'โพรเกรสสีฟร็อค' คือแนวดนตรีประเภทใดเป็นหัวข้อที่เกือบทุกเว็บไซต์ที่เกี่ยวข้องกับดนตรี
ประเภทนี้ต้องเขียนถึงหรือได้ให้คำจำกัดความไว้ ซึ่งก็มีทั้งที่กระชับหรือกระทั่งจนถึงแยกส่วน
ให้เห็นเป็นข้อ ๆ ซึ่งผมก็รู้สึกเพลิดเพลินเป็นอย่างยิ่งที่ได้อ่านแต่ละนิยาม แต่โดยส่วนตัวผมแล้วตั้งแต่อายุเลยเลขสามนำหน้ามาก็ให้ความสนใจกับแนวเพลงน้อยลงเรื่อย ๆ เลิกที่จะนิยามหรือพยายามตอบตัวเองเมื่อได้ฟังงานดนตรีจากศิลปินชุดใดชุดหนึ่งว่ามันเป็นเพลงแนวไหนนะ จน
กระทั่งผมได้อ่านบทหนึ่งของหนังสือ Listening to the Future ของ บิล มาร์ติน (Bill Martin) ผมยิ่งชอบใจมาก ๆ ที่บิลอ้างถึงงานเขียนของ อิมมานูเอิล คานท์ (Immanuel Kant) เรื่อง
Critique of Judgment (1790) ธีมหลักที่บิลนำมาเสนอ คือ

"มันเป็นเรื่องที่อันตรายมาก ๆ ที่ พวกเราสร้างหรือจัดชั้นประเภทงานศิลปะ ทั้งนี้จะส่งผลเสียมาก
กว่าผลดี เมื่อเราได้จัดหมวดหมู่เอาไว้เท่ากับว่ามีสูตรสำเร็จตายตัว ความคิดสร้างสรรค์ใหม่ ๆ ใน
การสร้างงานย่อมเกิดขึ้นได้ยาก"

คานท์บอกว่าในสังคม ๆ หนึ่ง ไม่อาจสร้างศิลปินขึ้นมาโดยใช้วิธีการเดียวกับการสร้างนักวิทยาศาสตร์ ทั้งนี้เพราะมี 'บางสิ่ง' ในงานของศิลปินที่ไม่อาจให้การศึกษาหรือฝึกปรือกันได้ นั่นคือ
งานศิลปะมีองค์ประกอบที่จับต้องไม่ได้และไม่มีกรอบตายตัว

Immanuel Kant (1724-1804)

ถ้าท่านผู้อ่านได้มีโอกาสอ่าน ดนตรีวิวัฒน์ งานเขียนของ ปนาพันธ์ นุตร์อำพันธ์ ตีพิมพ์ครั้งแรก
ปี พ.ศ. 2534 และ ครั้งที่สองปี พ.ศ. 2540 แล้วได้อ่านนิยามของคำว่า ดนตรีทดลอง อะวองท์-การ์ด อิเล็คโทรนิคมิวสิค สเปซร็อค มินิมอลิสท์ อาร์ทร็อค โพรเกรสสีฟร็อค ฯลฯ จากหนังสือ
ฉบับนี้แล้วนำมาเป็นกรอบในการวิเคราะห์งานของศิลปินที่ขึ้นชื่อว่าอยู่ในสายนี้ดูสิครับ สมมติว่า
เป็น Pink Floyd ผมว่าคงปวดหัวไม่เบาทีเดียว และความสุขจากการฟังก็จะลดถอยลงไปมาก
ทั้งนี้โดยตัวงานของศิลปินที่นำมาฟังก็ต้องยอมรับว่ามันไม่ใช่พ๊อพมิวสิคที่เน้นความไพเราะนำหน้าแถมต้องมาปวดหัวกับการจับแนวตามนิยามดังกล่าวไปด้วย ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่างานเรียบเรียงของคุณปนาพันธ์ไม่ดีนะครับ เป็นหนังสือฉบับเดียวในภาคภาษาไทย (ที่ผมเห็น) ที่เขียนถึงดนตรีลักษณะนี้อย่างเป็นระบบ มีความตั้งใจสูง แต่พอถึงจุดหนึ่งมันไม่เวอร์คสำหรับผม คุณปนาพันธ์มี
พื้นฐานเป็นนักดนตรีอยู่แล้วรวมถึงการเป็นกองบก. ของนิตยสารอย่างไควเอ็ทสตรอม และเคย
ออกผลงานเพลงทั้งในนาม คาเมราส์อายส์ และ ปนาพันธ์ ดังนั้นคุณปนาพันธ์มีความเข้าใจใน
สิ่งที่ตนเองเขียนและฟังแน่นอน (ในแบบของคุณปนาพันธ์นะ)

ตั้งแต่โลกค่อย ๆ แบน ตามหนังสือของ โธมัส ฟรีดแมน (Thomas Friedman) สิ่งหนึ่งที่แฟน
เพลงโพรเกรสสีฟร็อคเป็นปลื้มกันมาก ก็คือการเกิดขึ้นของบรรดาเว็บไซต์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับดนตรีแนวนี้ มี เนื้อหา ประวัติ การวิพากษ์วิจารณ์ผลงาน มีให้อ่านกันอย่างหลากหลาย นิตยสารดนตรีในบ้านเราที่เขียนถึงดนตรีแนวนี้ก็คงมีแต่ 'สตาร์พิคส์' โดยเริ่มในยุคต้น 80 จุดประกายโดย
คุณพัณณาศิส ศิลาพันธุ์ สานต่ออย่างเต็มรูปแบบโดย คุณปัญญารักษ์ พูลทรัพย์ และปิดท้ายด้วย คุณกิตติพงษ์ พรหมจันทร์ ก่อนที่จะค่อย ๆ เฟดกันไปพร้อมกับการปิดตัวลงของนิตยสาร
สตาร์พิคส์ มิวสิคเอดิชั่น ในแง่ของการหาซื้องาน ก่อนที่โลกจะเริ่มแบน การเปิดร้าน 'ทาวเวอร์
เร็คคอร์ด' ชั้นบนสุดของสยามเซ็นเตอร์เมื่อสัก 10 กว่าปีก่อนเป็นอะไรที่สุดยอดมากสำหรับผม
เพราะจะมีงานของศิลปินกลุ่มนี้ให้เลือกมากพอสมควร เมื่อโลกแบนผมสามารถสั่งแผ่นที่อยากได้
ผ่านอเมซอนหรือเว็บของศิลปินโดยตรงที่ไม่ได้ออกกับค่ายเมเจอร์ได้ทันที ถึงแม้จะมีค่าใช้จ่ายสูง
แต่ผมไม่เกี่ยง วงในระดับเสาร์หลักของแนวนี้ยังคงพอหาซื้อได้ในบ้านเรา แต่วงในระดับที่ไม่ธรรมดาก็มีอีกหลายวงที่คงหาซื้อค่อนข้างยาก

ที่เขียนมาอย่างยืดยาวก็ยังไม่ได้เขียนถึงดนตรีแนวนี้แต่อย่างใด เป็นแต่เพียงการสะท้อนเสียง
หนึ่งของผู้ที่สนใจงานประเภทนี้และมีประสบการณ์ตามบริบทของอดีตว่าเป็นอย่างไร ผมไม่ได้เป็น
ผู้ที่มีความรู้ความสามารถแต่อย่างใดแต่รักที่จะฟัง และจะได้นำงานของศิลปินในสายนี้มาเขียนถึง
(และนำมาให้ฟัง) ตามมุมมองส่วนตน เอนทรีนี้ถือเป็นเอนทรีเปิดตัว แม้จะได้อารัมภบทเรื่องที่ว่า
ไม่ควรมานิยามงานศิลปะแต่ก็อดไม่ได้ที่จะนำนิยามที่ผมชอบและเห็นว่ากระชับที่สุดจากเว็บไซต์ Strawberry Bricks ซึ่งเป็นเว็บไซต์แรก ๆ ที่เปิดตัวตั้งแต่ปลายยุค 90 ได้ให้คำนิยาม
โพรเกรสสีฟร็อค ไว้ดังนี้

(1) เป็นดนตรีที่เล่นโดยผู้ที่มีความเป็นเอตทัคคะ (virtuoso)
(2) มีการขยายการประพันธ์ของดนตรีโดยอิงอยู่บนโครงสร้างของดนตรีร็อค
(3) จะต้องเป็นดนตรีที่ดึงผู้ฟังให้อยู่กับบทเพลงนั้น ๆ ได้

ส่วนคำว่า ดนตรีวิวัฒน์ นั้นไม่ทราบว่าใครเป็นผู้บัญญัติไว้เป็นคนแรก ผมได้รู้จักคำ ๆ นี้ก็จาก
หนังสือของคุณปนาพันธ์และชอบมาก ๆ มัน 'ขลัง' ดีครับ