ฟังนิทานมาหลายวัน

          จั่วเรื่องปาก (ตอนที่ ๑) ไว้ ชวนให้คิดว่ามีตอนที่ ๒

          ความจริงก็มี เพียงแต่ว่า ให้ “ปาก” เขานั่งรอไปก่อน ตอนนี้นึกเรื่องหนึ่งขึ้นมาได้

          ถือโอกาสวิเคราะห์พระธรรมคำสั่งสอน เพื่อขยายขอบเขตแห่งความเข้าใจ อันจะเป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่เราท่านทั้งหลายสืบต่อไป

          ลองมาพิจารณาคำนี้กันหน่อยดีไหม ?

          คำว่า “อภัย” และ “ให้อภัย”

          หลายคนพอพูดถึงคำว่า อภัย หรือ ให้อภัย มักจะตามมาด้วยเรื่อง หรือเหตุการณ์ที่บุคคลใดบุคคลหนึ่งพลั้ง หรือกระทำผิดอย่างใดอย่างหนึ่ง อาจเป็นเรื่องเล็กน้อย หรือเรื่องใหญ่โตก็ตาม แล้วผู้กระทำนั้นสำนึกผิด หรือยอมรับผิด จึงเกิดการให้อภัย ไม่เอาผิด ไม่เอาโทษ  เช่น ลูกพลาดพลั้งกระทำความผิด เมื่อสำนึกได้ พ่อแม่ก็ให้อภัย

          อภัย หรือ ให้อภัย ในความหมายนี้ จึงมักมาพร้อมกับความผิดพลาดอย่างใดอย่างหนึ่งเสมอ

          นั่นเป็นเรื่องของความเข้าใจโดยทั่วไปของเรา ซึ่งแม้จะไม่ผิด แต่ก็ไม่ครบถ้วนกระบวนความของหลักธรรม

          ถ้าจะให้ครบถ้วนกระบวนความ ควรเข้าใจหลักธรรมนี้อย่างไร ?

          คำตอบคือ ควรเข้าใจให้ตรงตามความหมายที่แท้จริงของคำ

          ความหมายที่แท้จริงเป็นอย่างไร ? ลองมาดูกัน

          รากศัพท์จริง ๆ ของคำว่า อภัย นี้ มาจากคำว่า ภย (ภะยะ) แปลว่า น่ากลัว + อ (อะ) ซึ่งแปลว่า ไม่ รวมคำสองคำนี้ จะได้ความหมายว่า ไม่น่ากลัว

          สะท้อนให้เห็นความจริงของโลกอย่างหนึ่งว่า ในโลกนี้มีสิ่งที่ “น่ากลัว” สำหรับมนุษย์ซุกซ่อนอยู่

          มนุษย์กลัวอะไรบ้าง ? คำตอบคงมีมากมาย สุดที่จะพรรณนาได้หมด เป็นต้นว่า

          กลัวแก่ กลัวเจ็บ กลัวตาย กลัวไม่มีกิน กลัวขโมย กลัวถูกแย่งคนรัก กลัวคนรักกลายเป็นอื่น กลัวไม่สวย กลัวถูกตำหนิ กลัวถูกหลอก กลัวภัยมืด กลัวตกงาน กลัวเงินเดือนไม่ขึ้น กลัวถูกปลด กลัวถูกคุกคาม กลัวถูกเอาเปรียบ กลัวน้ำท่วม กลัวฝนไม่ตก กลัวเกิดสงคราม กลัวขาดทุน กลัวโรคภัยไข้เจ็บ กลัววิกฤติโลกร้อน ฯลฯ

          ซึ่งเมื่อว่าโดยสรุปแล้ว สิ่งที่น่ากลัวสำหรับมนุษย์มาจากธรรมชาติแวดล้อมส่วนหนึ่ง มาจากที่มนุษย์กระทำต่อมนุษย์ส่วนหนึ่ง มาจากสิ่งที่เรียกว่ากิเลสภายในตัวมนุษย์อีกส่วนหนึ่ง

          แต่ไม่ว่ามาจากไหน ล้วนเป็น “ภัย” คุกคามสำหรับการเป็นอยู่ของมนุษย์ทั้งสิ้น

          ทำอย่างไร “ภัย” เหล่านี้จึงจะหมดไป  นี่เป็นโจทย์ใหญ่มากสำหรับชีวิตของเรา

          ทำอย่างไรโลกนี้จึงจะปลอดภัยสำหรับมนุษย์ ปลอดภัยทั้งจากการกระทำของมนุษย์เอง และปลอดภัยจากธรรมชาติแวดล้อม ปลอดภัยทั้งจากกิเลสซึ่งซุกซ่อนอยู่ภายใน ซึ่งพร้อมที่จะทำอันตรายได้อย่างน่ากลัว

          การกระทำที่ทำให้ภัยเหล่านี้หมดไปนั่นแหละคือความหมายของ “ให้อภัย”

          ให้อภัย แปลตามภาษาและความเข้าใจของผู้เขียนจึงได้แก่ การให้ความไม่เป็นพิษ เป็นภัยต่อกัน, ให้โดยการงดการกระทำ คำพูด และความคิดที่เป็นภัยต่อมนุษย์ร่วมโลก

          การกระทำ คำพูด และความคิดแบบไหนที่เป็นภัยต่อเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน

          พิจารณากันง่าย ๆ อย่างนี้ 

          คนอื่นทำ พูด คิดกับเราอย่างไรแล้วทำให้เราเกิดความกลัว หวาดระแวง หวาดหวั่นนั่นแหละคือภัยสำรับเรา เราทำ พูด คิดกับคนอื่นอย่างไรแล้วทำให้คนอื่นกลัว นั่นคือภัยสำหรับคนอื่น คนอื่นทำกับเราอย่างไร พูดกับเราอย่างไร คิดกับเราอย่างไรแล้วทำให้เราเกิดความกลัว หวาดหวั่น หวาดระแวง ให้เรางดที่จะกระทำสิ่งเหล่านั้น นี่คือความหมายของการให้อภัย

          เรารัก เราปกป้องชีวิตของเรา ไม่ต้องการให้ใครมาทำร้าย เบียดเบียน ข่มเหงรักแก เอารัดเอาเปรียบเรา เรารู้สึกกลัว เราหวาดหวั่น รู้ไม่ปลอดภัยเมื่อใครมาทำในลักษณะนี้กับเรา เราก็ต้องไม่ทำในลักษณะเดียวกันนี้กับผู้อื่น

          ทำได้อย่างนี้ เราจะอยู่ด้วยกันด้วยความเข้าใจ เห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกัน

          ทำได้อย่างนี้ แสดงว่าเราเข้าถึงความหมายที่แท้จริงของคำว่า ให้อภัย

          ทันทีที่รู้จักให้อภัย ชีวิตก็จักปลอดภัย ! แต่ชีวิตจักปลอดภัย ก็ต่อเมื่อบุคคลงดเว้นพฤติกรรมที่เป็นภัย

          วันนี้ มาสำรวจดูว่า มีพฤติกรรมอะไรบ้างที่เป็นภัยสำหรับเพื่อนมนุษย์

          มาร่วมกันให้อภัยได้ไหม ?

          ปล. ช่วงนี้ทางวัดกำลังเตรียมงานปฏิบัติธรรมเนื่องในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา วิสาขบูชา อาจทำให้ห่างเหินการสนทนาแลกเปลี่ยนไปบ้าง หรืออาจถึงเงียบไปเลย ก็ขอให้ท่านรับทราบตามนี้