เรา ๆ ท่าน ๆ ได้ทำความรู้จักกับหนังสือยอดฮิตชื่อ AN Inconvenient Truth จากฝีมือการเขียนของอดีตรองประธานาธิบดีอัล กอร์ ของสหรัฐ ไปแล้วไม่มากก็น้อย  แต่โอกาสที่วันสิ่งแวดล้อมโลกมาเยือนเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน ผมอยากจะพูดถึงหนังสือในโทนเดียวกันสักเล่มหนึ่งนั้นก็คือ Collapse :  How Societies choose to Fail or Succed (ความล่มสลายกับความอยู่รอดของสังคม) เพื่อร่วมกิจกรรมโครงการ OKnation Speaker   “ปัญหาสิ่งแวดล้อม-ภัยธรรมชาติรอบตัวเรา”

              AN Inconvenient Truth ความจริงที่ไม่มีใครอยากฟัง สะท้อนถึงปัญหาโลกร้อนได้อย่างถึงแก่น ซึ่งประเทศไทยเราเองก็พลอยโดนผลกระทบอย่างรุนแรงตามไปด้วย เช่นปัญหาน้ำท่วม และภัยแล้งทีดูเหมือนจะทวีความรุนแรงขึ้นทุกปี  แต่ใน Collapse :  How Societies choose to Fail or Succed   ได้วิเคราะห์ถึงการล่มสลายของสังคมหรือชุมชน อันเกิดจากการล้างผลาญทำลายสิ่งแวดล้อมอย่างชนิดไร้ขอบเขต

          Collapse :  How Societies choose  to Fail or Succed ซึ่งเป็นผลงานของนักเขียนรางวัลซีไรท์ Jared Diamond พิมพ์จำหน่ายเมื่อปี 25487  ระบุไว้ตอนหนึ่งอย่างว่า "แม้จะดูร่ำรวยและก้าวหน้าทางเทคโนโลยีอย่างไม่เคยมีมาก่อน แต่สังคมปัจจุบันกำลังเผชิญกับปัญหาร้ายแรงทั้งในด้านสิ่งแวดล้อมและด้านเศรษฐกิจ คล้าย ๆ กับสังคมซึ่งล่มสลายไปแล้วในอดีต"

          โดยส่วนตัวแล้วผมเห็นด้วยกับประโยคข้างบนเป็นอย่างยิ่ง  จริงอยู่มนุษยชาติตระหนักเป็นอย่างดีถึงภิษภัยที่เกิดจากการทำลายสิ่งแวดล้อม แล้วเหตุไฉนจึงไม่ร่วมแรงร่วมใจกันหยุดยั้งการทำลายดังกล่าว นอกจากไม่หยุดยั้งแล้ว  ยังปล่อยให้มีการทำลายอย่างน่าตกใจ

            หรือว่ายังมองไม่เห็นว่าเป็นปัญหาร้ายแรง หรือว่ายังมองไม่ออกว่าการล้างผลาญทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กำลังทำลายสังคมโลกอย่างไร

            อ่าน Collapse :  How Societies choose to Fail or Succed  แล้วจะได้คำตอบครับ!!!

           การศึกษาสังคมที่ล่มสลายบ่งชี้ถึงสาเหตุของความล่มสลายไว้ 5 กลุ่มหลัก ๆ คือ 1 การทำลายสิ่งแวดล้อม 2. ความเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศ 3.การมีศัตรูอยู่รอบด้าน 4. การพึ่งพาอาศัยและค้าขายกับผู้อื่น  และ 5. วิธีแก้ปัญหา

บทเรียนในอดีต :

            หนังสือเล่มนี้ ให้มุมมองว่า การทำลายสิ่งแวดล้อมในอดีต แยกได้เป็น 8 ประเภท คือ  การทำลายป่าและที่อยู่อาศัย การทำลายดิน การทำลายแหล่งน้ำ การล่าสัตว์ป่าจนหมด การจับปลาจนหมด การนำพืชและสัตว์เข้าไปในต่างถิ่น การเพิ่มจำนวนประชากร และประชากรแต่ละคนสร้างผลกระทบขึ้นมา

           กระบวนการทำลายสิ่งแวดล้อมมักมีลักษณะคล้ายคลึงกันในทุกสถานที่  คือ เริ่มจากการมีประชากรเพิ่มขึ้นมาก จนนำไปสู่การทำการเกษตรอย่างเข้มข้นและบนเนื้อที่ที่มีความอุดมสมูบรณ์น้อยลงเพื่อผลิตอาหาร วิธีการทำเกษตรต่าง ๆ สร้างความเสียหายจนทำให้ต้องละทิ้งที่ดิน สร้างความอดอยาก ภาวะสงคราม และโรคร้าย ในที่สุดสังคมจึงอ่อนแอลง

บทเรียนปัจจุบัน :

        นอกจากปัญหาทั้ง 8 ข้อข้างต้นแล้ว สังคมโลกยังต้องเผชิญกับปัญหาใหม่ ๆ อีกหลายประการ  เช่น ความเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศอันเกิดจากน้ำมือของมนุษย์เอง การสะสมของสารเคมีอันมีพิษร้ายในสิ่งแวดล้อม และการขาดแคลนพลังงาน  

         ตอนนี้มีการถกเถียงกันอย่างกว้างขวางว่า โลกใบนี้ซึ่งมีประชากรรวมกันกว่า 6,000 ล้านคนและยังเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ นั้น จะล่มสลายลงเพราะการทำลายสิ่งแวดล้อมหรือไม่ ประเด็นนี้ยังหาข้อสรุปไม่ได้

          ประเทศกำลังพัฒนาและประเทศที่มีความเจริญด้านอุตสาหกรรมสูงสุด จะมีปัญหาสิ่งแวดล้อมร้ายแรงเกือบทุก ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นมลพิษในอากาศ น้ำเสีย สารพิษในดิน การทำลายทรัพยากรธรรมชาติ และการสูญเสียความหลากหลายในระบบนิเวศ

กรณีศึกษา :

        สังคมที่ล่มสลายไปแล้วในอดีตซึ่งเกิดจาการทำลายสิ่งแวดล้อม  ได้แก่ สังคมบนเกาะอีสเตอร์ สังคมมายาในอเมริกากลาง สังคมไวกิ้งบนเกาะกรีนแลนด์  ส่วนสังคมในปัจจุบันที่มีความล่อแหลมอย่างยิ่งนั้น หนังสือเล่มนี้ ยกตัวอย่างว่า   ได้แก่   สังคมชาวมอนทานา สังคมของชาวเฮติ สังคมของชาวจีน และสังคมของชาวออสเตรเลียน

          ในรัฐมอนทานาของสหรัฐ มีการทำเหมืองซึ่งสร้างมลพิษต่อคนและสิ่งแวดล้อมมากมาย มีการตัดต้นไม้แบบเตียนโล่งแทนที่จะตัดเฉพาะไม้ใหญ่ ทำให้หน้าดินพังทลายและหิมะละลายอย่างรวดเร็วในฤดูใบไม้ผลิ ส่งผลให้เกิดปัญหาน้ำท่วมฉับพลัน สายน้ำขุ้นข้นจนกระทบการวางไข่ของปลาและทำให้แหล่งน้ำตื่นเขิน การเกษตรและชลประทาน ทิ้งสารพิษจากปุ๋ยไว้ ทำให้เกิดการสะสมของเกลือในดิน

           ชาวนาชาวไร่ต้องอาสัยการชลประทานมากขึ้น เพราะอุณหภูมิของโลกที่สูงขึ้น ทำให้มอนทานาแห้งแล้งไปด้วย

เศรษฐกิจหรือสิ่งแวดล้อมดี?

          สำหรับผมเองแล้วคิดว่า ผู้กำหนดนโยบายภาครัฐและผู้นำภาคเอกชนทั่วโลก  รวมไปถึงประเทศไทยเราด้วย  มักมองเห็นความสำคัญของประเด็นความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจมากกว่าเรื่องการรักษาสิ่งแวดล้อม 

          จึงอยากจะตั้งคำถามย้อนกลับไปว่า ระบบเศรษฐกิจจะอยู่ได้หรือไม่ อย่างไร หากสังคมมนุษย์ล่มสลายลงไป เพราะการทำลายสิ่งแวดล้อมทั้งทางตรงและทางอ้อม !!!

         ผู้ที่รังแกธรรมชาติจนล่มสลาย ย่อมได้รับกรรมจนล่มสลายตามไปเช่นกัน...  ใช่หรือไม่ อย่างไร ประวัติศาสตร์มีคำตอบให้อยู่แล้วครับ

เพลงในอัลบั้มป่าตะโกน

ขอขอบคุณศิลปินรักษ์ผืนป่าตะวันตก

............................................................................

หมายเหตุ : ผมจะเขียนเรื่องเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมโลกทั้งหมด 3 ตอน เพื่อร่วมกิจกรรมของโอเคเนชั่น แต่ไม่ขอรับรางวัลใด ๆ ทั้งสิ้น เนื่องจากผมเป็นหนึ่งในทีมงานโอเคเนชั่นสัมพันธ์  โปรดติดตามเรื่องต่อๆ ไปครับ