรรม

สามัญญลักษณะ คือ ลักษณะทั่วไปของรูป-นาม หมายถึง ไตรลักษณ์ อันได้แก่ ความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตน

๒. ความรู้ชอบโดยพิเศษ คือความรู้อย่างถูกต้องโดยลักษณะทั้ง ๓ อย่างนั้น ซึ่งพิเศษกว่าความรู้โดยสมมติบัญญัติของคนทั่วไป

๓. ความรู้อย่างบริบูรณ์โดยประการต่างๆ คือ ความรู้อย่างถ้วนทั่วไม่ขาดไม่เกิน โดยลักษณะทั้ง ๓ นั้น

๔. ความรู้เองโดยประการต่างๆ คือความรู้จากประสบการณ์ของตนเอง ไม่ใช่ความรู้จากการฟังผู้อื่น หรือนึกคิด ใคร่ครวญ

๕. ความรู้อย่างบริบูรณ์โดยพิเศษ คือความรู้อย่างถ้วนทั่ว ซึ่งพิเศษกว่าความรู้โดยสมมติบัญญัติ

สมฺมา ปถาเรหิ อนิจฺจาทีนิ ชานาตีติ สมฺปชญฺญํ

"ปัญญาที่รู้ไตรลักษณ์ มีความไม่เที่ยง เป็นต้น โดยประการต่างๆโดยชอบ ชื่อว่า สัมปชัญญะ"

ความเป็นผู้รู้อย่างบริบูรณ์ โดยประการต่างๆ หรือโดยพิเศษอย่างยิ่ง ชื่อว่า"สัมปชัญญะ" คือ ปัญญาที่ดำเนินไปอย่างนั้น.

คำว่า"สติสัมปชัญญะ"นั้น...สติมีหน้าที่อย่างไร?สัมปชัญญะมีหน้าที่อย่างไร?

"สติ"มีหน้าที่เพียงแต่ระลึกรู้อยู่ในอารมณ์เท่านั้น.

"สัมปชัญญะ"มีหน้าที่รู้อารมณ์ที่เป็นปัจจุบัน ซึ่งเป็นตัวปัญญา.