ลำดับขั้นตอนความเกิดขึ้นแห่งอัตภาพของสัตว์

คำกล่าวถึงลำดับขั้นตอนความเกิดขึ้นแห่งอัตภาพของสัตว์ ด้วยอำนาจความเติบโตไปตามวัย ตั้งแต่ปฏิสนธิ จนกระทั่งเกิด อวัยวะมีมือ เท้า เป็นต้น บริบูรณ์ ตามที่ตรัสไว้ว่า.....

ปฐมํ  กลลํ  โหติ          กลลา  โหติ  อพฺพุทํ

อพฺพุทา  ชสยเต  เปสิ          เปสิ  นิพฺพตฺตตี  ฆโน

ฆนา  ปสาขา  ชายนฺติ          เกสา  โลมา  นขาปิ  จ

ยญฺจสฺส  ภุญฺชติ  มาตา          อนฺนํ  ปานฺญจ  โภชนํ

เตน  โส  ตตฺถ  ยาเปติ          มาตุกุจฺฉิคฺคโต  นโร *

แรกเกิดเป็นกลละ

ต่อจากกลละก็เป็นอัมพุทะ

ต่อจากอัพพุทะก็เกิดเปสิ

ต่อจากเปสิก็เกิดฆนะ

ต่อจากฆนะก็เกิดปัญจสาขา ทั้งผม ขน และเล็บฯ

อนึ่ง มารดาของสัตว์ผู้นั้นบริโภคอาหาร คือข้าวและน้ำใด

สัตว์ผู้อยู่ในท้องของมารดานั้น

ย่อมเป็นไปในท้องของมารดานั้น

ด้วยอาหารที่มารดาบริโภคนั้น.

ก็ในพระคาถานี้ คำว่า กลละ ได้แก่ รูปที่เป็นเพียงน้ำใสๆ มีประมาณเพียงเท่าน้ำมันงาใส อันเปื้อนอยู่ที่ปลายขนแกะ. ต่อมามีปริมาณมากขึ้นและขุ่นขึ้น มีสีเหมือนน้ำล้างเนื้อ เรียกว่า อัพพุทะ

ส่วน เปสิ ได้แก่รูปที่แข็งตัวขึ้นจนเป็นวุ้น เป็นชิ้นขึ้นมักเรียกว่า ก้อนเลือด, จากเปสินั้นนั่นแหละ มีวัยเจริญเติบโตต่อไปอีก จนเป็นก้อนเนื้อก็เรียกว่า ฆนะ ภายหลังต่อมา ปัญจสาขา(สาขา ๕) คือมือ ๒ เท้า ๒ ศรีษะ ๑ ก็ปรากฏขึ้น เป็นอยู่ด้วยอาหารที่มารดากลืนกิน ซึ่งแผ่ซ่านอยู่ในตัวของมารดา และอาหารที่ถูกส่งไปทางสายสะดือ จนกว่าจะคลอดจากครรภ์.

(* สํยุตฺตนิกาย สคาถวคฺค ๑๕/๒๘๖)