กรรณิการ์ก้านสีแสด คิดผ้าแสดติดขลิบนาง
เห็นเนื้อเรื่อโรงราง ห่มสองบ่าอ่าโนเนฯ

ผ้าสีมีขลิบเนื้อ บางดี
ก้านกรรณิการ์สี แสดเถ้า
โนเนนาดน้องสี ลาเลิศ
เมียมิ่งเรียมดูเจ้า ห่อนได้วางตา

กาพย์ห่อโคลงนิราศธารโศก
พระนิพนธ์ เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์

กรรณิการ์

ชื่อวิทยาศาสตร์: Nyctanthes arbortristis Linn.
ชื่อสามัญ: กรรณิการ์ ( Night blooming jasmine)

เรื่องราวของดอกกรรณิการ์ มีมากมาย ดอกกรรณิการ์ มีลักษณะโดดเด่นคือก้านดอกเป็นสีแสด ดังที่มีกล่าวไว้ในกาพย์ห่อโคลง นิราศธารโศกของเจ้าฟ้ากุ้ง

ดอกกรรณิการ์ใช้ย้อมผ้ากันมานาน ตั้งแต่สมัยพุทธกาล พระพุทธองค์กำหนดให้พระภิกษุทั้งหลาย ถ้าจะมีเครื่องนุ่งห่ม ให้ไปที่ป่าช้า ให้พิจารณาผ้าที่เค้านำมาห่อศพ เรียกว่าผ้าบังสุกุล พิจารณาว่าใช้ได้หรือไม่ ถ้าพิจารณาแล้วใช้ได้ ก็ดึงผ้าออกมา

อันเป็นประเพณีมาจนถึงปัจจุบัน เจ้าภาพจะเอาผ้าสีเหลืองมาวางใกล้กับโลง เรียกว่า ทอดผ้า ทอดแปลว่า ทิ้ง พระท่านก็จะมาจับผ้าและแสดงอาการพิจารณาผ้าบังสุกุล และกล่าวคำ อนิจจา วัตตาสัง ขารา

สมัยก่อนเมื่อนำผ้ามาแล้วจะต้องซักด้วยน้ำขี้เถ้า จนหมดกลิ่น แล้ว จึงนำมาย้อมด้วยดอกกรรณิการ์ โดยเฉพาะก้านดอก จะได้เป็นสีเหลืองฝาดๆ แล้วค่อยนำไปตัดเย็บเป็นสบง จีวร สังคาติ

นอกจากนี้ คนสมัยก่อน บางคนยังได้นำสีของดอกกรรณิการ์ มาใช้ทาเล็บมือ เล็บเท้า

กรรณิการ์ ยังใช้เข้าเครื่องยาได้หลายอย่าง ตามตำราสรรพคุณยา ซึ่งเขียนโดย กรมหลวงวงศาธิราชสนิท กล่าวไว้ว่า ต้นกรรณิการ์ใช้แก้ปวดหัว ใบกรรณิการ์บำรุงดี(ดีซ่าน) ดอกกรรณิการ์แก้เวียนหัว แก้ไข้ รากแก้ท้องผูก

มีกวีจีน ได้กล่าวถึงดอกกรรณิการ์ว่า "เจ้าออกดอกมา บัดนี้เจ้าร่วงหล่นไปแล้ว เพราะความรักของคนที่มองเจ้านั้นหมดไป...." กวีจีนกล่าวเช่นนี้เพราะ ดอกกรรณิการ์จะบานเฉพาะเวลากลางคืน เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นแล้ว ดอกก็จะเหี่ยวร่วงหลุดลงพื้นดินเลย พอตกค่ำดอกที่ใกล้บาน ก็เริ่มบานใหม่ ส่งกลิ่นหอมตลบอีก

ที่ดอกกรรณิการ์หอมเฉพาะเวลากลางคืนนี้ ยังมีนิทานของพวกอเมริเดียน เล่าว่า

มีเศรษฐีท่านหนึ่ง มีลูกสาวสวยมากๆ สวยขนาดพระอาทิตย์มาเกี้ยวพาราสี พอเธอตกลงปลงใจรักกับพระอาทิตย์เข้า ไม่นานกลับถูกพระอาทิตย์ทอดทิ้งไปรักหญิงอื่น เธอเศร้าเสียใจจนตรอมใจตาย

หลังจากท่านเศรษฐีเผาศพลูกสาวเสร็จเรียบร้อย ก็เกิดเหตุการณ์ประหลาด มีต้นไม้งอกออกมาจากกองขี้เถ้า คือต้นกรรณิการ์นั่นเอง ดอกกรรณิการ์ซึ่งไม่ชอบพระอาทิตย์ ก็จะหลบหน้าพระอาทิตย์มาแอบบานส่งกลิ่นหอมแต่ในตอนกลางคืน ส่วนโคนของต้นกรรณิการ์ถ้าสังเกตุดีๆ จะเห็นว่ามีลักษณะคล้ายร่างของหญิงสาว

ส่วนชาวฮินดูบางพวกก็นับถือดอกกรรณิการ์ เป็นดอกไม้ศักดิ์สิทธิ์ จะปลูกไว้ตามวิหารของพระผู้เป็นเจ้า และใช้ดอกกรรณิการ์ บูชาเทพเจ้า

แหล่งข้อมูล

www.thai-folksy.com

th.wikipedia.org

www.wangtakrai.com

หอมไม้ดอกสีขาว

www.toptropicals.com