3 mechanisms ในพิธีสารเกียวโต

จาก entry ที่แล้ว พิธีสารเกียวโตกำหนดให้ประเทศพัฒนาแล้วทางด้านอุตสาห กรรมต้องให้คำมั่นที่จะลดปริมาณการปล่อยแก๊ซเรือนกระจกลงในอัตราหนึ่งๆที่ตกลงร่วมกันไว้ ภายในช่วงเวลา 2551-2555 การดำเนินการเพื่อให้ได้ตัวเลขที่ลดลงนี้ ทำได้ 2 ลักษณะ คือ

1. ลดปริมาณที่ปล่อยออกมาจากแหล่ง (sources) โดยตรง เช่น ปิดโรงงาน เปลี่ยนแหล่งจ่ายพลังงาน เช่นจากถ่านหินเป็นพลังงานสะอาดตัวอื่น
2. เพิ่มปริมาณของแหล่งดูดซับแก๊ซ (sinks) เช่น ป่าไม้ โดยได้ประเมินว่าการมีป่าไม้ 1 เอเคอร์ (2.5 ไร่) สามารถดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ได้ 2 ตัน เป็นต้น sinks ยังกินความรวมไปถึง กระบวนการ กิจกรรม หรือ กลไก ใดๆ ที่สามารถขจัดแก๊ซเรือนกระจกออกจากบรรยากาศได้

แต่ยังมีรายละเอียดอีกว่า การลดปริมาณนี้สามารถทำในประเทศของตนเองส่วนหนึ่งแล้ว ถ้ายังไม่ถึงเป้าหมาย ก็สามารถที่จะไปลงทุนเพิ่มในประเทศอื่น หรือ ซื้อจากประเทศอื่น เพื่อทำให้ตนเองบรรจุเป้าหมายได้ กฎเกณฑ์ในเรื่องการลงทุนในประเทศอื่นหรือการซื้อ ได้บัญญัติไว้ใน mechanisms 3 ตัวในพิธีสารนี้

• Clean Development Mechanism (CDM) เป็นกฎเกณฑ์ข้อบังคับและวิธีปฏิบัติเพื่อทำให้ประเทศกำลังพัฒนาได้รับการลงทุนในโครงการลดแก๊ซเรือนกระจกทดแทนของเก่าจากประเทศพัฒนาแล้ว เครดิตที่ได้จากการลดปริมาณแก๊ซเรือนกระจกถือเป็นผลงานของประเทศที่ลงทุนตลอดไป
• Joint Implements (JI) เป็นกฎเกณฑ์ข้อบังคับและวิธีปฏิบัติที่ทำให้ประเทศพัฒนาแล้วที่ไม่สามารถบรรลุเป้าหมายการลดปริมาณการปล่อยแก๊ซเรือนกระจกภายในประเทศของตนเอง สามารถที่จะไปลงทุนในประเทศอื่น โดยตนเองจะได้รับส่วนแบ่งในเรื่องอัตราการลดปริมาณแก๊ซฯ
• International Emission Trading (IET) เป็นกฎเกณฑ์ที่ทำให้เกิดการค้า “เครดิต” ระหว่างประเทศ

มาดูความหมายของกลไกทั้งสามตัวนี้ ตัวแรก CDM เช่น ประเทศ ก ซึ่งเป็นประเทศกำลังพัฒนาและมีวัสดุเหลือทิ้งจากการเกษตรที่สามารถนำมาผลิตโรงไฟฟ้าพลังชีวมวลหรือพลังแก๊ซชีวภาพได้ ถ้าต้องการให้ประเทศที่พัฒนาแล้วเข้ามาลงทุนให้ ก็จะต้องไปขอเข้าร่วมโครงการโดยปฏิบัติตาม CDM หรือ ประเทศ ข ประเทศกำลังพัฒนาอีกเช่นกัน มีการตัดไม้ทำลายป่าในประเทศตัวเองไปมากมาย ทำให้มีเนื้อที่ว่างเปล่าเหลือเฟือ ถ้าต้องการให้ประเทศที่พัฒนาแล้วเข้ามาลงทุนปลูกป่าให้ ก็จะต้องไปขอเข้าร่วมโครงการโดยปฏิบัติตาม CDM เมื่อประเทศต่างๆเหล่านี้เข้าร่วม CDM แล้ว ประเทศ ค ซึ่งเป็นประเทศพัฒนาแล้วซึ่งมีภาระที่จะต้องลดปริมาณแก๊ซฯ ก็สามารถที่จะติดต่อเข้ามาเพื่อสร้างโรงไฟฟ้าพลังชีวมวลในประเทศ ก ลงทุนปลูกป่าในประเทศ ข เครดิตที่ได้จากโครงการในประเทศทั้งสองนี้ ถือเป็นของประเทศ ค

ส่วน JI หมายถึงว่า ประเทศ ค พยายามทุกวิธีในประเทศตนเองแล้วก็ยังไม่บรรลุเป้าหมาย แต่ยังมีเงินทุนเหลือเฟือ สามารถที่จะเข้าไปลงทุนในประเทศ ง ซึ่งเป็นประเทศที่มีภาระฯอยู่เช่นกัน โดยปฏิบัติตาม JI เครดิตที่ได้จากการลงทุนในโครงการให้แบ่งกันระหว่างประเทศทั้งสอง

ส่วน IET ยิ่งพิศดารหนักขึ้นไป หมายถึง ประเทศ ค ทำอย่างไรก็ไม่สามารถบรรลุเป้าหมายได้ ขณะที่ประเทศ จ ทะลุเป้าไปไกล ประเทศ ค สามารถซื้อ “เครดิต” จากประเทศ จ ได้ กลไกตัวนี้ ไม่เพียงอนุญาตให้ซื้อขาย “เครดิต” ระหว่างกันในประเทศพัฒนาแล้วเท่านั้น ประเทศพัฒนาแล้วยังสามารถซื้อเครดิตจากประเทศกำลังพัฒนาที่ไปเข้าร่วมโครงการ CDM ได้ด้วย เช่นประเทศ ก ในตัวอย่างด้านบน บอกว่าไม่เอาแล้วความช่วยเหลือ สร้างโรงไฟฟ้าพลังชีวภาพขึ้นเองเลย เครดิตจากโครงการนี้ก็สามารถนำไปเร่ขายให้ประเทศที่สอบตกเป้าหมายได้ เป็นต้น

จากการที่มีกฎเกณฑ์ในการ “ซื้อ” “ขาย” นี้เอง ทำให้เกิดกิจกรรมและบริษัทที่เข้ามาดำเนินการในเรื่องนี้กันอย่างคึกคัก บริษัทที่ปรึกษาในการนำโครงการเข้าร่วม CDM เกิดขึ้นในประเทศกำลังพัฒนาเป็นดอกเห็ด ประเทศสารขัณฑ์อย่างประเทศไทยก็ไม่เคยพลาด ได้จัดตั้ง “องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก” ขึ้นมาเพื่อพิจารณาความเหมาะสมของโครงการ CDM ต่างๆ ก่อนที่จะส่งไปขออนุมัติในระดับสากลต่อไป ในขณะเดียวกันบริษัทที่ปรึกษาโครงการ CDM นี้ก็ทะยอย เปิดขึ้นเช่นเดียวกัน

ดูแล้วประโยชน์ของกลไกทั้งสามตัวนี้อยู่ที่ช่วยให้ประเทศที่สอบตกไม่ต้องโดนโทษปรับ มากกว่าประโยชน์ที่โลกจะได้รับ ประโยชน์อีกส่วนเกิดกับประเทศที่สอบผ่านเพราะเตรียมตัวมาดีล่วงหน้าในการได้ “ขาย” ส่วนเกินที่เคยทำมาแล้ว

แต่ถ้ามองอีกด้านหนึ่ง อาจเป็นกุโศลบายที่กลุ่มชาติยุโรปสร้างขึ้นเพื่อจูงใจให้สหรัฐฯเข้าร่วมอย่างจริงจังเพราะมองเห็นทางที่จะทำได้สำเร็จไม่ต้องถูกปรับ เหตุที่กลุ่มชาติยุโรปต้องงอนง้อสหรัฐฯรวมทั้งโซเวียตในช่วงที่ผ่านมาด้วย อยู่ที่ตัวเลขปริมาณการปล่อยแก๊ซคาร์บอนไดออกไซด์ของแต่ละประเทศที่จะมาเสนอในตอนต่อไป