วันนี้เพื่อนซี้ผมคนหนึ่งโทร.มาบอกว่าได้อ่านข้อเขียนของผมในบล็อก ที่ให้คำแนะนำแก่คนที่เพิ่งเริ่มเขียนบล็อก (ที่มีปัญหาว่าไม่รู้จะเขียนเรื่องอะไรดี ไม่มีเรื่องจะเขียน) 

แต่เพื่อนคนนี้มีปัญหาต่างออกไปอีก คือว่า เขามีเรื่องที่จะเขียนเยอะ ชอบเล่า ชอบเขียนอยู่แล้ว แต่เขียนแบบมวยวัด เขียนได้เรื่อย ๆ ไม่รู้ว่าถูกหลักการเขียนที่ดีหรือเปล่า

จึงต้องการพัฒนาตัวเองให้เป็นนักเขียนมืออาชีพ เขียนอย่างถูกหลักวิชาการ และอยากได้คำแนะนำจากผม

ผมเลยรีบบอกเพื่อนไปทันทีว่า ผมไม่กล้าให้คำแนะนำหรอก เพราะผมก็มวยวัดเหมือนกัน ไม่ใช่นักเขียนมืออาชีพ  และก็ไม่ใช่นักวิชาการด้วย

เขาเลยบอกต่อว่า “รู้แล้วว่าเอ็ง ไม่ใช่นักเขียนมืออาชีพ แต่เห็นว่าเป็นนักอ่าน เลยอยากให้ช่วยไปอ่านมา แล้วเอามาเขียนไว้ในบล็อกให้หน่อยได้ไหม?  ” 

ผมจึงตอบกลับไปในฐานะคนคุ้นเคยว่า “ถ้าอย่างนั้นก็โอเค เดี๋ยวจัดให้...ขอเวลาไม่เกินสองวัน จะรีบหาคำตอบมาให้อ่าน ” 

หลังจากรับปากเพื่อนแล้ว ผมก็รีบหาตำรับตำรา หนังสือต่าง ๆ เกี่ยวกับเรื่องการเขียน ในตู้หนังสือที่บ้านโชคดีเจอบทความในแม็กกาซีน ค.คน ฉบับเดือนสิงหาคม 2551  

เรื่อง “อยากเป็นนักเขียนต้องอ่านอย่างไร ? “  เขียนโดย รศ. ชูศักดิ์  ภัทรกุลวณิชย์  อาจารย์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เจ้าของรางวัลนักวิจารณ์วรรณกรรมยอดเยี่ยม กองทุนหม่อมหลวงบุญเหลือ เทพยกุล

คิดว่าน่าจะเป็นประโยชน์กับเพื่อนผมได้ เลยรีบคัดลอกบางส่วนมาไว้ให้อ่านตามสัญญา (ถ้าอยากอ่านบทความฉบับเต็มก็ไปหาซื้อมาอ่านเองนะ)

อาจารย์บอกว่า ....

...พื้นฐานการเขียนที่ท่านมองว่าสำคัญที่สุดคือ การอ่าน ซึ่งพื้นฐานของการอ่านก็คือ การที่เราพยายามทำความเข้าใจว่าข้อคิดข้อเขียนนั้น ว่าต้องการบอกอะไรเรา พยายามสื่อสารกับเราอย่างไร ด้วยวิธีการหรือถ้อยคำแบบใด…

แต่ถ้าจะให้เหนือไปกว่าระดับนั้นสำหรับคนที่สนใจงานด้านการเขียน สิ่งที่น่าจะทำในทุกครั้งที่อ่าน นั่นคือ พยายามสนทนากับข้อเขียน คิดตามสิ่งที่อ่าน หรือแม้กระทั่งคิดโต้แย้งกับข้อเขียนนั้น ก็เป็นเรื่องที่ทำได้และน่าจะทำ”

...การอ่านในทัศนะของอาจารย์ด้านวรรณคดีท่านนี้  จึงไม่ได้เป็นเพียงการรับสารและทำความเข้าใจตามเนื้อหา เพราะถ้าหวังว่าจะอ่านเพื่อให้เกิดปัญญาอย่างแท้จริงแล้ว ต้องอ่านอย่างมีวิจารณญาณ หัดคิดและตีความต่อไปจากตัวหนังสือที่ผ่านสายตา

…ยิ่งถ้ามองให้มันเป็นความสุขของการอ่านด้วยแล้ว การอ่านอย่างมีวิจารณญาณ นับเป็นการสร้างความเพลิดเพลินให้กับเราได้อีกทางหนึ่งด้วย...

การอ่านแล้วคิดมิเพียงเป็นการลับสมอง แต่ยังเป็นผลดีต่อการเขียน ในแง่ที่ทำให้เราได้เรียนรู้ที่จะใส่ใจและอ่อนไหวต่อภาษาที่ผู้เขียนใช้ในการสื่อสาร เข้าใจนัยยะที่แฝงเร้นอยู่ในเนื้อความนั้น

“เมื่อคุณอ่านมากขึ้น หลากหลายขึ้น สิ่งที่เป็นผลตามมาคือ คุณก็จะอ่อนไหวกับภาษาและการเขียนมากขึ้น พอถึงคราวที่คุณอยากเป็นนักเขียน เวลาสื่อความหมายกับผู้อื่นผ่านทางตัวอักษร คุณก็จะสามารถทำมันได้อย่างละเอียดอ่อนและแยบยลยิ่งขึ้น”

ในฐานะนักวิชาการและนักเขียนที่คลุกคลีอยู่กับแวดวงวรรณกรรมมานานร่วม 20ปี อาจารย์ชูศักดิ์มองเห็นแนวคิดบางประการที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นศัตรูต่อการอ่าน และมีผลกระทบต่อการสร้างนักเขียนคุณภาพในเมืองไทย

“น่าเสียดายที่มีอยู่ช่วงหนึ่ง ในวงวรรณกรรมบ้านเรามันเกิดแนวคิดที่ว่า การเป็นนักเขียนที่ดีต้องมีประสบการณ์ที่โชกโชน อ่านหนังสือไม่มากก็ไม่เป็นไร เพราะสามารถเขียนเรื่องได้จากประสบการณ์ชีวิต”

“คิดอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องผิด แต่มันถูกแค่ครึ่งเดียว ไม่ใช่ทั้งหมด”

ความคิดดังกล่าวอาจมีที่มาจากกระแสของวรรณกรรมแนวสัจนิยมในยุคหนึ่ง ที่เน้นการเขียนจากเรื่องจริงและประสบการณ์ตรง ซึ่งอาจารย์ชูศักดิ์เชื่อว่า การเขียนหนังสือไม่ได้อาศัยเพียงประสบการณ์ แต่ยังต้องการปัจจัยอื่นเป็นส่วนประกอบด้วย

อย่างน้อยที่สุด คนเป็นนักเขียนควรจะมีคลังคำและมีความเข้าใจในองค์ประกอบของวรรณศิลป์ ที่จะนำมาใช้เป็นเครื่องมือเพื่อผลิตงานเขียน ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งที่สะสมและสร้างขึ้นได้จากประสบการณ์การอ่านของแต่ละบุคคล

“ถ้าคุณมีประสบการณ์ แต่คุณไม่สามารถที่จะกลั่นกรองสังเคราะห์ หรือทำให้มันออกมาเป็นความเข้าใจที่ลึกซึ้งได้มันก็เปล่าประโยชน์”…

… “ที่สุดแล้ว ทุกๆ ครั้งที่คุณเป็นผู้อ่าน ไม่ว่าจะอ่านอะไรและอ่านจากไหน ถ้าอยากเป็นนักเขียน คุณควรฝึกฝนตัวเองให้รู้จัก “รับ” สารจากสิ่งที่อ่าน ไปพร้อมๆ กับ “ลับ” สมองของตัวเองด้วยการคิดและตีความ…

เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า การอ่านอย่างมีวิจารณญาณ เป็นรากฐานของการเขียนที่ดี

            เพื่อนคงได้คำตอบจากอาจารย์ชูศักดิ์แล้วนะว่าการที่จะเป็นนักเขียนที่ดีได้นั้น ต้องเริ่มจากเป็นนักอ่านที่ดีก่อน  แล้วถ้าเจอคำแนะนำดี ๆ จะเอามาโพสต์ไว้ไห้อ่านอีกแล้วกัน 

          วันนี้เอาแค่นี้ก่อนนะ  ต้องเข้านอนแล้ว เพราะพรุ่งนี้ต้องไปเป็นวิทยากรฝึกอบรมให้ธนาคารกสิกรไทยแต่เช้า สวัสดีครับ