มารยาทไทยกับการนอน

     สวัสดีครับ วันนี้ผมมีเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของคนเราครับ คือเรื่องของการนอน ซึ่งคนเรากต้องนอนกันทุกคนนะครับ เพราะร่างกายของคนเราก็เหนื่อยล้า และต้องการพักผ่อน แต่เรื่องนอน นี้ ยังมีอะไรอีกมากมายนะครับ เราเข้าไปสู่โลกของการนอนดีกว่าครับ

      อันที่จริงเรื่องการนอนเป็นเรื่องส่วนตัว ไม่น่าเกี่ยวข้องอะไรกับมารยาทหรือสังคม แต่บางกรณีในการเดินทาง และนอนพักรวมกันเป็นกลุ่ม หรือการนอนที่อาจมีผู้เห็นอาการอันไม่ดีงาม ก็เป็นเรื่องเกี่ยวกับมารยาทอยู่เหมือนกัน ในพระวินัย มีบทบัญญัติปรับอาบัติแก่พระภิกษุ ผู้นอนกลางวันโดยไม่ปิดประตู เพื่อป้องกันมิให้มีผู้เห็นกิริยาอาการอันไม่เหมาะสม แม้ท่านสุนทรภู่ก็กล่าวไว้ในสุภาษิตสอนหญิงว่า
" แม้สมรจะไม่นอนที่เรือนไหน อย่าหลับใหลลืมกายจนสายสาง ใครเห็นเข้าเขาจะเล่านินทานาง ความกระจ่างออกกระจายเพราะกายตัว"

การนอนเป็นการพักผ่อน ในลักษณะที่เอนร่างกายทอดราบลงไปบนที่นอน ซึ่งอาจอยู่บนเตียง หรือที่พื้นก็ได้ การนอนโดยคำนึงถึงมารยาทด้วยนั้น อาจจำแนกได้เป็น 4 ประการดังนี้
1. การนอนในที่เฉพาะส่วนตัว
2. การนอนเมื่อไปพักบ้านผู้อื่น
3. การนอนในยานพาหนะขณะเดินทาง
4. การนอนเมื่อไปพักแรมเป็นหมู่คณะ
 
การนอนแต่ละลักษณะ มีส่วนที่แตกต่างกันไปบ้างดังนี้
1. การนอนในที่เฉพาะส่วนตัว - เมื่อนอนในที่เฉพาะส่วนตัว คนเราจะนอนอย่างไรก็ได้ตามความพอใจ แต่ก็ควรคำนึงถึงมารยาทและเรื่องต่าง ๆ บ้าง เช่น

- ใช้เสื้อผ้าหรือชุดนอนที่สวมสบาย ไม่ประเจิดประเจ้อ

- ก่อนนอนควรไหว้พระสวดมนต์หรือแผ่เมตตา เพื่อให้นอนหลับอย่างมีสติและมีความสวัสดี ไม่ควรนอนเหยียดเท้าไปทางพระพุทธรูป หรือสิ่งที่พึงเคารพบูชา

- นอนในท่าที่ถูกสุขลักษณะ เช่น นอนตะแคงขวา ซ้อนเท้าให้เหลื่อมกันเล็กน้อย เหยียดแขนและขาให้สบายตามธรรมชาติ การนอนท่านี้ช่วยมิให้นอนทับหัวใจ การนอนหงายก็ถือเป็นท่าที่ถูกสุขลักษณะเช่นกัน

- นอนให้เรียบร้อยตามสมควร ซึ่งรวมไปถึงการนอนอย่างสงบสำรวม ระวังอันอาจช่วยมิให้นอนกัดฟัน และละเมอ เป็นต้น

- ไม่ควรทำความเดือดร้อนรำคาญ แก่ผู้อยู่ห้องใกล้เคียง หรือบ้านใกล้เคียง เช่น ทำเสียงดังเกินควรในยามวิกาล

- เมื่อตื่นนอนแล้ว ควรจัดเก็บเครื่องนอนให้เรียบร้อย และควรทำจิตใจให้ผ่องใสไม่หงุดหงิด

2. การนอนเมื่อไปพักบ้านผู้อื่น - ในกรณีที่ไปพักบ้านผู้อื่น หรือเพื่อนที่คุ้นเคยกัน แม้จะสนิทสนมกัน ก็ควรคำนึงถึงมารยาทที่พึงปฏิบัติอยู่บ้าง ผู้ไปพักบ้านผู้อื่น ควรปฏิบัติเช่นเดียวกับการนอนในที่เฉพาะส่วนตัว แต่ควรเน้นเป็นพิเศษในเรื่องต่าง ๆ ดังนี้

- ไม่ควรไปค้างบ้านผู้อื่นในยามดึก หรือกลับดึกโดยไม่มีเหตุอันจำเป็น เพราะเจ้าของบ้านจะเดือดร้อนในการเปิดประตูต้นรับ หรือให้ความสะดวกต่าง ๆ

- ควรมีความเกรงใจ คำนึงถึงความต้องการของเจ้าของบ้าน ไม่ถือแต่ประโยชน์สุขส่วนตัว และไม่เรียกร้องขอความสะดวกสบาย จากเจ้าของบ้านจนเกินควร เช่น ใช้ห้องน้ำ ห้องส้วมนานเกินไป ขอใช้บริการเครื่องอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ซึ่งในบ้านมีจำนวนจำกัด

- ไม่ทำสิ่งใดอันจะเป็นการรบกวน หรือก่อความรำคาญให้แก่กันและกัน เช่น ทำเสียงดังเป็นเหตุให้เจ้าของบ้านตกใจตื่น ชวนคุยโดยไม่คำนึงว่า อีกฝ่ายหนึ่งต้องการจะพักผ่อน

- ควรขออนุญาตเจ้าของบ้าน ก่อนที่จะทำสิ่งใดอันเกี่ยวข้องกับเจ้าของบ้าน เช่น ขอพูดโทรศัพท์ ขอใช้รถ ฯลฯ

- ควรช่วยรักษาความสะอาดตามสมควร ซึ่งถือเป็นมารยาทอันดี

**ซึ่งผู้ที่เป็นเจ้าของบ้านก็ควรอำนวยความสะดวกแก่ผู้มาพัก และมีความเกรงใจไม่ทำสิ่งใดอันอาจก่อความรำคาญ และรบกวนผู้มาพักเช่นกัน

3. การนอนในยานพาหนะขณะเดินทาง - ผู้ที่เดินทางระยะไกล และต้องค้างคืนในยานพาหนะ ไม่ว่าจะเป็นรถโดยสารปรับอากาศ รถไฟ ฯลฯ จำเป็นต้องคำนึกถึงมารยาท ที่พึงปฏิบัติบางประการ เช่น

- แต่งกายสุภาพ ไม่ปล่อยตัวตามสบาย อย่างที่เคยปฏิบัติเมื่ออยู่ในบ้านของตน

- ไม่ส่งเสียงคุยเอะอะ อันจะทำให้เกิดความรำคาญแก่ผู้ที่ต้องการพักผ่อน

- ไม่สูบบุหรี่ ไม่ก่อความรำคาญ หรือชวนพูดคุยโดยไม่คำนึงว่า เป็นเวลาอันเหมาะสมหรือไม่

- ไม่ใช้ที่นั่งหรือที่นอนเกินสิทธิที่ตนพึงมีได้

- หากประสงค์จะให้พนักงานบริการสิ่งใดเป็นพิเศษ ควรขอร้องอย่างสุภาพ

- ในกรณีที่เดินทางโดยรถโดยสารปรับอากาศ ซึ่งสามารถปรับที่นั่งให้เอนนอนได้ควรหรับที่นั่งในเวลาอันควร โดยคำนึงถึงความต้องการของผู้นั่งข้างเคียงด้วย เพราะอาจทำให้เขามิได้รับความสะดวก

- ในกรณีที่ค้างคืนในรถไฟ ซึ่งจัดให้มีที่นอนในรถ ควรปฏิบัติเป็นพิเศษในเรื่องต่อไปนี้

- ควรรอให้พนักงานปูที่นอนทำงานของเขา ตามลำดับก่อนหลังไม่เรียกร้อง ให้บริการตนเป็นพิเศษ

- ผู้ที่ขึ้นไปนอนชั้นบน ควรกล่าวคำขออภัยด้วยมารยาทอันดีต่อผู้นอนชั้นล่าง และถ้าไม่มีกิจจำเป็นก็ไม่ควรปีนขึ้นปีนลงบ่อยครั้ง

- แม้จะมีม่านบังที่นอนไว้ ก็ควรนอนอย่างสงบเรียบร้อย

4. การนอนเมื่อไปพักแรมเป็นหมู่คณะ - ในกรณีที่ไปพักแรมเป็นหมู่คณะ ที่พักอาจเป็นห้องโถง ที่จัดไว้สำหรับคนจำนวนมาก ผู้พักอาศัยควรคำนึงถึงมารยาท ที่พึงปฏิบัติระหว่างกันให้มากขึ้น เช่น

- ไม่แสวงหาความสะดวกสบายส่วนตัว จนลืมนึกถึงผู้อื่น

- ช่วยเหลืออำนวยความสะดวกแก่ผู้อื่นที่มาทีหลัง ในการจัดหาเครื่องใช้ในการนอนเป็นการแสดงน้ำใจต่อกันในยามจำเป็น

- ไม่ส่งเสียงคุยเอะอะหรือเดินเสียงดัง เป็นการก่อความรำคาญแก่ผู้ที่ต้องการพักผ่อน

- เมื่อมีผู้เจ็บป่วยต้องการความช่วยเหลือ ควรรีบช่วยด้วยความเต็มใจ เช่น แจ้งผู้ดูแลที่พักเพื่อให้การปฐมพยาบาลทันท่วงที

- ไม่เรียกร้องความสะดวกสบาย เกินสิทธิที่แต่ละคนพึงมีพึงได้

- แสดงความขอบคุณผู้ให้ที่พักก่อนอำลาจากกันด้วยอัธยาศัยไมตรีอันดี

- ปฏิบัติตามระเบียบ ของเจ้าของสถานที่

ขอขอบคุณข้อมูลข่าว : สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ

    หวังว่าคงได้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์พอสมควรเกี่ยวกับการนอนในแต่ละที่นะครับ เอาเป็นว่าจะนอนที่ไหน ก็นอนอย่างสุภาพตามมารยาทไทยนะครับ สุดท้ายนี้นอนหลับฝันดีทุกคนนะครับ สวัสดีครับ