ความเดิมตอนที่แล้ว ชาวคณะ"เรียนรู้คุณค่า ร่วมรักษา ศึกษามรดกโลก" ได้เดินทางมาถึงทุ่งใหญ่นเรศวรเป็นวันแรกในช่วงเย็น หลังจากนั้นก็มีกิจกรรมศึกษาธรรมชาติในรูปแบบต่าง ๆ กันครับ เช่น ส่องนก ดูกล้วยไม้ป่า และเดินป่าระยะสั้น ๆ ตาม trail ที่กำหนดไว้

@ เปิดตำนานทุ่งใหญ่กว่าจะเป็นป่ามรดก

          หลังจากเหนื่อยกันมาทั้งวัน  ชาวคณะต้องปฏิบัติภารกิจตามธรรมชาติเรียกร้อง คือ รับประทานอาหารเย็นร่วมกัน  โดยมีคุณประพลทำหน้าที่ขับกล่อมเพลง มีนายBlueHill เป็นลูกคู่ สังเกตุว่าทุกคนต่างรีบร้อนกินข้าวเย็นให้เสร็จเร็ว ๆ คงเป็นเพราะอย่างใดอย่างหนึ่งแน่นอนระหว่างมือกีตาร์กับลูกคู่ จนถึงบัดนี้ยังนึกไม่ออก

             ช่วงค่ำวันนั้น เจ้าหน้าที่เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ได้กล่าวแนะนำสถานที่  ประวัติความเป็น และโครงการที่ทางปตท.สผ.ให้การสนับสนุน    จากนั้นผู้เกี่ยวข้องโครงการ เช่น   คุณมารุต มฤคทัต กรรมการผู้จัดการใหญ่ปตท.สผ.  , คุณ นพรัตน์ นาคสถิตย์ และ คุณศรัณย์ บุญประเสริฐ  รวมถึงเจ้าหน้าที่เขตฯ ก็นั่งล้อมวงสนทนาเรียงร้อยความหมายและลมหายใจของป่าทุ่งใหญ่ กว่าจะมาเป็นป่ามรดกโลก ภายใต้ดวงดาวที่เริ่มประกายแสงระยิบระยับ

            เจ้าหน้าที่เขตฯ เล่าตำนานป่าทุ่งใหญ่ให้ฟังตอนหนึ่งว่า เดือน มกราคม  2516   กรมป่าไม้ เข้าไปสำรวจเพื่อเตรียมจัดตั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร และในปีเดียวกันนี้ ก่อนที่จะมีการประกาศให้ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ได้มีคณะนักล่าสัตว์กลุ่มใหญ่ ซึ่งมีข้าราชการ ทหาร พร้อมอาวุธทันสมัยเดินทาง โดยเครื่องบินปีกหมุนของทางราชการเข้าไปล่าสัตว์ในพื้นที่ทุ่งใหญ่ และเกิดเหตุเครื่องบินตกที่ อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม ซากสัตว์ป่าจำนวนมากกระจายทั่วบริเวณ ทำให้มีการสอบสวนและเกิดเป็นคดีอื้อฉาวในขณะนั้น ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรจึงเป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวางยิ่งขึ้น 

ซากสัตว์ป่าที่ถูกล่า

 ทั้ง 2 ภาพนำมาจากเว็บไซต์ของชมรมอนุรักษ์ป่าตะวันตก

           ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย ได้ถือเอากรณีนี้เป็นหนึ่งในเหตุผลในการเรียกร้องประชาธิปไตยด้วย และนำสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของประเทศไทยในเวลาต่อมา

          ด้าน คุณศรัณย์เสริมว่า ตอนนั้นอยู่ในสมัยรัฐบาลถนอม-ประพาส นักศึกษากำลังเรียกร้องขอประชาธิปไตย เนื่องจากไม่พอใจการปกครองแบบเผด็จการ พอเกิดกรณีการล่าสัตว์ที่ทุ่งใหญ่ กระแสเรียกร้องให้ถนอม-ประพาสลาออกก็ยิ่งรุนแรงขึ้น จะไม่ให้แรงได้อย่างไรเล่าครับ  เมื่อข้าราชการทหารทำผิดกฎหมายแท้ ๆ แถมเอาทรัพย์สินของราชการไปใช้ส่วนตัว กลับรอดคุกไปได้ เพราะข้ออ้างที่ว่าไปราชการ

       ที่ติดคุกมีคนเดียวคือ พรานชาวบ้านที่นำทางไปให้ยิงสัตว์   ความยุติธรรมอยู่ตรงไหน!!!

       อย่างไรก็ตาม ในเดือนเมษายน   2517  ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรในเขตอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี และอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ก็ได้รับการประกาศให้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอย่างเป็นทางการ นับเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าที่มีขนาดพื้นที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมพื้นที่ 2,279,500 ไร่ 

ภาพเสือโคร่งและสัตว์ป่าที่ได้จาก
งานวิจัยเสือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ด้านตะวันตก ครั้งที่ ๑/๒๕๔๙
วันที่ ๑๖ พฤศจิกายน - ๒๓ ธันวาคม ๒๕๔๙

สมเสร็จ สัตว์ป่าหายากอีกหนึ่งชนิด

กระทิงในทุ่งใหญ่นเรศวรแม้จะมีจำนวนน้อยกว่าห้วยขาแข้ง แต่ก็ตัวใหญ่กว่ามาก

           ส่วนคุณมารุต พูดถึง สาเหตุที่ปตท.สผ.ได้ร่วมลงนามกับกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ในโครงการความร่วมมือ สงวน คุ้มครอง อนุรักษ์  และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในพื้นที่มรดกโลกทุ่งใหญ่นเรศวรว่า ต้องการมีร่วมในการปรับปรุงระบบการสื่อความหมายในมิติต่าง ๆ ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ผ่านทางการพัฒนาการจัดนิทรรศการ การยกระดับศูนย์ข้อมูลนักท่องเที่ยว ป้านบอกทาง และคำอธิบาย ตลอดจนแผ่นพับสิ่งพิมพ์ต่าง ๆ

          "การสนับสนุนเรื่องเหล่านี้  นอกจากจะทำให้นักท่องเที่ยวผู้มาเยือนผืนป่าทุ่งใหญ่ได้รับความรู้คุณค่าและประโยชย์อย่างเอกอุแล้ว ยังจะเป็นการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ให้กับเครือข่ายเยาวชนและชุมชน"คุณ มารุต กล่าว 

         ปตท.สผ.  ถือเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของบริษัทที่มีความรับผิดชอบต่อสังคม (ซีเอสอาร์) ขณะที่อีกหลาย ๆ บริษัทที่ร่ำรวยเงินทองกลับไม่มี   และไม่ แต่กลีบมีเงินมีทองจัดงานกาลาดินเนอร์ที่แสนจะฟุ่มเฟือยและสิ้นเปลืองมาก โดยไม่มีประโยชน์อันใดคืนให้แก่สังคมเลย 
   
        ผมมองคนหนุ่มสาวนั่งล้อมวงฟังการสนทนาของชาวป่าอย่างตั้งอกตั้งใจ หลายคนแม้ง่วงนอน และต้องใช้ไม้ไล่ฝูงยุงที่รุมตอมกัด  แต่มิได้ลุกหนีไปไหน   ขอชมเชยครับ

        ค่ำคืนวันนั้น พวกน้อง ๆ ได้ซึมซาบแล้วครับว่า  ธรรมชาตินั้นสร้างสรรค์ สมดุลทุกเผ่าพันธุ์ เรียงร้อยบนพื้นดิน 

         เช้าวันที่ 2 ของชาวคณะ พวกเราตื่นกันแต่เช้า  ได้กาแฟอุ่น ๆ สักแก้ว ความหนาวเย็นจากไปโดยพลัน   คอนเสิร์ตนกยังคงทำหน้าที่ตามปกติ  ช่วงนี้ผมขอตัวแว่บไปถ่ายรูปกล้วยไม้ป่าที่ติดค้างจากวันวานเพราะแสงไม่พอ บางคนก็คว้ากล้องมาส่องดู ดูคึกคักกันตั้งแต่เช้า

ดูนกงานประจำที่ขาดไม่ได้ครับสำหรับทุ่งใหญ่นเรศวร

        วันนี้ชาวคณะมีกำหนดเดินทางไปสำรวจผืนป่าทุ่งใหญ่นเรศวรบางช่วง ซึ่งเป็นบริเวณที่มีเอกลักษณ์เป็นพิเศษด้วยความที่เป็นผืนป่าที่แห้งแล้งที่สุดของป่ามรดกโลก การเดินทางต้องใช้รถ 4WD เพียงสถานเดียว เพราะเส้นทางบางช่วงบางตอนลาดชันและเป็นหลุมเป็นบ่อ ต้องผ่านหน่วยพิทักษ์ป่าทิคอง

          ระยะทางจากที่ทำการเขตฯไปถึงบริเวณเป้าหมายของเรานั้น เป็นเส้นทางไม่กี่กิโลเมตร แต่กินเวลานานถึง 3 ชั่วโมง ผมโชคดีที่นั่งไปคันเดียวกับคุณนพรัตน์ ได้ฟังท่านเล่าถึงเบื้องหลังแผนการสร้างเขื่อนน้ำโจน ซึ่งจะแยกป่าทุ่งใหญ่ด้านตะวันออกกับด้านตะวันตก  ออกจากเป็น 2 เสี่ยง แต่ขณะนี้หยุดชะงักลงไปเพราะเกิดกระแสคัดค้านอย่างหนัก

คุณนพรัตน์บรรยายสภาพป่าเบญจพรรณให้ชาวคณะ

ป่า 2 ข้างทางมักพบสัตว์ป่า เช่น เก้ง และไก่ป่า

          ระหว่างทางเป็นป่าเบญจพรรณผสมป่าไผ่ หลังจากนั้นเป็นเขตป่าดิบแล้ง   ซึ่งรอยไฟป่าที่ไหม้เป็นทางดำนั้น จะหยุดอยู่แค่ริมป่าดงดิบเท่านั้น  เพราะแพ้ความชุ่มชื้นของป่า    

        แม้จะมากันเป็นขบวนใหญ่  แต่เราก็พบสัตว์ป่าหลายชนิด เช่น เก้ง ไก่ป่า ไก่ฟ้าหลังเทา  เหยี่ยว และรอยกระทิงที่ปรากฎบริเวณไล่ทาง เจ้าหน้าที่บอกว่าเป็นรอยกระทิงแม่ลุกที่ขึ้นมากินดินโป่ง นอกจากนั้น เรายังพบดอกกระเจียวสีชมพูขึ้นบริเวณป่าข้างทางด้วย คุณนพรัตน์บอกว่าเป็นคนละสายพันธุ์กับกระเจียวที่ป่าหินงาม

         ความเพลิดเพลินของป่า 2 ข้างทาง ทำให้เรามาถึงหน่วยพิทักษ์ป่าทิคองในเวลาไม่นานนัก จากจุดนี้เราจะพักกินข้าวเที่ยง และเดินทางต่อไปอีกประมาณ 30 นาที่จะถึงเป้าหมายของเรา จากปากทางเข้าตัวหน่วย มีแยกขวามือซึ่งจะเข้าไปบริเวณดินโป่งซึ่งเป็นจุดที่เจ้าหน้าที่เขตฯนำเกลือเม็ดไปโรยไว้เพื่อเป็นอาหารเสริมของสัตว์

เอื้องคำบริเวณหน่วยทิคอง

เอื้องสายล่องแล่ง งามไม่แพ้กัน

           หน่วยพิทักษ์ป่าทิคอง เป็นอีกจุดหนึ่งที่เป็นแหล่งชมกล้วยไม้ป่า กล้วยไม้ที่สำรวจพบมีหลายชนิด เช่น เอื้องสายล่องแล่ง  เอื้องสายน้ำผึ้ง และเอื้องคำ   

ปรอดหัวโขน พระเอกในดวงใจผม

อีกลีลาหนึ่งครับ ไม่เบาเหมือนกัน

พี่ ๆ ถ่ายรูปผมทำไมครับ

           ขณะแยกไปกินข้าวเที่ยงตามลำพังของคนรักสันโดษ ผมก็ปะเข้ากับเพื่อนติดปีกจากราวไพรที่เข้ามาทักทาย ครับเขาละนกปรอดหัวโขนแสนสวย เขามาเกาะที่กิ่งไม้ห่างจากผมประมาณ 3 เมตรเห็นจะได้  ผมยกกล้องขึ้นมาปรับโฟกัส เขายังไม่หนีไปไหน แถมทำเอียงคอมองกล้องอีกต่างหาก เสียงชัตเตอร์ดังขึ้นเบา  ๆ เขายิ่งทำท่าสนใจ  ไม่ตื่นคนเลย  

        ผมพยายามไม่รบกวนเขาอีก  เคลื่อนไหวช้า ๆ จากมาด้วยอาลัยอาวรณ์

เดินทางมาถึงจุดที่แล้งที่สุดในเขตทุ่งใหญ่นเรศวร

           ขบวนของเราใช้เวลาอีกชั่วขณะเดินทางมาถึงเป้าหมายซึ่งเป็นป่าที่แห้งแล้งที่สุดของประเทศ มีต้นปรงและต้นเป้งเท่านั้นที่อาศัยอยู่ได้ ทราบไหมครับว่าทำไมจึงเป็นเช่นนั้น ฟังคำตอบจากคุณนพรัตน์ในคลิปวิดีโอนี้ได้เลยครับ

         จบคำบรรยายจากคุณนพรัตน์ ชาวคณะก็ชวนกันถ่ายรูปเป็นที่ระลึก ท่ามกลางเปลวแดดที่ร้อนแรงสมเป็นป่าที่แห้งแล้งที่สุด จริง ๆ

         ขากลับเราแวะไปที่โป่งสัตว์บริเวณหน่วยพิทักษ์ป่าทิคอง   ระหว่างทางที่เดินเท้าเข้าไป ผมพบกล้วยไม้ดินชื่อแผ่นดินเย็น เห็นชื่อแล้วอยากให้ปลูกกันใน 3 จ.ชายแดนใต้เยอะ ๆ ครับ

        จุดนี้มีคุณศรัณย์ทำหน้าที่บรรยายให้ฟังกันสด ๆ  บริเวณต้นไม้ใหญ่ใกล้ ๆ โป่งมีห้างผูกไว้ตามคาคไม้ 3-4 ห้าง คุณศรัณย์บอกว่าเป็นห้างเก่าที่พรานมาผูกทิ้งไว้ ตอนนี้เก่ามากแล้ว แต่ไม่อยากรื้อ ทิ้งไว้ให้ดูกันว่าพรานผูกห้างยิงสัตว์ยังไง และผูกไว้บริเวณไหน   ขืนใครขึ้นไปมีหวังตกลงมาเจ็บตัวเปล่า ๆ  

       โป่ง  เป็นแอ่งดินเค็มตามธรรมชาติ เป็นดินที่มีเกลือแร่ต่าง ๆ ปนอยู่ เช่น เกลือโซเดียมคลอไรด์ เกลือแคลเซียม แมกนีเซียม หรือ โปตัสเซียมเป็นต้น ดินโป่งมักเป็นดินเนื้อละเอียด แต่บางแห่งอาจมีกรวด กิน หรือ ทรายปนอยู่ เนื้อดินมีสีดำ หรือแดงลูกรัง หรือขาว เวลา ฝนตกมักมีน้ำขังเป็นตมอยู่ในแอ่งกลางโป่ง 

ชาวคณะยืนฟังคุณศรัณย์บรรยายเรื่องดินโป่ง

แม้อากาศจะร้อน แต่ไม่ทราบเพราะอะไร คุณประพลยังยิ้มได้เสมอ

กล้วยไม้แผ่นดินเย็น

        สัตว์ป่าที่กินพืชเป็นอาหาร เช่น อีเก้ง กวาง กระทิง ช้าง ฯลฯ ชอบมากินดินโป่งมากเพราะว่าสัตว์ป่าเหล่านั้นขาดเกลือแร่ นอกจากนั้นสัตว์ป่าชนิดที่มีเขายังต้องการเกลือแร่ แคลเซียม ไปบำรุงเขาให้งอกงามและแข็งแรงอีกด้วย

        คณะเราใช้เวลาชมโป่งไม่นานนัก ก็ตกบ่ายคล้อยแล้ว ต้องเดินทางย้อนรอยกลับกันเสียที พรุ่งนี้เช้ามีกิจกรรมให้ทำกันอีกคือ ช่วยเจ้าหน้าที่เขตฯทำฝายเก็บกักน้ำชั่วคราว ไว้ใช้ยามหน้าแล้งครับ  สถานที่ก็ไม่ได้ไกลนัก หลังที่ทำการเขตฯ นั่นเอง 

ลงขันช่วยทำฝายกันน้ำชั่วคราว

สาว ๆ ปตท.สผ.แข็งแรงน่าดูชมครับ

สำเร็จเรียบร้อยก็ชักรูปเป็นที่ระลึกตามฟอร์ม

        ในมุมมองของนักนิยมไพรอย่างนาย BlueHill แล้ว เห็นว่า   3 วันกับโครงการเรียนรู้คุณค่า ร่วมรักษา ศึกษามรดกโลก  แม้เป็นเพียงช่วงสั้น ๆ และแตะเพียงตะเข็บป่าทุ่งใหญ่นเรศวรเท่านั้น แต่ก็มีความหมายและความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะในปัจจุบัน เยาวชนเด็กไทยหรือคนวัยหนุ่มสาวยังขาดความเข้าใจในวิธีของธรรมชาติอย่างถ่องแท้   ทำให้มองข้ามความสำคัญของป่า สรรพสัตว์ พรรณพืช จนก่อให้ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมติดตามมาอย่างมากมาย เช่น  โลกร้อน น้ำท่วม ฝนฟ้าผิดฤดูกาล รวมไปถึงการสูญพันธุ์ของสัตว์ป่า และพันธ์พืชบางชนิด

           การจัดค่ายเยาวชน และพัฒนาหลักสูตรให้ความรู้แก่เยาวชนละชุมชนในพื้นที่ป่ามรดกโลก จึงมีคุณค่าอเนกอนันต์  เพื่อรักษาไว้ซึ่งผืนป่าตะวันตกผืนสุดท้ายของประเทศ

          จุดยืนของปตท.สผ.ถือว่าน่าชมเชยมาก เพราะเล็งเห็นว่า การสำรวจ พัฒนา และผลิตปิโตรเลียม  เพื่อสร้างความมั่นคงด้านพลังงานให้กับประเทศนั้น จำเป็นต้องดำเนินการควบคู่ไปกับความรับผิดชอบต่อสังคม

          หากประเทศไทยเรามีบริษัทขนาดใหญ่ที่เห็นคุณค่าป่าไม้ต้นน้ำลำธาร  ไม่ต้องมากแค่หลักสิบก็พอ ประเทศไทยเราในอนาคต จะไม่มีปัญหาทรัพยากรธรรมชาติสูญพันธุ์ไปอย่างแน่นอนครับ

            เมื่อก่อนโนน้น มีดงมีป่า  มาบัดนี้ไม่มีให้เห็น อยู่ป่าลึกลึกล้ำลำเค็ญ จึงได้เห็นยูงยางรำแพน

         ให้ขุนเขาโอบล้อมห่มน้ำเอาไว้ ให้ชีวิตสัตว์ไพรได้ผ่อนชีวา  ให้ผู้คนเข้าใจซึ่งความเมตตา 

         ไม่รู้จะต้องรอคอยอีกนานแสนนานเท่าไหร่...

.........................................................

 หมายเหตุ : อ่านประวัติทุ่งใหญ่นเรศวรจากเว็บไซต์ชมรมอนุรักษ์ป่าตะวันตก

                 http://www.thungyai.org/thai/forest/index.htm