ความทรงจำของคนเราในคำๆหนึ่งบางครั้งก็ไปผูกติดกับภาพหรือเรื่องที่ไม่ได้เกี่ยวกับความหมายโดยตรงของคำๆนั้น

ครั้งกระโน้น คุณมีศักดิ์ นาครัตน์ รับบทบาทเป็นขุนช้างในภาพยนตร์ไทยยุค ๑๖ มม.  เราเลยมีภาพติดตาที่เป็นหน้าตา ท่าทางแบบคุณมีศักดิ์ เมื่อเอ่ยคำว่าขุนช้าง

ตัวละครอีกตัวหนึ่งในภาพยนตร์ไทยครั้งกระโน้นที่มักผูกเรื่องมีขุนน้ำขุนนางปลายแถว คือเจ้าคุณโชฎึกฯ  จำไม่ได้ว่าใครแสดง  แต่เมื่อเอ่ยชื่อนี้ผมมักนึกภาพใบหน้าของหม่อมภาณุพันธุ์ขึ้นมาทุกที  ชื่อโชฎึกนี้ให้ภาพของท่านขุน หรือคุณหลวงวัยชรา อ้วนลงพุงพลุ้ย เตี้ย ศีรษะล้านโล่ง เค้าหน้าไปทางเชื้อจีน

บางหน เมื่อเราสมบุกสมบันบากบั่นจนหลุดจากวงจรการงานอันทุรนในเมืองใหญ่ เข้าถึงที่พักอย่างระโหยหมดเกลี้ยงเรี่ยวแรง เราตรงเข้าหาเค้กก้อนย่อมๆในตู้เย็น เอาออกมากัดกร้วมๆคำโตๆให้สาใจ  ขณะที่ภาพใบหน้าถมึงทึงของคุณพ่อผู้เคร่งครัดที่จ้องมองเราในวัยเยาว์ที่โต๊ะอาหารของครอบครัวก็ลอยวนเวียนอยู่ข้างหน้าเรา

อย่างไรมันก็เป็นแค่ความคำนึง

ไม่ว่าคุณพ่อเราจะมีใบหน้าอัปลักษณ์เช่นไร เรายังคงทรงจำภาพใบหน้าและความรู้สึกอันผูกพันในห้วงยามขณะต่างๆนั้นอย่างสนิทสนมเสมอ

ใช่ เพราะท่านผู้นั้นสนิทสนมกับเราเสมอมา ไม่ว่าในอารมณ์อย่างใด เรายินยอมจะทรงจำไว้เสมอ

แต่กับสีหน้าและอากัปกิริยาของท่านผู้ใหญ่ยามเมื่อก้าวพ้นประตูลิฟท์ของโรงแรมปริ๊นซ์พาเหลซออกมานั้น ก็มีแต่ลูกหลานญาติสนิทเท่านั้นที่ยินยอมรับสัญญาณที่จงใจละลายแทรกอยู่ในท่วงทีเช่นนั้น

แม้ว่านั่นจะเป็นกาละและเทศะอันมีคำว่า “จิตสำนึกสาธารณะ” กำกับอยู่อย่างทรงสิทธิ์ชอบธรรมทุกอณูพื้นที่

แต่กับสายตาที่รอทำหน้าที่อยู่ค่อนร้อยคู่ พร้อมอุปกรณ์เก็บภาพรายงานตามหน้าที่นับสิบสิบ ปากกาและสมุดจดในมืออีกนับสิบ  ยังไม่นับประเด็นปัญหา ข้อกังขา อัดแน่นเต็มกบาลนับค่อนร้อยนั้นที่มวลมหาชนมอบหน้าที่ถ่ายทอดสิทธิ์รับรู้มาด้วย  นั่นย่อมไม่ใช่บรรยากาศหรือสถานะบนโต๊ะอาหารของครอบครัวที่สมาชิกทุกคนยินยอมพร้อมใจรับสำนองสัญญาณบนใบหน้านั้น

แต่มันช่างเหมาะเจาะจำเพาะอะไรเช่นนั้น ที่สีหน้าและอากัปกิริยาอย่างนั้นช่างตรงกับความเป็นจริงที่เราคุ้นเคยอยู่ด้วยกันอย่างหนึ่ง

นั่นคือเมื่อแมวขโมยโผล่ผลัวะเข้าหน้าต่างครัวมาโดยไม่ได้มีการร้องเชิญ  พลันก็ประจัญหน้าเข้ากับสายตาของเจ้าของปลาย่างนับค่อนร้อยคู่ที่มองตรงมาพอดี

สัญชาตญาณของแมวขโมยย่อมจะยืนนิ่งขึง จับจ้องที่เจ้าของไม่วางตา ประหนึ่งว่าปลาย่างในจานโตนั้นคือของของฉันโดยแท้

ผู้ลักแอบไม่ผิด  ผิดที่เจ้าของดันมาพบเห็นต่างหาก

การยืนยันสิทธิ์อันมิชอบนั้น ด้วยการจ้องเขม็งมองอย่างไว้ท่า ย่อมจะดำเนินไปเป็นครู่  ก่อนจะละเดินจากไปเงียบๆ

นับแต่นี้ไป เมื่อเราเห็นสีหน้าแบบนี้ ในอากัปกิริยาอย่างนี้ เราคงจะทรงจำเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้ นอกจากเป็นภาพของแมวขโมยปลาย่างของมวลมหาชน ที่ขันสู้หน้าเจ้าของตัวจริงที่มีจำนวนอันไพศาล