หนังสือ เป็นสื่ออย่างหนึ่งที่ข้าพเจ้าว่า มีเสน่ห์ นอกเหนือจากการที่เราได้อ่านแล้ว ยังได้ชื่นชมกับความมีคุณค่าต่อการสะสม ในกล่องเก็บหนังสือของข้าพเจ้า จะมีหนังสือที่ถือว่า เป็นหนังสือ เก็บสะสม มีจำนวน ๖๑ เล่มด้วยกัน แบ่งเป็นหมวดหมู่เช่นนกฎหมาย ซึ่งประกอบด้วย

กฏหมายตั้งแต่รัชกาลที่ ๕ รัชกาลที่ ๖ รัชกาลที่๗

กฎหมายราชบุรี

หนังสือสัญญาระหว่างกรุงสยามกับกรุงฝรั่งเศส ฯลฯ

บางเล่ม จะเป็น หนังสือที่ระลึกงานศพ บางเล่มจะเป็นหนังสือตำราเรียนสมัยก่อน เช่น ตำราภูมิศาสตร์เล่มแรก รวมทั้งประชุมพงศาวดารเกี่ยวกกับโคลง กลอน

ในวันนี้ขอหยิบหนังสือเล่มหนึ่งที่มีคุณค่าน่าเก็บรักษาและอ่าน เพื่อให้เข้าใจถึงแก่นของประเพณีบางอย่าง ....นั่นคือ 

ประเพณีเนื่องในการเกิด และประเพณีเนื่องในการตาย โดย เสถียรโกเศศ

(๒๔๙๕)

สำหรับ วันนี้ข้าพเจ้าขอกล่าวถึงเฉพาะ ส่วนของประเพณีเนื่องในการตาย 

ซึ่งปรากฏตั้งแต่หน้า ๑๐๓ เป็นต้นไป ขอนำบางส่วนของหนังสือมาให้เป็นตัวอย่างและเล่าสู่กันฟังและชม

“........คนที่อยู่ร่วมกันเห็นอยู่หลัดๆ เมื่อพลัดพรากจากกันก็ไป ก็เกิดความอาลัย ใจหาย รู้สึกว่าความคุ้นเคยที่มีอยู่มาขาดสะบั้น ไม่มีวันได้พบปะกันอีก เมื่อได้เห็น มีพิธีการเกี่ยวกับเรื่องทำศพ ได้ยินพระสวดเลื่อนลอยมาตามลม เวลาดึกสงัด ก็เกิดความหดหู่เยือกเย็นใจ รี่ก็เป็นเพราะเรากลัวความตายนั่นเอง

มนุษย์ เมื่อครั้งกระโน้น เมื่อเห็นเพื่อนตาย ในขั้นต้นจจะรู้สึกผิดสังเกต เห็นเพื่อนอนนิ่งไม่ไหวตัว ก็คลานเข้าไปดูและร้องเรียก เพื่อนก็ไม่ขาน ยื่นมือไปถูกต้องตัวเพื่อนรู้สึกว่าเย็นมลืดชืดผิดปรกติ เกิดพิศวงงงงวยว่าทำไมจึงเป็นเช่นนี้ ”

จารีตประเพณี

“อันจารีตประเพณีนั้น เป็นมรดกตกทอดของบรรพบุรุษตกทอดมาถึงเรา เราจึงมีหน้าที่สืบต่อไว้ เพราะจารีตประเพณีเป็นส่วนสำคัญ รักษาความเป็นชาติไว้ได้”

พวงหรีด

“การไปเยี่ยมศพมักมีพวงหรีดดอกไม้สดหรือดอกไม้ปลอมไปคำนับศพด้วย ประเพณีพวงหรีด เราได้แบบอย่างมาจากฝรั่ง บางท่านจึงรังเกียจพวงหรีด ว่าไม่ใช่ของไทยใช้พวงมาลัยแทนก็มี

ต้นเหตุที่จะเกิดประเพณีวางพวงหรีดที่ศพ กล่าวว่าพวงมาลาเป้นของสูง สำหรับรัดเศียรเทวดา ภายหลังเลื่อนมาเป็นพวงหรีดและมงกุฎของฝรั่ง ชาวอิยิปต์โบราณก็มีธรรมเนียมการวางพวงมาลาด้วยดอกไม้บนเศียรศพ พิธีของพราหมณ์ก็มีดอกไม้และพวงหรีดประดับศพและเอาบูชาพราหมณ์ด้วย แต่ประเพณีฝรั่ง วางพวงหรีดที่ศพในปัจจุบันไม่ได้ถือเป็นการบูชาให้เกียรติยศแก่ศพถือแต่ว่าเป็นเครื่องหมายแสดงวามเศร้าโศกเท่านั้น”

“วัฒนธรรมคือวิถีหรือความเป็นอยู่ของคนในส่วนรวม ซึ่งสืบต่อกันได้และเจริญงอกงามได้ ถ้ารู้จักรักษาไม่ให้ขาดตอน”

ชมประมวลภาพบางส่วนของ พิธีกรรมและประเพณีปฏิบัติแบบเรียบง่ายเพื่อแสดงความอาลัยต่อผู้จากไป อาจมีการประยุกต์เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจ แต่พยายามคงไว้ซึ่งวัตถุประสงค์ของแต่ละพิธีกรรม ด้วยความเข้าใจ 

จากการอ่านหนังสือ ของท่านเสถียรโกเศศ และ
จากคำบอกเล่าของผู้หลักผู้ใหญ่ของครอบครัว