“สยาม” 

สยาม (อักษรละติน: Siam) คือชื่อเรียก ประเทศไทย ในสมัยโบราณ และได้เปลี่ยนชื่อจาก ประเทศสยาม มาเป็น ประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2482 ซึ่งมีความหมายว่า เป็นอิสระ และเสรีภาพ ตามประกาศรัฐนิยม ฉบับที่ 1 ของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ให้ใช้ชื่อ ประเทศ ประชาชน และสัญชาติว่า "ไทย" ภาษาอังกฤษคงยังเป็น "Siam" อยู่ จนกระทั่งเดือนเมษายน พ.ศ. 2491 จึงได้เปลี่ยนชื่อภาษาฝรั่งเศสเป็น "Thaïlande" และภาษาอังกฤษเป็น "Thailand" อย่างในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม ชื่อ สยาม นั้น ยังถือว่าเป็นที่รู้จักแพร่หลายอยู่ ทั้งในและต่างประเทศ

ที่มาของคำว่าสยาม

ปัจจุบันนี้ ก็ยังไม่มีใครทราบที่มาของคำว่า “สยาม” ว่ามาจากที่ไหนอย่างแน่ชัด ซึ่งเรื่องนี้เป็นประเด็นถกเถียงในแวดวงนักวิชาการไทยกันอย่างกว้างขวาง แต่ที่ทราบแน่นอนแล้วคือ “สยาม” เป็นชื่อที่ชาวต่างประเทศใช้เรียกมากกว่าที่คนไทยจะใช้เรียกตัวเอง

จดหมายเหตุลาลูแบร์ ซึ่งเดินทางเข้ามาในประเทศไทยในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชนั้น คำว่า “สยาม” เป็นนามที่ชาวโปรตุเกสในแถบตะวันออกไกลใช้เรียกประเทศไทย

นอกจากนี้ยังมีหลักฐานของคำว่า “สยาม” และคำที่ใกล้เคียงกันอยู่ในที่อื่นๆ เช่น

ภาษามอญ เรียกคนไทยว่า "หรั่ว เซม" (หรั่ว ภาษามอญแปลว่าพวก) 

ชาวมลายูและผู้มีเชื้อสายมลายู (รวมถึงในประเทศไทย) ใช้คำเรียกไทยว่า “สยาม” 

บนรูปสลักฝาผนัง ณ นครวัด ประเทศกัมพูชาที่แสดงถึงกำลังพลจากอาณาเขตต่าง ๆ ที่ได้เข้ามาร่วมกับพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 มีภาพกองกำลังกองหนึ่งที่มีคำบรรยายใต้ภาพว่า “เนะ สยฺมกุก” (เนะ สยำกุก) แปลได้ความว่า “นี่ เสียมกุก” เป็นกองกำลังต่างหากจากกองกำลังจากละโว้ (อยู่ในบริเวณจังหวัดลพบุรีในปัจจุบัน) ซึ่งรูปสลักฝาผนังได้สลักแยกไว้พร้อมคำบรรยายที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน สันนิษฐานกันว่าอาจเป็นคนไท-ลาวกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งแต่ยังไม่มีข้อสรุปที่แน่ชัดเป็นที่ยอมรับกัน

จดหมายเหตุเก่าของจีน ในบริเวณประเทศไทยปัจจุบันนั้น แต่เดิมมีอาณาจักรอยู่ด้วยกัน 2 อาณาจักร คือ อาณาจักร “เสียน” ซึ่งอยู่ทางเหนือ แต่อยู่ทางใต้ต่ออาณาจักร “ร้อยสนม”  (มีผู้สันนิษฐานว่าคืออาณาจักรล้านนา-ไทยใหญ่) และอาณาจักร “หลอหู”  ซึ่งอยู่ทางใต้ลงไป โดยอาณาจักร “เสียน”  นั้นมักประสบปัญหาขาดแคลนอาหาร ต้องนำเข้าข้าวจากอาณาจักร “หลอหู” จนในที่สุด อาณาจักร “เสียน” และอาณาจักร “หลอหู” ได้รวมกันเข้า ราชสำนักจีนจึงได้รวมเรียกชื่ออาณาจักรใหมที่เกิดจากการรวมกันดังกล่าวว่า อาณาจักร “เสียนหลอ” (ภาษาจีนกลางยุคปัจจุบัน=

“เสียนหลอกว๋อ” ภาษาจีนแต้จิ๋ว = “เสี่ยมล้อก๊ก”) ซึ่งได้กลายเป็นนามเรียกอาณาจักรโดยชาวจีนมาจนกระทั่งมีการเปลี่ยนชื่อประเทศเป็นประเทศไทย จึงได้เปลี่ยนชื่อเรียกเป็น “ไท่กว๋อ” 

นักนิรุกติศาสตร์และนักประวัติศาสตร์บางคน ได้แสดงถึงความใกล้เคียงกันของคำว่า “สยาม” และ  “ฉาน”  (Shan) ซึ่งใช้เรียกอาณาจักรของคนไทบริเวณตอนใต้ของจีน ทางตอนเหนือของพม่า และทางรัฐอัสสัมของอินเดีย

(เห็นทีต้องฟื้นความจำคน “สยาม” ในอดีต ให้กับคน “ไทย” ปัจจุบันฟังกันบ้างแล้ว โปรดติดตามตอนต่อไป มีอะไรอีกมากมายที่ “คนไทย” ยังไม่รู้จัก “ตนเอง”)