มงคลที่ ๓

ปูชา จะ  ปูชนียานัง     บูชาผู้ที่ควรบูชา

บูชา หมายถึงการกระทำสักการะ การทำความเคารพ การนอบน้อม และการไหว้ การบูชามี ๒ ประเภท คือ

อามิสบูชา บูชาด้วยปัจจัย ๔ มีวัตถุ สิ่งของ ดอกไม้ ธูปเทียน เป็นต้น

ปฏิบัติบูชา บูชาด้วยการปฏิบัติ คือ การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

ปูชนียะ หมายถึงสิ่งที่ควรบูชา กราบไหว้ มีบุคคล วัตถุ และพระธรรม

ปูชนียบุคคล ได้แก่ พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอริยสาวกทั้งหลาย มารดา บิดา ครู อุปัชฌาจารย์ อาจารย์ และผู้มีพระคุณที่ให้คำแนะนำสั่งสอน หรือให้ข้าว น้ำ เป็นต้น

ปูชนียวัตถุ ได้แก่ พระสถูปเจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ หรือวัตถุที่แสดงเครื่องหมายของสถานที่ประสูต ตรัสรู้ แสดงปฐมเทศนา สถานที่ปรินิพพานของพระพุทธองค์ หรือพระราชานุสาวรีย์ของพระมหากษัตริย์ ผู้มีคุณต่อประเทศชาติ เป็นต้น

ปูชนียธรรม ได้แก่ พระธรรม ๘๔๐๐๐ พระธรรมขันธ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

บูชาผู้ที่ควรบูชา  พระพุทธเจ้าเป็นปูชนียบุคคลที่ควรบูชาอย่างสูงสุด เพราะพระองค์เป็นมหาบุรุษที่ยังประโยชน์สุขให้แก่ชาวโลก สมดังคำสรรเสริญของท่านพระสารีบุตร ที่ได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า สมณพรหมณ์ หรือบุคคลใดซึ่งจะมีปัญญาเครื่องตรัสรู้ เทียบเท่ากับพระองค์ มิได้มี จักไม่มี และย่อมไม่มีในโลกนี้  

พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จอุบัติมา เพื่อประโยชน์สุขแก่คนหมู่มาก เพื่อเกื้อกูลแก่ผู้ที่ได้สดับพระธรรม ให้ดำรงอยู่ในทางสวรรค์ และนิพพานโดยแท้

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสรรเสริญการปฏิบัติบูชาว่า ถ้าบริษัททั้ง ๔ คือ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ยังบูชาเราด้วยการปฏิบัติบูชาอยู่ตราบใด พระศาสนาก็ยังรุ่งโรจน์อยู่ตราบนั้น เพราะถ้าเราสรรเสริญอามิสบูชา ภิกษุในอนาคตก็จะชวนให้ถวายแต่อามิสบูชา ก็วัตถุสิ่งของเหล่านั้น แม้จะสร้างให้ยิ่งใหญ่เพียงใด ก็ไม่สามารถจะรักษาพระศาสนาไว้ได้ ส่วนการปฏิบัติบูชา เมื่อบุคคลบรรลุมรรคผลแล้ว ก็จะถ่ายทอดการปฏิบัติสืบไป แม้เพียงคนต่อคน ก็ยังได้ชื่อว่ารักษาพระศาสนาไว้ได้.

พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า การบูชาผู้ที่ควรบูชาเป็นมงคล (มงคลที่ ๓)