สต๊กก๊อกธม...ยามที่ฉันได้กลิ่นอายแห่งบาราย ในปัจจุบันปราสาทหินสด๊กก๊อกธมกำลังอยู่ระหว่างการบูรณะซ่อมแซมขึ้นใหม่ จากสภาพดั่งเดิมที่พังทลายและจมลงอยู่ใต้กองดินและป่าไพรสณฑ์ อาจารย์ศุภศรุต เล่าไว้ใน “The Lost World” กำเนิดใหม่ “สด๊กก๊อกธม” กับ “เหตุผล” ที่อยากให้ไปเยือน ว่า... "ซากปรักหักพัง เป็นสิ่งก่อสร้างที่ก่อเรียงด้วยหินทรายเป็นชิ้น ๆ การบูรณะปราสาทหินในเมืองไทย จะนิยมเลือกใช้วิธี “อนัสติโลซิส” ซึ่งเป็นวิธีเก่าแก่ของชาวฮอลันดาที่ใช้บูรณะ “บุโรพุทโธ” มหาเจดีย์วัชรยานขนาดมหึมาในเกาะชวากลางมาแล้ว ชาวฝรั่งเศสได้นำวิธีการนี้มาใช้กับปราสาทหินในกัมพูชา “เมืองอาณานิคม” ของตน จึงเป็นความนิยมต่อมายังเมืองไทยที่มีปราสาทหินทรายในวัฒนธรรมเขมรอยู่อย่างมากมาย ซึ่งใช้วิธีการนี้ได้ใช้บูรณะปราสาทหินพิมายเป็นครั้งแรก การบูรณะจะเริ่มต้นจาก การขุดค้นทางโบราณคดี เพื่อหาหลักฐาน นำดินและต้นไม้ที่เป็นสิ่ง "แปลกปลอม" ออกไปจากตัวโบราณสถานทั้งหมด หรือคงเหลือไว้ในส่วนที่ไม่พังทลาย แล้วนำชิ้นส่วนหินทรายที่พังถล่มลงมากองกับพื้นหรือจมอยู่ใต้ดิน มาจัดวางเรียงในกลุ่มเดียวกัน จากนั้นก็รื้อชิ้นส่วนหินทรายของอาคารที่เหลืออยู่ที่ “ยังไม่พังทลาย” ลงมาทีละชิ้น โดยมีการกำหนดรหัสของหินแต่ละก้อนไว้โดยละเอียด เมื่อศึกษารายละเอียดของหินแต่ละก้อนแล้ว จึงนำชิ้นส่วนทั้งที่พังทลายและที่รื้อลง มาลองประกอบกันใหม่บริเวณลานทดลองประกอบ ทำความสะอาดและประกอบ“จิ๊กซอว์” (Jigsaw) ขึ้นเป็นรูปแบบตามที่ศึกษาไว้อย่างระมัดระวัง ก่อนนำกลับไปประกอบในบริเวณที่รื้อลงมา รากฐานของเดิมจะถูกรื้อออกทั้งหมด และจะเทคอนกรีตเสริมเหล็กเข้าไปแทนที่ชั้นหินอัดเดิมที่เคยเป็นรากฐานเพื่อสร้างความแข็งแรง จากนั้นจึงค่อยนำ “จิ๊กซอว์” ปราสาทที่ประกอบไว้บริเวณลานทดลอง เข้ามาติดตั้งที่เดิม โดยมีการเสริมคานและเสาคอนกรีตทั้งหมดเพื่อความแข็งแรง ชิ้นส่วนหินทรายใดหายไปก็จะนำหินทรายที่มีสีแตกต่างเข้ามาแทนที่ส่วนนั้น เฉพาะส่วนที่มีผลต่อความมั่นคงของสิ่งก่อสร้างเท่านั้นครับ ไม่ต่อเติมขึ้นไปทั้งหมด"

เราเร่งฝีเท้าตามอาจารย์ศุภศรุตและวิทยากรท้องถิ่น เจ้าหน้าที่กรมศิลปากร คลิก เพื่อชมคลิป ความยาว ประมาณ๑ชั่วโมง สต๊กก๊อกธม...ฉันรักและหวังในความเป็นมรดกโลก

ทับหลังเป็นลวดลายเนื้อเรื่องตามความเชื่อทางศาสนา ที่นี่เป็น สมัยบาปวน ซึ่งเป็นยุคต้นก่อนเข้ายุคนครวัด ทางเดินด้านข้างเราจะเห็นเสานางเรียง โคปุระทางด้านทิศตะวันตก ช่องหน้าต่างเป็นเสาลายลูกมะหวดที่มีลายเฉพาะ หลักฐานที่น่าสนใจ แสดงช่องผ่านน้ำศักดิ์สิทธ์ที่ระเบียงคต  เพื่ออกไปด้านนอกซึ่งแปลกกว่าปราสาทที่อื่นๆ หินทราย และหินศิลาแลง ที่ถูกรื้อ นำมาบูรณะ แบบต่อจิ๊กซอว์ ภายในปรางค์ ก็จะมีห้องยื่นออกไปสองข้าง ซึ่งไม่เหมือนปราสาทที่อื่น เป็นห้องที่ใช้เก็บของมีค่า ปรางค์ประธานทางด้านตะวันออก ยอดปรางค์ประธานที่มีที่รองรับน้ำศักดิ์สิทธิ์ ประดับด้วยบัวกลุ่ม เห็นอยู่ลิบๆบนยอด งานเข้าประตู เป็นลักษณะพิเศษคือเป็นลักษณะของงานไม้ บรรณาลัยและงานเรียงหิน หินทุกก้น มีเลขทเบียนประทับเพื่อนำขึ้นประกอบใหม่ เสานางเรียงเอก ที่เชื่อกันว่ามีความศักดิ์สิทธิ์ เราได้มีการขอพรจากเสาหลักประวัติศาสตร์แห่งนี้ ลวดลายซุ้มประตูด้านบนที่นำลงมาบูรณะ โดยรื้อลงมา แยกตามทิศไป เราเดินกันไปตาม ทางบาราย เรื่อยๆ เพื่อไปถึงต้นทางบาราย บารายที่ทอดยาว ปลายอยู่ต้นไม้ลิบๆ ด้านชายแดนเขมร ที่ยังมีกับระเบิดที่กู้ยังไม่หมด วิทยากร ให้อรรถาธิบายถึงเส้นทางเสด็จของกษัตริย์ เพื่อทรงประกอบพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ ประตูโคปุระด้านทิศตะวันตก ศิลปะเกรียง ของแท้ ทับหลังประตูนี้เป็นรูปนารายณ์บรรทมสินธุ์ แต่ตะแคงคนละด้านกับ ที่หน้าบันของพนมรุ้ง (คลิป นาทีที่ ๓๒.๔๐) ทับหลัง.....ถูกโจรกรรมลอกเอาไป เสียส่วนใหญ่ ทับหลังบนอีกประตูโคปุระอีกประตูหนึ่ง จะเห็นลายหน้ากาล บาปวน รูป มีฐานนรสิงห์ (คลิป นาทีที่ ๓๔.๕๐) อาจารย์ศุภศรุต อรรถาธิบาย เพิ่มเติมในรถ สำหรับ ข้าพเจ้า ประเด็นความขัดแย้งระหว่างไทยกับเขมรเป็นอย่างไร นั้น ยังรอการเจรจากันระหว่างทั้งสองฝ่าย แต่ข้าพเจ้ารู้สึกรักและหวงแหนสต๊กด๊กธมมิใช่ด้วยสาเหตุเพื่อจะถือครอง หากเป็นเหตุด้วยหวังให้ที่นี่ได้ถูกบำรุงรักษาประวัติศาสตร์ของเขาอย่างถูกต้องให้เป็นมรดกโลกอย่างถาวรสืบไป

หมายเหตุ ภาพจากบล๊อกคุณความทรงจำเก่าๆ และแม่หมี

เนื่องจากเมมโมรี่การ์ดกล้องข้าพเจ้าหมดตั้งแต่กิจกรรมที่โรงเรียนบ้านทดเจริญ

อ้างอิง

“The Lost World” กำเนิดใหม่ “สด๊กก๊อกธม” กับ “เหตุผล” ที่อยากให้ไปเยือน

เพลงเขมรพายเรือ

http://profile.imeem.com/aAKcK_N/music/_rAqd_X_/ 07_khamen_phay_ruamp3/