การลุกขึ้นสู้ทางการเมือง บนหนทางแห่งธรรมะของสงฆ์พม่า

อดิศร เกิดมงคล

สถานการณ์ล่าสุดในพม่า เมื่อช่วงบ่ายวันนี้มีการเดินขบวนของประชาชนและพระสงฆ์นับแสนคนออกมาเดินขบวนประท้วงกลางเมืองย่างกุ้ง มายังบริเวณเจดีย์เชวดากอง โดยผ่านอดีตมหาวิทยาลัยย่างกุ้ง ที่เคยเป็นจุดศูนย์รวมการต่อสู้ทางการเมืองเมื่อเหตุการณ์ 8888 เมื่อ 19 ปีที่แล้ว เป็นระยะทาง 8 กิโลเมตร โดยการเดินขบวนครั้งนี้มีนักศีกษา ศิลปิน และอดีตผู้แทนที่ได้รับการเลือกตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อ ปี 1990 เข้าร่วมในครั้งนี้ด้วย

ขณะเดียวกันในเมืองใหญ่หลายเมืองก็มีการชุมนุมประท้วงของพระสงฆ์และประชาชน ที่เมืองเมาะละแหม่ง รัฐมอญ พระสงฆ์ นักศึกษา ประชาชน ราวสี่พันคนออกมาเดินขบวนไปตามผ่านบริเวณตลาดกลางเมือง  ในเขตเมอกุย  พระสงฆ์และประชาชนนับแสนคนได้ออกมาเดินขบวนไปตามถนน มาสวดแผ่เมตตา เช่นเดียวกับเมืองใหญ่อีกหลายๆ เมือง ซึ่งนับได้ว่าเป็นการเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องของพระสงฆ์และประชาชนมาร่วมหนึ่งสัปดาห์ แนวโน้มการเคลื่อนไหวในลักษณะเช่นนี้จะดำเนินต่อไป และขยายตัวออกไปตามเมืองต่าง ๆ มากขึ้นเรื่อยๆ 

กรณีเรื่องพระพม่าออกมาเคลื่อนไหวดังที่เป็นข่าวตอนนี้ จริง ๆ ต้องบอกว่าปรากฎการณ์นี้เป็นปรากฎการณ์ที่ต่อเนื่องกันมา ตั้งแต่หลังจากการปล่อยตัวผู้นำนักศึกษายุค 8888 และนำมาซึ่งกลุ่มชุดขาว คือ กลุ่มอดีตนักศึกษาและประชาชนที่เคยร่วมกันเคลื่อนไหวเรียกร้องประชาธิปไตยในปี 1988 ได้นัดกันแต่งชุดขาวไปสวดมนต์ตามวัด หรือศาสนสถานตามเมืองต่างๆ  ของพม่า โดยมีเป้าหมายที่จะเรียกร้องให้มีการปล่อยนักโทษการเมือง และเรียกร้องให้มีการเปลี่ยนผ่านการเมืองพม่าในสู่ประชาธิปไตยอย่างสงบและสันติ รวมถึงเรียกร้องให้รัฐบาลรับผิดชอบต่อกรณีผู้ที่ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์น้ำท่วม (ซึ่งตอนนั้นรัฐบาลทหารพม่าค่อนข้างเพิกเฉยมาก ๆ ) มีการล่ารายชื่อเพื่อเรียกร้องต่อที่ประชุมสมัชชาขององค์การสหประชาชาติ

ซึ่งเหตุการณ์นั้นสร้างความตื่นตัวให้แก่ประชาชนพม่าค่อนข้างมาก เพราะในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมาสังคมพม่าอยู่บนพื้นฐานของความหวาดกลัวอำนาจของรัฐบาลทหารมาตลอด  กิจกรรมครั้งนี้ได้จุดประกายให้ผู้คนลุกขึ้นมาทำอะไรเพื่อก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง เริ่มจากสิ่งที่ง่าย ๆ  ไม่เสี่ยงมาก (คือใครจะมาจับคนสวดมนต์หละใช่ไหมครับ แต่จริงๆ  ก็มีคนโดนจับในครั้งนั้นนะครับ) เมื่อพอมาเจอกับสถานการณ์ขึ้นราคาน้ำมันอย่างมโหฬารในครั้งนี้ ทำให้ผู้คนเริ่มรู้สึกว่า มันไม่ไหวแล้ว เพราะมันกระทบกับคนเกือบทุกคน ข้าวของเครื่องใช้ก็ขึ้นราคาหมด ก็เลยเกิดการออกมาประท้วง

กลุ่มพระสงฆ์ ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีบทบาทไม่น้อยในสังคมพม่าก็เห็นว่าควรจะต้องทำอะไรให้รัฐบาลรู้บ้าง ก็เลยออกมาประท้วง ตอนแรกก็เริ่มจากเล็ก ๆ เพียงบางวัด พอพระเริ่มประท้วง ทหารและกองกำลังจัดตั้งของทหารก็เข้าไปปราบปรามมีการไล่ทุบตีพระ จนพระต้องปิดล้อมวัดไม่ให้ทหารออกจากวัดได้ จนต้องมีการเจรจากัน ทหารยอมขอโทษ และใช้วิธีการบริจาคของให้วัด ซึ่งพระใช้วิธีการคว่ำบาตร (อันนี้คว่ำจริง ๆ เพราะไม่รับกิจนิมนต์ ไม่รับการทำบุญใด ๆ ของทหารและครอบครัวเลย คือจะใส่บาตรท่านก็ไม่ยอมรับเลยประมาณนั้น) และเริ่มขยายวงกว้างไปเรื่อย ๆ จนนำมาซึ่งการเดินขบวนครั้งที่ผ่านมาของพระสงฆ์

เอาเข้าจริงๆ  แล้วบทบาทของพระสงฆ์พม่ากับการเมืองเป็นสิ่งที่คู่กันมาตลอด ตั้งแต่สมัยโบราณ (ถ้าดูเรื่องพระนเรศวร ฉบับท่านมุ้ย จะเห็นบทบาทที่ชัดเจนของมหาเถรคันฉ่องกับการเมืองในสมัยบุเรงนอง) ในช่วงสมัยอาณานิคมพระพม่าจำนวนมากออกมาสร้างกระแสชาตินิยมในพม่า พระเถระ อย่าง อูโอตะมะ ออกมาตีความคำสอนทางพุทธศาสนาว่า “ก่อนที่มนุษย์จะก้าวถึงขั้นตัดกิเลส เพื่อให้ได้พระนิพพาน มนุษย์จะต้องมีอิสรภาพเสียก่อน” ซึ่งก็เท่ากับว่าต่อให้ปฏิบัติธรรมไปแค่ไหน แต่ถ้าชีวิตจริงยังอยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษ ก็ไม่สามารถจะบรรลุนิพพานได้ ทำให้การต่อสู้เพื่อเพื่ออิสรภาพของประเทศ เป็นภารกิจหน้าที่ของชาวพุทธพม่า คนก็เลยออกมาต่อสู้เพื่อเอกราช 

ในสมัยเหตุการณ์การเรียกร้องประชาธิปไตยเมื่อปี 1988 พระสงฆ์กลายเป็นกลุ่มที่มีบทบาทนำไม่แพ้กลุ่มนักศึกษา หลังจากเหตุการณ์นั้นมีพระสงฆ์จำนวนมากถูกจับกุมในฐานะนักโทษการเมือง หลายท่านมรณภาพในคุก

เคยมีคนถามผมว่า พระสงฆ์มายุ่งเกี่ยวกับทางโลกนี่ไม่เป็นอะไรเหรอ ผมคิดว่านั่นเป็นมุมมองที่เราเอาพุทธแบบไทยไปมอง เพราะเอาเข้าจริง ๆ วัด พระ และชุมชนมันเป็นส่วนหนึ่งของซึ่งกันและกันตลอด หากชุมชนมีความทุกข์ยาก สงฆ์ก็ลำบากไปด้วย กิจของสงฆ์ก็คือ ทำให้ผู้คนถึงพร้อมที่จะเข้าสู่แก่นแห่งธรรมะ แต่ถ้าผู้คนยังลำบากยากเข็ญอยู่ ยังต้องดิ้นรนกับชีวิตอยู่ จะเป็นไปได้หรือที่คนจะพร้อมที่จะเข้าถึงแก่นของธรรม (อันนี้ผมคิดเอาเองนะ)