ธรรมเอกในพระพุทธศาสนา คือความไม่ประมาท

     ความไม่ประมาท  คือ ความเป็นอยู่อย่างไม่ขาดสติ มีความเพียรที่จะดำเนินชีวิต โดยมีสติเป็นเครื่องกำกับ ความประพฤติปฏิบัติ และการกระทำทุกอย่าง ระมัดระวังไม่ยอมถลำลงไปในทางเสื่อม ไม่ยอมพลาดโอกาศอันดีงาม และความเจริญก้าวหน้า ตระหนักในสิ่งที่พึงทำ และพึงเว้น ใส่ใจสำนึกในหน้าที่ อันจะต้องรับผิดชอบ จริงจัง รอบคอบ

     สาวัตถีนิทาน พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสสรรเสริญความไม่ประมาทไว้ว่า....

     ภิกษุทั้งหลาย เมื่อพระอาทิตย์จะขึ้น สิ่งที่ขึ้นก่อน สิ่งที่เป็นนิมิตมาก่อน คือ แสงเงิน แสงทอง ฉันใด ความบังเกิดขึ้นแห่ง อริยะมรรคมีองค์ ๘ ของภิกษุ คือความถึงพร้อมที่กระทำไว้ในใจ โดยแยบคาย ซึ่งความไม่ประมาท ก็ฉันนั้น

     ความมีมิตรดี ความถึงพร้อมแห่งศีล ความถึงพร้อมแห่งฉันทะ ความถึงพร้อมแห่งจิต ความถึงพร้อมแห่งทิฏฐิ ความถึงพร้อมแห่งความไม่ประมาท ย่อมเจริญอริยะมรรคมีองค์ ๘ กระทำให้มากซึ่ง ..........

    มรรคมีองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ (ความหมายอ่านได้ในเรื่องย้อนหลัง) อันกำจัดราคะ โทสะ โมหะ เป็นที่สุด

     เราไม่เล็งเห็นธรรมอื่น แม้สักข้อหนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุให้มรรคมีองค์ ๘ ที่ยังไม่เกิดขึ้น ก็เกิดขึ้น ที่เกิดขึ้นแล้ว ให้เจริญบริบูรณ์ เหมือนอย่าง ความถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาทนี้เลย

     รอยเท้าของสัตว์บกทั้งหลาย จะชนิดใดๆก็ตาม ย่อมรวมลงในรอยเท้าช้างได้ทั้งหมด รอยเท้าช้าง เรียกว่า เป็นยอดของรอยเท้าเหล่านั้น โดยความใหญ่ ฉันใด กุศลธรรมทั้งหลายอย่างหนึ่งอย่างใดก็ตาม ย่อมมีความไม่ประมาทเป็นมูล ประชุมลงในความไม่ประมาททั้งหมด ความไม่ประมาท จึงเรียกได้ว่าเป็น ธรรมเอก เป็น ยอดของธรรม ฉันนั้น....

     แม้ในปัจฉิมวาจา คือพระวาจาครั้งสุดท้าย ก่อนเสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน พระพุทธองค์ยังตรัสเตือน ภิกษุทั้งหลายว่า เธอทั้งหลาย จงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด

     ความไม่ประมาทจึงเป็น ธรรมเอก ในพระศาสนานี้ เพราะความไม่ประมาท ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ยิ่งใหญ่ คือประโยชน์ในการดำรงชีวิตปัจจุบัน และประโยชน์เบื้องหน้า คือการได้บรรลุคุณธรรม เพื่อความดำรงมั่น ความไม่เสื่อมสูญ และความไม่อันตรธานแห่ง "พระสัทธรรม" ดังนี้....

    (สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค เล่ม ๕ ภาค ๑ หน้า ๗๔-๙๘ ปฐมกัลยาณมิตรสูตร)

ผู้ใดมีจิตตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวดุจภูเขา

ไม่กำหนัดในอารมณ์ อันชวนให้กำหนัด

ไม่ขัดเคืองในอารมณ์ อันชวนให้ขัดเคือง

ผู้อบรมจิตได้อย่างนี้ ความทุกข์จะมีได้อย่างไร.

(พระพุทธดำรัส)